Τη στήριξη της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και τη δημιουργία ξεχωριστού πυλώνα για τη ναυτιλία έθεσε η Ελλάδα στο επίκεντρο της συζήτησης για τη μεταρρύθμιση του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), στο χθεσινό Συμβούλιο Υπουργών Περιβάλλοντος της ΕΕ στο Λουξεμβούργο. Ο γενικός γραμματέας Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων του ΥΠΕΝ Πέτρος Βαρελίδης, που εκπροσώπησε τη χώρα μας, ζήτησε προσαρμογές που θα περιορίζουν τις επιβαρύνσεις των επιχειρήσεων, θα προστατεύουν τις εξαγωγές και θα λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες των εθνικών οικονομιών.

Όπως υπογράμμισε ο κ. Βαρελίδης, η λέξη-κλειδί για την ελληνική πλευρά είναι η ανταγωνιστικότητα: η ευρωπαϊκή κλιματική πολιτική πρέπει να συνδυάζεται με την ενίσχυση της οικονομίας απέναντι στις τρίτες χώρες. Το ζητούμενο είναι η Ευρώπη να διατηρήσει την παραγωγική της βάση, ενώ προχωρά στη μείωση των εκπομπών.

Τι υποστήριξε η Αθήνα στο Συμβούλιο των Υπουργών Περιβάλλοντος για τη μεταρρύθμιση του ETS

Η Αθήνα υποστηρίζει λελογισμένη μείωση του Linear Reduction Factor (LRF), δηλαδή του συντελεστή με τον οποίο περιορίζονται κάθε χρόνο τα διαθέσιμα δικαιώματα εκπομπών. Τάσσεται επίσης υπέρ της χρήσης διεθνών πιστώσεων άνθρακα, υπό ισχυρούς κανόνες διαφάνειας και διασφάλισης της πρόσβασης όλων των κρατών-μελών.

Στην παρέμβασή του κατά τη χθεσινή σύνοδο, ο κ. Βαρελίδης εξέφρασε ανησυχία για τις πρόσθετες προϋποθέσεις που εισηγείται η Κομισιόν για τη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων, εκτιμώντας ότι δημιουργούν περιττές επιβαρύνσεις και αυξάνουν τη γραφειοκρατική πολυπλοκότητα, αντί να απλοποιούν το πλαίσιο.

Στον αντίποδα, η  Ελλάδα βλέπει θετικά τη διατήρηση δωρεάν δικαιωμάτων για τα προϊόντα που καλύπτονται από τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), με τον κ. Βαρελίδη να επισημαίνει ένα κρίσιμο κενό: την απουσία οριζόντιας προστασίας των ευρωπαϊκών εξαγωγών προς τρίτες χώρες. Πρόκειται για τη δυνατότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων να ανταγωνίζονται εκτός ΕΕ παραγωγούς που δεν αντιμετωπίζουν τις ίδιες επιβαρύνσεις άνθρακα.

Στο χρηματοδοτικό σκέλος, η ελληνική πλευρά ζητεί τα διαθέσιμα εργαλεία να παρέχουν επαρκή και στοχευμένη στήριξη στα κράτη χαμηλότερου εισοδήματος.

Ξεχωριστός πυλώνας για τη ναυτιλία

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο κ.Βαρελίδης στη μεταχείριση του κλάδου της ναυτιλίας κατά τη μεταρρύθμιση του ETS, με τον κ. Βαρελίδη να αναδεικνύει τη νησιωτικότητα της Ελλάδας και το μέγεθος του ελληνόκτητου στόλου. Η ελληνική πρόταση είναι ο κλάδος να αποτελέσει ξεχωριστό πυλώνα μέσα στο ETS, με ειδική κλείδα κατανομής που θα αντανακλά τη συμβολή των κρατών με μεγάλους ναυτιλιακούς τομείς. Η Αθήνα υποστηρίζει επίσης τη δέσμευση μέρους των εσόδων του συστήματος ειδικά για τη ναυτιλία.

Για την απανθρακοποίηση των θαλάσσιων μεταφορών, ζητεί ενιαίο παγκόσμιο καθεστώς, ώστε να αποφεύγονται η πολυπλοκότητα και το πρόσθετο κόστος συμμόρφωσης που τελικά μεταφέρεται στους πολίτες.

Η Ελλάδα παραμένει επιφυλακτική απέναντι στην επέκταση του ETS σε μικρότερα πλοία. Καλωσορίζει την προτεινόμενη εξαίρεση για τα μικρά νησιά, με την προϋπόθεση ότι θα καλύπτει τόσο επιβατηγά όσο και φορτηγά πλοία, ενώ ζητεί προσαρμογές για την προστασία της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών λιμανιών.

Το υπόβαθρο της κοινής παρέμβασης των «10»

Οι σημερινές θέσεις εντάσσονται στο πλαίσιο της κοινής παρέμβασης του περασμένου Ιουλίου, στην οποία παρέπεμψε ο κ. Βαρελίδης. Το κείμενο συνυπέγραψαν Ελλάδα, Ιταλία, Πολωνία, Βουλγαρία, Κύπρος, Τσεχία, Εσθονία, Ουγγαρία, Ρουμανία και Σλοβακία, ζητώντας το ETS να εξελιχθεί σε εργαλείο ευρωπαϊκής βιομηχανικής πολιτικής. Οι δέκα χώρες διεκδικούν βραδύτερη μείωση των διαθέσιμων δικαιωμάτων, με χρονικό ορίζοντα πλησιέστερα στο 2050, και αναθεώρηση των δεικτών αναφοράς για τη δωρεάν κατανομή. Ζητούσαν επίσης αναστολή της σταδιακής κατάργησης των δωρεάν δικαιωμάτων στους κλάδους του CBAM μέχρι να αποδειχθεί η αποτελεσματικότητά του, καθώς και συνεκτίμηση του ενεργειακού μείγματος και του κατά κεφαλήν εισοδήματος κάθε χώρας.

Παραμένουν οι διαχωριστικές γραμμές μεταξύ των εθνικών κυβερνήσεων

Επιδίωξη της ιρλανδικής προεδρίας της ΕΕ είναι να επιτευχθεί πολιτική συμφωνία των εθνικών κυβερνήσεων επί της πρότασης της Κομισιόν για τη μεταρρύθμιση του ETS ώστε μετά να ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις με το Ευρωκοινοβούλιο και να οριστικοποιηθεί το κείμενο του νέου Κανονισμού στις αρχές του 2027. Ωστόσο, το εγχείρημα φαίνεται δύσκολο (πολλοί μιλούν μάλιστα για «ιρλανδικό όνειρο»), καθώς οι διαφωνίες μεταξύ των χωρών-μελών παραμένουν μεγάλες όπως φάνηκε κατά τη χθεσινή συνεδρίαση.

Το μπλοκ του «ενεργειακού ρεαλισμού» με επικεφαλής την Ιταλία, την Τσεχία και την Πολωνία (στο οποίο συμπεριλαμβάνεται και η Ελλάδα) πιέζουν για περισσότερη ευελιξία στο σύστημα ανώτατου ορίου και εμπορίας εκπομπών. Στον αντίποδα  οι σκανδιναβικές χώρες, η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Ολλανδία και το Λουξεμβούργο ζήτησαν υψηλότερη κλιματική φιλοδοξία.

Σε συνέχεια της επιστολής που απέστειλαν τον Ιούλιο, οι χώρες που υποστηρίζουν χαλάρωση των απαιτήσεων προειδοποίησαν ότι, υπό τις σημερινές γεωπολιτικές συνθήκες και εν μέσω της συνεχιζόμενης ενεργειακής κρίσης, η ταχύτερη μετάβαση κινδυνεύει να οδηγήσει την ευρωπαϊκή βιομηχανία εκτός Ευρώπης. Πρόσθεσαν ότι ορισμένοι κλάδοι δεν διαθέτουν ακόμη προσιτές και εφαρμόσιμες καθαρές τεχνολογίες.

Οι συγκεκριμένες χώρες ζητούν σε γενικές γραμμές, χαμηλότερο συντελεστή ετήσιας μείωσης των διαθέσιμων δικαιωμάτων εκπομπών από εκείνον που προτείνει η Κομισιόν, καθώς και συνέχιση της δωρεάν κατανομής χωρίς τις προϋποθέσεις που περιλαμβάνει η πρόταση.

Σύμφωνα με το σχέδιο της Κομισιόν, ο συντελεστής  LRF θα μειωθεί στο 3,7% για την περίοδο 2031–2035 και στο 1,7% για την περίοδο 2036–2040. Η δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων θα παραταθεί έως το 2040, με τις επιχειρήσεις, ωστόσο, να πρέπει να αποδεικνύουν ότι αξιοποιούν τους σχετικούς πόρους για επενδύσεις απανθρακοποίησης.

Ο ενεργειακός ρεαλισμός απέναντι στην κλιματική (υπερ)φιλοδοξία

Οι χώρες που τάσσονται υπέρ ισχυρότερου ETS αντέτειναν ότι το σύστημα παρέχει στη βιομηχανία ένα προβλέψιμο πλαίσιο για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση επενδύσεων μείωσης των εκπομπών. Υποστήριξαν επίσης ότι η απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα θα ενισχύσει την ασφάλεια της Ευρώπης απέναντι σε μελλοντικούς ενεργειακούς κλυδωνισμούς.

Παράλληλα, προειδοποίησαν ότι η αποδυνάμωση των υποχρεώσεων στο ETS θα μεταφέρει μεγαλύτερο βάρος μείωσης των εκπομπών σε άλλους τομείς, όπως οι μεταφορές και η γεωργία.

To μπλοκ της «κλιματικής φιλοδοξίας» εξέφρασε δυσαρέσκεια για τη μείωση του συντελεστή και υποστήριξε τη σταδιακή κατάργηση των δωρεάν δικαιωμάτων. Ενδεικτική ήταν η θέση του Γερμανού υπουργού Περιβάλλοντος Κάρστεν Σνάιντερ που εξέφρασε τη στήριξή του στην πρόταση της Κομισιόν, ζητώντας περισσότερο εξηλεκτρισμό και μικρότερη εξάρτηση από το πετρέλαιο.

«Οι επιχειρήσεις, για παράδειγμα η χαλυβουργία στο Λουξεμβούργο και αλλού, επένδυσαν με βάση τις αποφάσεις της ΕΕ. Πιστεύω ότι οι επενδύσεις τους, ύψους δισεκατομμυρίων, πρέπει να διασφαλιστούν», πρόσθεσε. «Είναι οι πρωτοπόροι της μετάβασης και πρέπει να προστατευθούν».

Διαφωνίες για πλοία, αερομεταφορές και ETS2

Οι υπουργοί εξέφρασαν αποκλίνουσες θέσεις και για άλλες επιμέρους προτάσεις της Επιτροπής: τη χρήση απορροφήσεων άνθρακα και διεθνών πιστώσεων άνθρακα, την ένταξη της καύσης απορριμμάτων στο ETS και τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής του στη ναυτιλία και στις αερομεταφορές.

Η Μάλτα και η Κύπρος συμμερίστηκαν την ανησυχία της Ελλάδας για την ένταξη μικρότερων πλοίων, ενώ η Φινλανδία και η Εσθονία για τα πλοία που διαθέτουν ειδική κλάση για πλεύση σε πάγο. Η Τσεχία και η Ρουμανία προειδοποίησαν ότι η διεύρυνση της κάλυψης στις αερομεταφορές θα μπορούσε να μετατοπίσει την ευρωπαϊκή αεροπορική κίνηση προς κόμβους τρίτων χωρών.

Παράλληλα, Κύπρος, Πολωνία, Τσεχία, Ουγγαρία, Βουλγαρία, Σλοβακία και Ρουμανία τάχθηκαν υπέρ είτε της έναρξης συζήτησης είτε της αναθεώρησης του ETS2, του ξεχωριστού συστήματος για τις οδικές μεταφορές και τα κτίρια. Δανία, Σουηδία, Φινλανδία και Ολλανδία αντιτάχθηκαν σε αυτή την προοπτική. «Το ETS2 δεν αποτελεί και δεν πρέπει να αποτελέσει μέρος της αναθεώρησης του ETS1. Είναι καθοριστικό για τη μείωση των εκπομπών από τα κτίρια και τις οδικές μεταφορές και στηρίζουμε το φιλόδοξο χρονοδιάγραμμα», δήλωσε η Σουηδή υπουργός Ρομίνα Πουρμοχτάρι.

Διαβάστε ακόμη