Οι αρνητικές τιμές στην χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας δεν αποτελούν σύμπτωμα αποτυχίας της αγοράς, αλλά ένα ηχηρό καμπανάκι για την επιτακτική ανάγκη ευελιξίας στα ευρωπαϊκά ηλεκτρικά συστήματα καθώς προχωρά η απανθρακοποίηση. Αυτό είναι το κεντρικό συμπέρασμα της νέας, εκτενούς μελέτης της συμβουλευτικής εταιρείας Compass Lexecon για λογαριασμό της Ένωσης Ευρωπαϊκών Επιχειρήσεων Ηλεκτρισμού (Eurelectric), η οποία παρουσιάστηκε στο πλαίσιο της ημερίδας Market Design Day 2026.

«Οι αρνητικές τιμές μας λένε κάτι σημαντικό για το μεταβαλλόμενο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρώπης: σε συγκεκριμένες ώρες, έχουμε ολοένα και περισσότερο άφθονη καθαρή ηλεκτρική ενέργεια, αλλά δεν είμαστε ακόμη αρκετά ευέλικτοι για να την αξιοποιήσουμε πλήρως. Αυτές οι τιμές αποτελούν ένδειξη για το πού είναι πολύτιμη η ευελιξία», σχολίασε χαρακτηριστικά ο Kristian Ruby, Γενικός Γραμματέας της Eurelectric.

«Καθώς εισάγουμε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στο σύστημα, η επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού και η απελευθέρωση της αποθήκευσης και της ευέλικτης ζήτησης θα είναι απαραίτητες για να διασφαλιστεί ότι η Ευρώπη θα μπορεί να χρησιμοποιεί καθαρή ηλεκτρική ενέργεια όταν είναι διαθέσιμη», πρόσθεσε.

Σε αυτό το ρευστό ευρωπαϊκό τοπίο, η Ελλάδα αναδεικνύεται σε μια ενδιαφέρουσα περίπτωση: αν και εισήλθε στο «κλαμπ» των χωρών με αρνητικές τιμές μόλις το 2024, καταφέρνει μέχρι στιγμής να απορροφά τους κραδασμούς με πολύ ηπιότερα και λιγότερο συχνά επεισόδια σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές αγορές.

Σημειώνεται ότι σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που παραθέτει η Green Tank τον Σεπτέμβριο 2026 καταγράφηκαν 106,5 ώρες με σχεδόν μηδενικές ή αρνητικές τιμές στην χονδρεμπορική αγορά, 14,25 ώρες περισσότερες από τον προηγούμενο μήνα και 30,5 ώρες περισσότερες από τον Σεπτέμβριο του 2025. Αθροιστικά το πρώτο εννεάμηνο του 2026 σημειώθηκαν 1.055,5 ώρες με σχεδόν μηδενικές ή αρνητικές τιμές, 2,7 φορές περισσότερες από τις 390 ώρες, που αυτό συνέβη την ίδια περίοδο του 2025.

Το φαινόμενο αυτό πάντως, προκαλεί έντονες αντιδράσεις και προβληματισμό στην ελληνική ενεργειακή αγορά, με θεσμικούς και κλαδικούς φορείς να κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τη βιωσιμότητα των επενδύσεων στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ). Όπως επισημαίνουν ο Σύνδεσμος Εταιριών Φωτοβολταϊκών (ΣΕΦ) και ο Σύνδεσμος Παραγωγών Ενέργειας με Φωτοβολταϊκά (ΣΠΕΦ), η αυξημένη συχνότητα των αρνητικών τιμών, σε συνδυασμό με την αβεβαιότητα για τα μελλοντικά έσοδα, λειτουργεί αποτρεπτικά για νέα έργα στον κλάδο. Ακόμη πιο αιχμηρός εμφανίζεται ο Σύνδεσμος Φωτοβολταϊκών Ελλάδος (ΣΥΦΩΕΛ), ο οποίος προσέφυγε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καταγγέλλοντας ότι οι εκτεταμένες περικοπές εφαρμόζονται κατά παράβαση του ενωσιακού δικαίου, ενώ αντίστοιχη παρέμβαση προς την Κομισιόν κατέθεσε και ο ευρωβουλευτής Γιάννης Μανιάτης, προειδοποιώντας για άμεση απειλή βιωσιμότητας χιλιάδων μικρομεσαίων φωτοβολταϊκών επιχειρήσεων και υπογραμμίζοντας το έλλειμμα υποδομών αποθήκευσης

Η «ακτινογραφία» της ελληνικής αγοράς

Ενώ χώρες όπως η Δανία, η Τσεχία και η Αυστρία βιώνουν το φαινόμενο των αρνητικών τιμών ήδη από το 2015, η Ελλάδα (μαζί με την Ισπανία, την Πορτογαλία και την Πολωνία) κατέγραψε τις πρώτες της αρνητικές ωριαίες τιμές το 2024, μία χρονιά η οποία αποτέλεσε το ιστορικό σημείο κορύφωσης της εξάπλωσης του φαινομένου στην Ευρώπη.

Τα δεδομένα της έκθεσης για την ελληνική ζώνη προσφορών (GR) δείχνουν μια αγορά που, παρά τη ραγδαία διείσδυση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), εμφανίζει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα:

  • Συχνότητα: Το 2025, οι ώρες με αρνητική τιμή στην Ελλάδα ανήλθαν περίπου στο 1,3% – 1,4% του συνόλου των ωρών του έτους. Το ποσοστό αυτό είναι εξαιρετικά χαμηλό αν συγκριθεί με την Ισπανία και την Ολλανδία, όπου οι τιμές βρέθηκαν κάτω από το μηδέν σχεδόν στο 7% των ωρών, ή τη Σουηδία (7,1% έως 8,2%).
  • Διάρκεια και βάθος: Κατά την πρώτη εμφάνιση του φαινομένου το 2024, τα επεισόδια στην Ελλάδα είχαν τη μικρότερη μέση διάρκεια στην Ευρώπη (περίπου 2,8 ώρες) και μέσο βάθος τιμής οριακά κάτω από το μηδέν (-0,5 €/MWh). Το 2025, η μέση διάρκεια αυξήθηκε στις 4 ώρες και το μέσο βάθος διαμορφώθηκε γύρω στα -5 €/MWh, παραμένοντας ωστόσο πολύ ηπιότερο από αγορές όπως η Αυστρία (-18 €/MWh), η Γερμανία ή η Πολωνία.
  • Ακραίες τιμές: Η χαμηλότερη ωριαία τιμή που καταγράφηκε στην ελληνική αγορά το 2025 σταμάτησε στα -50 €/MWh, τη στιγμή που στο Βέλγιο κατρακύλησε στα -462 €/MWh, στην Ολλανδία στα -350 €/MWh και στη Γερμανία στα -174 €/MWh.

Το «μυστικό» της ελληνικής ανθεκτικότητας

Γιατί όμως, η Ελλάδα αποφεύγει τις ακραίες βουτιές άλλων χωρών; Η Compass Lexecon εντοπίζει την απάντηση στη δομή του φωτοβολταϊκού στόλου και τον σχεδιασμό των συμβάσεων στήριξης. Στην Ελλάδα, μεγάλο μέρος της εγκατεστημένης ισχύος φωτοβολταϊκών (Φ/Β) αποτελείται από εμπορικά έργα μεγάλης κλίμακας (utility-scale). Αυτά τα έργα υπάγονται σε πιο «ευέλικτες» συμβάσεις, οι οποίες αναστέλλουν τη στήριξη όταν οι τιμές γίνονται αρνητικές, δίνοντας έτσι ξεκάθαρο οικονομικό κίνητρο στους παραγωγούς να περιορίζουν (περικόπτουν) την παραγωγή τους.

Αντίθετα, στην Πολωνία κυριαρχούν μικρές, αποκεντρωμένες Φ/Β εγκαταστάσεις που είναι προστατευμένες από τα σήματα της χονδρεμπορικής αγοράς, οδηγώντας τη χώρα σε συχνότερα και βαθύτερα επεισόδια αρνητικών τιμών σε σχέση με την Ελλάδα. Ακόμη πιο ακραία είναι η εικόνα στη Γερμανία, όπου περίπου το 75% του τεράστιου Φ/Β στόλου της (άνω των 100 GW) λειτουργεί με παλαιού τύπου εγγυημένες ταρίφες (Feed-in-Tariffs) ή αφορά μικρές στέγες, συνεχίζοντας να εγχέει ρεύμα αδιακρίτως. Το αποτέλεσμα φάνηκε την 1η Μαΐου 2026, όταν η υπερπροσφορά ΑΠΕ και η ακαμψία συμβατικών μονάδων οδήγησαν τις τιμές σε Γερμανία, Γαλλία, Βέλγιο και Ολλανδία στο κατώτατο όριο των -500 €/MWh, ενώ η Ισπανία απέφυγε την κατάρρευση χάρη στις πιο ευέλικτες συμβάσεις PPA.

«Σήμα» για επενδύσεις, όχι αποτυχία της αγοράς

Σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, η μελέτη δείχνει ότι μετά το ρεκόρ του 2024, το 2025 και το 2026 παρατηρείται μια σταθεροποίηση ή και υποχώρηση της συχνότητας των αρνητικών τιμών σε ορισμένες αγορές, αν και παραμένουν σε επίπεδα πολλαπλάσια της προ κρίσης εποχής. Η εποχικότητα παραμένει έντονη: τα φαινόμενα κορυφώνονται τις μεσημεριανές ώρες (10:00–16:00) την άνοιξη και το καλοκαίρι, όταν η ηλιακή παραγωγή χτυπά «κόκκινο» και η ζήτηση είναι υποτονική. Οι ανάγκες ευελιξίας στην ΕΕ εκτιμάται ότι θα διπλασιαστούν έως το 2030-2033 και θα εξαπλασιαστούν έως το 2050 σε σύγκριση με τις αρχές της δεκαετίας του 2020.

Το παράδειγμα της Φινλανδίας και τα διαρθρωτικά εμπόδια

Όταν οι αρνητικές τιμές αντανακλούν πραγματικές συνθήκες προσφοράς και ζήτησης, λειτουργούν ως μαγνήτης για επενδύσεις. Η Φινλανδία αποτελεί το πιο εντυπωσιακό παράδειγμα επιτυχίας: αφού κατέγραψε το υψηλότερο ποσοστό αρνητικών τιμών στην Ευρώπη το 2024 (8,3% των ωρών), είδε τη συχνότητα να πέφτει στο 5,3% το 2025 και μόλις στο 1% το πρώτο εξάμηνο του 2026. Η αγορά αντέδρασε αυτόματα, με ραγδαία εγκατάσταση μπαταριών αποθήκευσης και μαζικό εξηλεκτρισμό της τηλεθέρμανσης μέσω ηλεκτρικών λεβήτων και αντλιών θερμότητας.

Ωστόσο, η Compass Lexecon προειδοποιεί ότι σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες οι αρνητικές τιμές εγκλωβίζονται σε διαρθρωτικά εμπόδια και στρεβλώσεις:

  1. Ακαμψία συμβατικών μονάδων: Παλαιοί θερμικοί ή πυρηνικοί σταθμοί (όπως στη Γαλλία ή τη Γερμανία) προτιμούν να πληρώνουν για να παραμείνουν στο δίκτυο τις μεσημεριανές ώρες, παρά να επωμιστούν το υψηλό κόστος και τον χρόνο επανεκκίνησης.
  2. Αδρανής ζήτηση: Πάνω από τα μισά ευρωπαϊκά νοικοκυριά (52%) παραμένουν σε σταθερά τιμολόγια, χωρίς έξυπνους μετρητές (κάτω από 20% σε αρκετές χώρες), με αποτέλεσμα να μην έχουν κανένα κίνητρο να μεταφέρουν την κατανάλωσή τους τις ώρες που το ρεύμα είναι δωρεάν ή αρνητικό.
  3. Καθυστερήσεις στον εξηλεκτρισμό: Η έλλειψη χωρητικότητας στα δίκτυα και τα εμπόδια στη σύνδεση νέων ευέλικτων καταναλώσεων (όπως τα data centers ή η βιομηχανία) εμποδίζουν την απορρόφηση της πλεονάζουσας πράσινης ενέργειας.

Ο οδικός χάρτης για το μέλλον

Για να πάψουν οι αρνητικές τιμές να αποτελούν πρόβλημα και να μετατραπούν σε εργαλείο της ενεργειακής μετάβασης, η έκθεση προτείνει την κατάργηση των στρεβλωτικών επιδοτήσεων μέσω σύγχρονων Συμβάσεων επί Διαφοράς (CfDs) που αποσυνδέουν την αποζημίωση από την πραγματική έγχυση κατά τις ώρες αρνητικών τιμών (όπως το ιταλικό μοντέλο FER X), την προώθηση μακροχρόνιων συμβάσεων ευελιξίας για αποθήκευση (όπως το ιταλικό MACSE), καθώς και την ενίσχυση της απόκρισης ζήτησης μέσω δυναμικών τιμολογίων και aggregators.

Καθώς τα κράτη-μέλη της ΕΕ ολοκληρώνουν τις εθνικές τους Αξιολογήσεις Αναγκών Ευελιξίας (FNAs) για να καθορίσουν τους στόχους τους έως τις αρχές του 2027, το μήνυμα προς Αθήνα και Βρυξέλλες είναι ότι η προσθήκη ΑΠΕ από μόνη της δεν αρκεί· χωρίς αποθήκευση, έξυπνα δίκτυα και ευέλικτους καταναλωτές, η φθηνή πράσινη ενέργεια κινδυνεύει να πηγαίνει χαμένη.

Σε γενικές γραμμές, σύμφωνα με τη μελέτη, μπορούν να εξεταστούν διάφορα μέτρα για την αντιμετώπιση των διαρθρωτικών ή παρατεταμένων αρνητικών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και τη διασφάλιση της αποτελεσματικής λειτουργίας των σημάτων της αγοράς:

 Περιορισμός των στρεβλωτικών κινήτρων στα καθεστώτα στήριξης. Ο περιορισμός των στρεβλωτικών κινήτρων που ενσωματώνονται στα καθεστώτα στήριξης μπορεί να συμβάλει στην αποκατάσταση της αποτελεσματικής λειτουργίας των σημάτων της αγοράς και στην αποτροπή παρατεταμένων περιόδων αρνητικών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, οι οποίες προκαλούνται από την ενσωμάτωση στρεβλωμένων κοστών ευκαιρίας στις προσφορές των συμμετεχόντων στην αγορά. Αντίστοιχα, η άρση άλλων εμποδίων στη διαμόρφωση ορθών σημάτων τιμών, όπως οι διοικητικές παρεμβάσεις στη διαμόρφωση των τιμών, θα μπορούσε επίσης να συμβάλει στην αποκατάσταση της αποτελεσματικής λειτουργίας της αγοράς.

Αξιοποίηση των σημάτων της αγοράς για την προώθηση επενδύσεων. Εφόσον οι στρεβλώσεις περιοριστούν στο ελάχιστο και αρθούν τα εμπόδια τόσο στη διαμόρφωση αποτελεσματικών σημάτων τιμών όσο και στην είσοδο νέων συμμετεχόντων στην αγορά, τα ίδια τα σήματα της αγοράς, συμπεριλαμβανομένων των αρνητικών τιμών που αντανακλούν υγιείς οικονομικές συνθήκες, μπορούν να κατευθύνουν τις επενδύσεις προς την ανάπτυξη πόρων ευελιξίας, την αποθήκευση ενέργειας, την απόκριση της ζήτησης και τον εξηλεκτρισμό, χωρίς να απαιτείται πρόσθετη δημόσια παρέμβαση.

Αξιολόγηση των αναγκών του συστήματος σε ευελιξία. Οι αξιολογήσεις αναγκών ευελιξίας (Flexibility Needs Assessments) θα συμβάλουν στον προσδιορισμό του κατά πόσον θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν διαρθρωτικές ελλείψεις σε πόρους ευελιξίας, αφού προηγουμένως αρθούν οι στρεβλώσεις και συνυπολογιστούν οι επενδύσεις που αναμένεται να πραγματοποιηθούν βάσει των σημάτων της αγοράς. Στο πλαίσιο αυτών των αξιολογήσεων, θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμο να εξετάζεται: (i) σε ποιον βαθμό η άρση των στρεβλώσεων και των τυχόν εναπομενόντων εμποδίων εισόδου στην αγορά αρκεί για να διασφαλιστεί η ανάπτυξη επαρκών πόρων ευελιξίας και (ii) ποια ακριβώς μορφή ή ποιες μορφές ευελιξίας απαιτούνται. Εφόσον εκτιμάται ότι θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν ελλείψεις σε πόρους ευελιξίας, ακόμη και μετά την άρση των στρεβλώσεων, η σύναψη συμβάσεων για την παροχή υπηρεσιών ευελιξίας μπορεί να συμβάλει στην πραγματοποίηση των αναγκαίων επενδύσεων.

Η έκθεση τονίζει ότι με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι η δημόσια παρέμβαση αποσκοπεί στην κάλυψη πραγματικών αναγκών του ενεργειακού συστήματος και όχι στην αντιστάθμιση στρεβλώσεων που έχουν δημιουργηθεί από άλλες πτυχές του ρυθμιστικού πλαισίου. Παράλληλα, διατηρούνται τα αποτελεσματικά σήματα της αγοράς, αποφεύγεται η δημιουργία νέων στρεβλώσεων και περιορίζεται το περιττό κόστος των μηχανισμών στήριξης.

Διαβάστε ακόμη