Εδώ και χρόνια, η δημόσια συζήτηση γύρω από την πράσινη μετάβαση εγκλωβίζεται σε ένα -ομολογουμένως- βολικό, αλλά βαθιά παραπλανητικό δίλημμα: ή θα τρέξουμε γρήγορα για να πιάσουμε τους κλιματικούς στόχους, ή θα σταθούμε να αφουγκραστούμε τις τοπικές κοινωνίες και να προστατεύσουμε το περιβάλλον. Στην πράξη αποδείχθηκε ότι η επιτάχυνση χωρίς συναίνεση έχει τα αντίθετα αποτελέσματα, με έργα που κολλούν στις δικαστικές αίθουσες και επενδύσεις που χάνουν πολύτιμο χρόνο. Το δίλημμα αυτό έρχεται να αποδομήσει η κοινή παρέμβαση στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ (WEF) του Διευθύνοντος Συμβούλου της ΔΕΗ Ανανεώσιμες, Κωνσταντίνου Μαύρου, και του Γενικού Διευθυντή Τεχνολογίας της Iberdrola, Agustín Delgado, υπενθυμίζοντας ότι η ταχύτητα και η υπευθυνότητα στην ανάπτυξη των ΑΠΕ δεν είναι έννοιες αντικρουόμενες, αλλά αλληλένδετες προϋποθέσεις.

Η παγκόσμια δέσμευση για τριπλασιασμό της ισχύος των ΑΠΕ έως το 2030, ώστε να ξεπεράσει τα 11.000 γιγαβάτ (GW), απαιτεί την προσθήκη περισσότερων από 1.000 GW ετησίως — σχεδόν 3 GW κάθε μέρα. Ωστόσο, οι πρόσφατες προβλέψεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA) δείχνουν προσθήκη περίπου 4.600 GW έως το 2030, αφήνοντας τον πλανήτη 10% έως 15% πίσω από τον στόχο. Όπως επισημαίνουν τα δύο στελέχη, το εμπόδιο πλέον δεν είναι το κόστος ή η τεχνολογία, αλλά οι καθυστερήσεις στις αδειοδοτήσεις, η συμφόρηση των δικτύων και οι τοπικές αντιδράσεις. Τα έργα που παρακάμπτουν τον διάλογο και το περιβάλλον δεν γίνονται πιο γρήγορα· απλώς μεταθέτουν τις καθυστερήσεις τους για αργότερα, πληρώνοντας βαρύτερο τίμημα.

Οι τρεις βασικές προτεραιότητες

Μέσα από την εμπειρία της ΔΕΗ Ανανεώσιμες, της Iberdrola και της πρωτοβουλίας Responsible Renewables Infrastructure του WEF, αναδεικνύονται τρεις βασικές προτεραιότητες:

1. Συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών πριν από τις μεγάλες αποφάσεις
Η ενημέρωση που ξεκινά αφού έχουν ληφθεί όλες οι αποφάσεις είναι απλή επικοινωνία και όχι ουσιαστική διαβούλευση. Η εμπλοκή των πολιτών αποδίδει όταν ξεκινά νωρίς, επιτρέποντάς τους να συνδιαμορφώσουν τη χωροθέτηση, τον σχεδιασμό και τα ανταποδοτικά οφέλη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το πρωτοποριακό υβριδικό έργο της ΔΕΗ Ανανεώσιμες στην Αστυπάλαια, που συνδυάζει φωτοβολταϊκά και μπαταρίες αποθήκευσης. Σχεδιασμένο να καλύπτει πάνω από το 80% των ενεργειακών αναγκών του νησιού και να αποτρέπει περίπου 5.700 τόνους εκπομπών CO₂ ετησίως, το έργο υλοποιήθηκε σε στενή συνεργασία με τον Δήμο και τους κατοίκους. Εκτός από την ενεργειακή ασφάλεια, προσφέρει άμεσα οικονομικά οφέλη (€2/MWh) και στηρίζει το όραμα του «έξυπνου και πράσινου νησιού» μέσω πολιτιστικών δράσεων και του προγράμματος ηλεκτροκίνησης e-Astypalea. Όπως σημειώνεται, ο έγκαιρος διάλογος δεν εξαφανίζει τις διαφωνίες, αλλά τις μεταφέρει από τα δικαστήρια στο τραπέζι του σχεδιασμού.

2. Η φύση ως βασική παράμετρος σχεδιασμού
Παρότι οι ΑΠΕ καταπολεμούν την κλιματική αλλαγή, διαθέτουν φυσικό αποτύπωμα. Η διαχείριση των επιπτώσεων απαιτεί μια σαφή ιεράρχηση: αποφυγή, ελαχιστοποίηση, αποκατάσταση και ενίσχυση της βιοποικιλότητας από την πρώτη στιγμή. Στο υπεράκτιο αιολικό πάρκο East Anglia ONE της Iberdrola στο Ηνωμένο Βασίλειο, ενσωματώθηκαν εξαρχής αυστηρά μέτρα οικολογικής διαχείρισης, παρακολούθησης της ορνιθοπανίδας και ελέγχου του θορύβου και του φωτισμού. Οι περιβαλλοντικές επιδόσεις, τονίζουν οι συντάκτες, πρέπει να αντιμετωπίζονται ως δείκτης ποιότητας και επενδυτικής ετοιμότητας, όχι ως κόστος προς περικοπή.

3. Κοινοί κανόνες και συλλογική ευθύνη
Για να ξεχωρίζει η ουσιαστική δράση από τις γενικές δεσμεύσεις, απαιτείται κοινή γλώσσα μέσω ενός σαφούς πλαισίου διαφάνειας, όπως οι Αρχές Υπεύθυνων Υποδομών ΑΠΕ. Η υλοποίησή του απαιτεί συντονισμένη δράση από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς:

  • Οι κυβερνήσεις οφείλουν να θεσπίσουν αδειοδοτικά καθεστώτα με σαφή χρονοδιαγράμματα και κριτήρια που επιταχύνουν τις αποφάσεις, χωρίς να υποβαθμίζουν τη συμμετοχή των πολιτών ή τις περιβαλλοντικές δικλίδες ασφαλείας. Η ταχύτητα και τα υψηλά πρότυπα γίνονται συμβατά όταν η πολιτική επιβραβεύει την καλή προετοιμασία, τα τεκμηριωμένα δεδομένα και τον διάλογο.
  • Οι επενδυτές και οι δανειστές πρέπει να αντιμετωπίζουν τις σχέσεις με τις τοπικές κοινωνίες και τον περιβαλλοντικό κίνδυνο ως δομικά στοιχεία της ποιότητας ενός έργου, εντάσσοντας την υπεύθυνη ανάπτυξη στον πυρήνα της επενδυτικής αξιολόγησης και όχι ως ένα απλό επικοινωνιακό συμπλήρωμα.
  • Η βιομηχανία καλείται να αποδείξει, με χειροπιαστά στοιχεία και όχι απλές διακηρύξεις, ότι τα υπεύθυνα έργα παραδίδονται ταχύτερα, με χαμηλότερο ρίσκο και ισχυρότερες τοπικές συνεργασίες.

Καθώς ολοκληρώνονται οι διαπραγματεύσεις στην COP31 και το βλέμμα στρέφεται στην Ετήσια Συνάντηση του WEF στο Νταβός το 2027, το ζητούμενο δεν είναι πλέον πόσα γιγαβάτ θα υποσχεθούμε, αλλά πόσα θα κατασκευάσουμε γρήγορα, με ανθεκτικότητα και δημόσια εμπιστοσύνη. Η εμπιστοσύνη δεν είναι μια αφηρημένη προσθήκη στις ενεργειακές υποδομές· είναι αναπόσπαστο κομμάτι τους, χωρίς το οποίο ο κόσμος δεν θα μπορέσει να αναπτύξει τις ΑΠΕ με την ταχύτητα και την κλίμακα που απαιτούνται.

Διαβάστε ακόμη