Σε θρίλερ για γερά νεύρα εξελίσσονται οι διαπραγματεύσεις στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP31) στην Αττάλεια της Τουρκίας. Καθώς η επίσημη λήξη της συνόδου πλησιάζει, οι σχεδόν 200 συμμετέχουσες χώρες παραμένουν βαθιά διχασμένες, με τις εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για παράταση των συνομιλιών τουλάχιστον μέχρι το Σάββατο.
Ο Ιρλανδός Υπουργός Κλίματος, Ενέργειας και Περιβάλλοντος, Ντάρα Ο’ Μπράιεν, ο οποίος ηγείται της διαπραγματευτικής ομάδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης λόγω της ιρλανδικής προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, περιέγραψε το κλίμα ως εξαιρετικά περίπλοκο και δύσκολο. «Δεν θα περίμενα απόφαση σήμερα. Θα έλεγα πως θα συνεχίσουμε σχεδόν όλη τη νύχτα, την Παρασκευή και πιθανότατα και το Σάββατο», δήλωσε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι αναμένεται το δεύτερο προσχέδιο της τελικής συμφωνίας (cover decision) μετά από ένα αρχικό κείμενο 18 σελίδων που προκάλεσε σωρεία αντιδράσεων.
Το ρήγμα της Σαουδικής Αραβίας
Ένα από τα θέματα που διχάζει αφορά στην τύχη των ορυκτών καυσίμων. Το αρχικό προσχέδιο της Δευτέρας περιλάμβανε δύο διαδοχικές, αλλά ουσιαστικά αντικρουόμενες παραγράφους: η πρώτη καλούσε σε επιτάχυνση της «μετάβασης μακριά» από τα ορυκτά καύσιμα (επαναλαμβάνοντας τη δέσμευση της COP28 στο Ντουμπάι), ενώ η αμέσως επόμενη ζητούσε επιταχυνόμενη δράση για την πλήρη «σταδιακή κατάργηση» (phase out) άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Αυτή ακριβώς η διατύπωση έχει προκαλέσει την έντονη αντίδραση της Σαουδικής Αραβίας. Σύμφωνα με πηγές που συμμετέχουν στις κεκλεισμένων των θυρών συνομιλίες, και τις οποίες επικαλούνται οι Financial Times, το Ριάντ –που κατέχει τα δεύτερα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως– ηγείται μιας ενορχηστρωμένης προσπάθειας να μπλοκάρει την πρόοδο σε κάθε μέτωπο. Εκμεταλλευόμενο τη διαδικασία λήψης αποφάσεων με ομοφωνία και κινητοποιώντας την 22μελή αραβική ομάδα χωρών, το βασίλειο κατηγορείται ότι «πλημμυρίζει» τις συνεδριάσεις με παρεμβάσεις ώστε να εξαντλήσει τον χρόνο και τους διαπραγματευτές.
Η ένταση χτύπησε «κόκκινο» όταν η Σαουδική Αραβία δήλωσε ότι δεν θα δεχθεί καμία αναφορά στη δέσμευση του Ντουμπάι για απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα. Ο εκπρόσωπος ομάδας χωρών με τροπικά δάση, Κέβιν Κόνραντ, χαρακτήρισε τη στάση αυτή «παράλογη», προκαλώντας την οργισμένη αντίδραση του Σαουδάραβα διαπραγματευτή Μοχάμαντ Αγιούμπ, ο οποίος ζήτησε τη διακοπή της συνεδρίασης κάνοντας λόγο για «παραβίαση του κώδικα δεοντολογίας».
Τη θέση των πετρελαιοπαραγωγών χωρών ενίσχυσε και η απουσία των Ηνωμένων Πολιτειών από τις διαπραγματεύσεις για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, στερώντας από τη σύνοδο ένα κρίσιμο διπλωματικό αντίβαρο. Παράλληλα, η Λοράνς Τουμπιανά, εκ των αρχιτεκτόνων της Συμφωνίας του Παρισιού, σημείωσε ότι τα πετρελαιοπαραγωγά κράτη γίνονται ολοένα και πιο επιθετικά, πολιτικοποιώντας τις συζητήσεις για να επιβραδύνουν την ενεργειακή μετάβαση. Από την πλευρά της, η αντιπροσωπεία του Ριάντ αρνείται ότι μπλοκάρει τις διαδικασίες, υποστηρίζοντας ότι επιδιώκει «αξιόπιστη κλιματική επιστήμη και πρακτική δράση».
Το στοίχημα του εξηλεκτρισμού
Ένα δεύτερο, εξίσου κρίσιμο μέτωπο αφορά την πρόταση της τουρκικής προεδρίας για αύξηση του μεριδίου της ηλεκτρικής ενέργειας στην παγκόσμια τελική κατανάλωση ενέργειας από περίπου 20%-23% σήμερα, στο 35% έως το 2035. Ήδη 75 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της ΕΕ, έχουν υπογράψει την εθελοντική δέσμευση. Ωστόσο, πίσω από τους αριθμούς κρύβεται μια βαθιά διαφωνία για την πηγή της ηλεκτρικής ενέργειας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιμένει ότι ο στόχος του 35% πρέπει να συνδεθεί ρητά με τον «καθαρό εξηλεκτρισμό» (ανανεώσιμες πηγές όπως αιολική, ηλιακή, υδροηλεκτρική, καθώς και πυρηνική ενέργεια), καθώς η απλή αντικατάσταση λεβήτων πετρελαίου με αντλίες θερμότητας ή συμβατικών αυτοκινήτων με ηλεκτρικά δεν μειώνει ουσιαστικά τις εκπομπές αν το ρεύμα παράγεται από ορυκτά καύσιμα.
Στον αντίποδα, η τουρκική πρόταση δεν καθιστά υποχρεωτική την παραγωγή ρεύματος χωρίς άνθρακα. Παρέμβαση υπέρ των ορυκτών καυσίμων έκανε και ο Γενικός Γραμματέας του ΟΠΕΚ, Χαϊθάμ Αλ Γκάις, δηλώνοντας στην ολομέλεια ότι η επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού και η επέκταση των δικτύων εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από παράγωγα πετρελαίου και βαριά μηχανήματα που κινούνται με ντίζελ, προειδοποιώντας παράλληλα ότι ο εξηλεκτρισμός δεν αποτελεί πανάκεια, καθώς εγκυμονεί κινδύνους κυβερνοεπιθέσεων και ελλείψεων σε κρίσιμα ορυκτά.
Γεωπολιτικές ισορροπίες, χρηματοδότηση και απειλές στην επιστήμη
Το παρασκήνιο της COP31 επηρεάζεται έντονα και από τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις. Η οικοδέσποινα Τουρκία έχει έρθει πιο κοντά με τη Σαουδική Αραβία, υπογράφοντας πρόσφατα αμυντική συμφωνία μαζί με το Πακιστάν, αλλά και μια ενεργειακή συμφωνία ύψους έως 6 δισ. δολαρίων για αιολικά και ηλιακά πάρκα. Την ίδια ώρα, σφοδρή κριτική δέχεται η στάση της Σαουδικής Αραβίας και της Ινδίας απέναντι στην επιστημονική κοινότητα. Οι δύο χώρες κατηγορούνται ότι μπλοκάρουν την έγκριση του προϋπολογισμού του 2027 για τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), καθώς και το χρονοδιάγραμμα δημοσίευσης τριών κρίσιμων εκθέσεων ενόψει του επόμενου παγκόσμιου απολογισμού το 2028. Ευρωπαίος διπλωμάτης χαρακτήρισε την κατάσταση «υπαρξιακή» για την IPCC, η οποία αναγκάστηκε ήδη να αναβάλει κρίσιμη συνάντηση επιστημόνων, με κίνδυνο καθυστέρησης μιας ειδικής έκθεσης για τις πόλεις τον ερχόμενο Μάρτιο.
Παράλληλα, η κλιματική χρηματοδότηση παραμένει αγκάθι. Οι αναπτυσσόμενες χώρες απαιτούν αυξημένη οικονομική στήριξη για να αντιμετωπίσουν την κλιματική κρίση, αλλά η ΕΕ, διά στόματος Ντάρα Ο’Μπράιεν, ξεκαθάρισε ότι αντιστέκεται σε νέες οικονομικές δεσμεύσεις, επιμένοντας στην καλύτερη πρόσβαση στα υπάρχοντα κονδύλια και στην υλοποίηση όσων έχουν ήδη συμφωνηθεί. Όπως εύστοχα παρατήρησε ο αναλυτής Άλντεν Μέγιερ της δεξαμενής σκέψης E3G, «και οι δύο πλευρές παίζουν σκληρό παιχνίδι: η ΕΕ στα οικονομικά, άλλοι στην ενέργεια». Αν η συμφωνία ναυαγήσει, πρόσθεσε, το αποτέλεσμα θα θυμίζει το «Έγκλημα στο Οριάν Εξπρές, όπου όλοι είναι ένοχοι».
Ένας «συνασπισμός προθύμων» εκτός COP
Μέσα σε αυτό το κλίμα αδιεξόδου, ορισμένες χώρες αναζητούν εναλλακτικούς δρόμους δράσης. Ο Ιρλανδός υπουργός ανακοίνωσε ότι η Ιρλανδία και το μικρό νησιωτικό κράτος του Ειρηνικού, Τουβαλού –που απειλείται άμεσα με αφανισμό από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας– θα συνδιοργανώσουν τον επόμενο Ιούλιο τη δεύτερη Διεθνή Διάσκεψη για τη Μετάβαση Μακριά από τα Ορυκτά Καύσιμα. Σε αντίθεση με τις επίσημες διαπραγματεύσεις του ΟΗΕ όπου απαιτείται ομοφωνία, η πρωτοβουλία αυτή συγκεντρώνει έναν συνασπισμό περίπου 20 χωρών που δεσμεύονται να καταρτίσουν πρακτικούς εθνικούς οδικούς χάρτες για την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, στέλνοντας ένα ηχηρό μήνυμα ότι η δράση για το κλίμα δεν μπορεί να περιμένει.
Διαβάστε ακόμη:
