Η σταθερή υποστήριξη των ΗΠΑ στον Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου ως μια από τις οδεύσεις-κλειδί για τη διαφοροποίηση της ενεργειακής τροφοδοσίας και της ασφάλειας εφοδιασμού των χωρών της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης επιβεβαιώθηκε στις επαφές που πραγματοποιήθηκαν στη Βαρσοβία, στο πλαίσιο της 7ης Διάσκεψης για τη Διατλαντική Ενεργειακή Συνεργασία (P-TEC).  Όπως αναφέρουν στο energygame.gr άριστα πληροφορημένες πηγές,  παρά τη συζήτηση περί προσέγγισης Ουάσιγκτον και Μόσχας, η αμερικανική πλευρά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την Ελλάδα  -και τις υποδομές της που αποτελούν το σημείο αφετηρίας του Κάθετου Διαδρόμου- ως βασική πύλη εισόδου του αμερικανικού LNG στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, στη συνάντηση του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου με τον Αμερικανό ομόλογό του Κρις Ράιτ δεν διαφάνηκε μεταβολή της αμερικανικής στρατηγικής. Αντιθέτως, στο επίκεντρο βρέθηκαν οι τρόποι αποτελεσματικότερης αξιοποίησης των ελληνικών υποδομών LNG και η άρση των εμποδίων που εξακολουθούν να περιορίζουν την ελκυστικότητα και την εμπορική αξιοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου για μεταφορά μεγάλων ποσοτήτων αμερικανικού LNG μέσω μακροχρόνιων δεσμεύσεων.

Η Σερβία και ο ανταγωνισμός για τις αγορές Ουγγαρίας και Σλοβακίας  

Όπως αναφέρουν πηγές, κομβικό ζήτημα για την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου  προς τα Δυτικά Βαλκάνια αποτελεί η αξιοποίηση του συστήματος μεταφοράς φυσικού αερίου της Σερβίας. Ο αγωγός που διασχίζει τη Σερβία έως τα σύνορα με τη Βουλγαρία και την Ουγγαρία  ελέγχεται από την εταιρεία  Gastrans, στην οποία η ρωσική Gazprom ελέγχει το 51% και η κρατική εταιρεία αερίου της Σερβίας Srbijagas το υπόλοιπο 49%.

Η συγκεκριμένη υποδομή αποτελεί συνέχεια του Balkan Stream και χρησιμοποιείται σήμερα για τη μεταφορά ρωσικού αερίου προς την Ουγγαρία και, μέσω αυτής, τη Σλοβακία. Μετά την προβλεπόμενη διακοπή των ρωσικών εισαγωγών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εκτιμάται ότι θα μπορούσε να απελευθερωθεί μεταφορική δυναμικότητα τουλάχιστον 15 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως.

Η αξιοποίηση αυτής της δυναμικότητας για τη διέλευση αμερικανικού LNG προϋποθέτει την εξεύρεση κατάλληλων νομικών και ρυθμιστικών λύσεων. Η συγκεκριμένη προοπτική αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς θα μπορούσε να περιορίσει την ανάγκη κατασκευής νέων αγωγών, που απαιτούν επενδύσεις δισεκατομμυρίων ευρώ.

Την ίδια στιγμή, η φιλοδοξία της Ελλάδας για επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου μέσω Σερβίας προς την Ουγγαρία και τη Σλοβακία (με την πρώτη εκ των δυο αγορών να συγκεντρώνει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον λόγω του μεγέθους της) καλείται  να αντιμετωπίσει τον ανταγωνισμό της Πολωνίας και της Λιθουανίας, οι οποίες διαθέτουν εναλλακτικές διαδρομές τροφοδοσίας της Κεντρικής Ευρώπης με αμερικανικό LNG και έχουν «γεωγραφικό πλεονέκτημα» σε σχέση με την Ελλάδα. Έχει τη σημασία του το γεγονός ότι η  Πολωνία έσπευσε να αξιοποιήσει την P-TEC της Βαρσοβίας για να αναδείξει τον ρόλο της ως πύλη εισόδου του αμερικανικού LNG προς τις δυο αυτές περίκλειστες αγορές και στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται και οι συμφωνίες που υπέγραψε η πολωνική Orlen με την ουγγαρέζική εταιρεία MVM και την σλοβακική SPP για προμήθεια αμερικανικού LNG μέσω των υποδομών της.

Η «κερκόπορτα» της Τουρκίας

Ένα ακόμη ζήτημα που απασχόλησε τις συζητήσεις αφορά το λεγόμενο «Turkish blend», δηλαδή η προοπτική ρωσικό φυσικό αέριο να εξακολουθήσει να εισέρχεται στην ευρωπαϊκή αγορά μέσω Τουρκίας, αναμεμειγμένο με ποσότητες άλλης προέλευσης.

Το θέμα συνδέεται άμεσα με την εφαρμογή του ευρωπαϊκού κανονισμού Repower EU για την απαγόρευση των ρωσικών εισαγωγών. Υπενθυμίζεται ότι για τις υφιστάμενες μακροχρόνιες συμβάσεις, η απαγόρευση του ρωσικού LNG προβλέπεται από την 1η Ιανουαρίου 2027, ενώ για το αέριο αγωγών από τις 30 Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους, με δυνατότητα περιορισμένης παράτασης. Όπως τονίζουν στο energygame.gr πηγές με γνώση του ζητήματος, το νομικό πλαίσιο για να κλείσει η «κερκόπορτα» της Τουρκίας υπάρχει, αφού με πρωτοβουλία της Ελλάδας έχει προβλεφθεί στον Κανονισμό ότι οι ποσότητες αερίου που εισέρχονται από την Τουρκία στην ΕΕ (μέσω Βουλγαρίας) θα θεωρούνται εκ προοιμίου ρωσικές μέχρι αποδείξεως του αντιθέτου. Το θέμα όμως είναι πώς θα εφαρμοστούν αυτές οι προβλέψεις επί του πεδίου

Την ίδια στιγμή, ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί στην αμερικανική πλευρά το γεγονός ότι, παρά την επικείμενη απαγόρευση, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις εμφανίζονται ακόμη διστακτικές να προχωρήσουν σε συμφωνίες προμήθειας LNG για το 2028 και τα επόμενα χρόνια. Εκπρόσωποι αμερικανικών εταιρειών επισήμαναν στη Βαρσοβία ότι οι σχετικές εκδηλώσεις ενδιαφέροντος παραμένουν περιορισμένες, γεγονός που τροφοδοτεί την εκτίμηση ότι μέρος της αγοράς εξακολουθεί να προσδοκά τη διαθεσιμότητα ρωσικού αερίου.

Το κόστος μεταφοράς και η χρηματοδότηση των υποδομών

Πέρα από τις γεωπολιτικές και ρυθμιστικές προκλήσεις, καθοριστικός παράγοντας για την ανταγωνιστικότητα του Κάθετου Διαδρόμου παραμένει το κόστος μεταφοράς. Παρά τις μειώσεις που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί, το συνολικό κόστος μεταφοράς μέσω του Κάθετου Διαδρόμου διαμορφώνεται περίπου στα 7-8 ευρώ ανά μεγαβατώρα, έναντι 5-6 ευρώ για τη διαδρομή μέσω Βαλτικής προς την Ουκρανία. Ακόμη χαμηλότερο είναι το κόστος μέσω Γερμανίας, Αυστρίας και Ουγγαρίας, στα 3,48 ευρώ, ενώ η διαδρομή μέσω Πολωνίας περιορίζεται στα 1,93 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Η περαιτέρω μείωση των χρεώσεων, ιδιαίτερα στο δυτικό σκέλος που περιλαμβάνει τη Βουλγαρία, τη Σερβία και τη Βόρεια Μακεδονία, θεωρείται αναγκαία για την προσέλκυση περισσότερων προμηθευτών.

Παράλληλα, στις συζητήσεις μεταξύ των υπουργών Ενέργειας τέθηκε το ζήτημα της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης νέων υποδομών φυσικού αερίου, προκειμένου να αντιμετωπιστούν τα υφιστάμενα σημεία συμφόρησης.

Σε κάθε περίπτωση, η πρόοδος  που έχει σημειωθεί μέσα στον τελευταίο χρόνο στο εγχείρημα του Κάθετου Διαδρόμου είναι σημαντική. Οι συμμετέχουσες χώρες έχουν αυξηθεί σε εννέα (με την προσθήκη της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας τον περασμένο Σεπτέμβριο), οι ποσότητες LNG που διακινούνται μέσω της διαδρομής έχουν διπλασιαστεί και το ρυθμιστικό πλαίσιο έχει βελτιωθεί, με την καθιέρωση τακτικών προϊόντων δέσμευσης μεταφορικής δυναμικότητας.

Το ζητούμενο πλέον είναι η πρόοδος αυτή να μεταφραστεί σε σταθερές εμπορικές ροές και μακροχρόνιες συμφωνίες προμήθειας. Η αμερικανική πολιτική βούληση θεωρείται δεδομένη, όμως η πραγματική δοκιμασία για τον Κάθετο Διάδρομο θα είναι η δυνατότητά του να προσφέρει ανταγωνιστική πρόσβαση στις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης, σε ένα ενεργειακό περιβάλλον που αλλάζει ριζικά.

Τα μηνύματα των χωρών της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης από την PTEC

Την ίδια στιγμή, την ανάγκη για στρατηγικές συμμαχίες προκειμένου να διασφαλιστεί η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού της Ευρώπης  ανέδειξαν κατά τις τοποθετήσεις τους στην PTEC οι υπουργοί Ενέργειας της Πολωνίας, της Ουγγαρίας, της Λιθουανίας, της Κροατίας και της Σλοβακίας, οι οποίες συνέκλιναν σε τρεις βασικούς άξονες: αποκλεισμό της επιστροφής στο ρωσικό φυσικό αέριο, ενίσχυση της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς μέσω της άρσης των εσωτερικών εμποδίων και των υψηλών τελών διέλευσης, καθώς και επαναπροσδιορισμό της πράσινης μετάβασης με όρους μεγαλύτερου ρεαλισμού.

Στο πλαίσιο αυτό, η ανάπτυξη των ενεργειακών διασυνδέσεων και η πυρηνική ενέργεια αναδείχθηκαν σε κομβικές παραμέτρους για τη διασφάλιση της ενεργειακής επάρκειας και της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης. Το κεντρικό συμπέρασμα του πάνελ ήταν ότι η ενεργειακή ασφάλεια δεν μπορεί να στηριχθεί σε παλιές εξαρτήσεις, αλλά προϋποθέτει ευρωπαϊκό συντονισμό, λειτουργική ενιαία αγορά και ένα πιο πραγματιστικό μείγμα ενεργειακών επιλογών.

«Όχι» στον ενεργειακό εκβιασμό της Μόσχας

Η συζήτηση άνοιξε με το ενδεχόμενο να τεθεί στο τραπέζι των ευρύτερων ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων η επιστροφή του ρωσικού αερίου στην Ευρώπη. Ο υπουργός Ενέργειας της Πολωνίας, Miłosz Motyka, ήταν κατηγορηματικός, υπενθυμίζοντας την εμπειρία της Βαρσοβίας από τις μονομερείς διακοπές εφοδιασμού της Gazprom τη διετία 2010-2011.

«Γνωρίζουμε πολύ καλά τι σημαίνει ρωσικό αέριο. Είναι σαν όπλο», τόνισε ο Πολωνός υπουργός, απορρίπτοντας κάθε σενάριο επανασύνδεσης. «Η επιστροφή στις business με τη Ρωσία είναι μια οφθαλμαπάτη. Δεν είναι εφικτή, γιατί καμία χώρα στην περιοχή μας και στην Ευρώπη δεν θέλει να επιστρέψει σε συναλλαγές με τη Ρωσία». Ο κ. Motyka υπογράμμισε ότι η Πολωνία έχει ήδη απεξαρτηθεί πλήρως από το ρωσικό πετρέλαιο και επενδύει μαζικά σε υποδομές υποδοχής αμερικανικού LNG.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο υπουργός Ενέργειας της Λιθουανίας, Lukas Savickas, υπενθυμίζοντας ότι η χώρα του υπήρξε το 2022 το πρώτο κράτος-μέλος της ΕΕ που μηδένισε τις εισαγωγές ρωσικής ενέργειας. Ο Λιθουανός υπουργός προειδοποίησε πως οποιαδήποτε συζήτηση αναθεώρησης της ευρωπαϊκής απόφασης για πλήρη κατάργηση του ρωσικού LNG και του αερίου μέσω αγωγών θα συνιστούσε σοβαρό ολίσθημα.

«Θα ήταν μεγάλο στρατηγικό λάθος να βάλουμε ξανά στο τραπέζι, έστω και να προτείνουμε το άνοιγμα μιας συζήτησης, πάνω σε αυτή τη στρατηγική απόφαση που έχει ήδη ληφθεί», σημείωσε ο κ. Savickas, προσθέτοντας ότι η Ευρώπη οφείλει να προσέλθει ενωμένη και με μία φωνή σε κάθε διεθνή διαπραγμάτευση.

Από τον ευρωπαϊκό Νότο, ο υπουργός Οικονομίας της Κροατίας, Ante Šušnjar, έδωσε τη δική του διάσταση στο δίλημμα «φθηνή ρωσική ενέργεια έναντι ασφάλειας»:  «Η φθηνή ενέργεια γίνεται πολύ ακριβή όταν χρησιμοποιείται για πολιτικό εκβιασμό ή όταν χρειάζεται να ανταλλάξεις την ελευθερία σου με φθηνή ενέργεια. Αυτό δεν αποτελεί επιλογή», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Κροάτης υπουργός.

Η διαφορετική νότα της Σλοβακίας

Μέσα σε αυτό το κλίμα ομοψυχίας, η αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και υπουργός Οικονομίας της Σλοβακίας, Denisa Saková, εισήγαγε μια αισθητά διαφορετική, πιο επιφυλακτική νότα. Χωρίς να αμφισβητεί την ανάγκη διαφοροποίησης, ανέδειξε το δυσανάλογο οικονομικό κόστος που επωμίζονται οι περίκλειστες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, οι οποίες από κόμβοι διαμετακόμισης βρέθηκαν στο «τέλος των αγωγών».

Η κ. Saková περιέγραψε με μελανά χρώματα το τεράστιο κόστος για την Μπρατισλάβα από την απώλεια των τελών διέλευσης ρωσικού αερίου, αλλά και την επιβάρυνση για τα νοικοκυριά και τη βιομηχανία ενόψει της οριστικής διακοπής των ρωσικών ροών το φθινόπωρο του 2027.

«Πρέπει να μεταβούμε από έναν αξιόπιστο αγωγό σε μια πραγματικά ασταθή παγκόσμια αγορά LNG», ανέφερε η Σλοβάκα υπουργός. «Αν δεν παραδώσουμε ρωσικό αέριο στους εγχώριους καταναλωτές μας, στα νοικοκυριά και τη βιομηχανία μας, η αύξηση στις τιμές φτάνει το 30%».

Το «αγκάθι» των τελών διέλευσης και η ανάγκη ενιαίας αγοράς

Στο ζήτημα του κόστους μεταφοράς αναφέρθηκε και ο υπουργός Ενέργειας της Ουγγαρίας, István Kapitány. Επικαλούμενος την 37ετή εμπειρία του στον ιδιωτικό τομέα και τη θητεία του στο Τέξας, ο Ούγγρος υπουργός άσκησε κριτική στον κατακερματισμό της ευρωπαϊκής αγοράς και στο φαινόμενο της συσσώρευσης τελών (tariff pancaking) κάθε φορά που το φυσικό αέριο διασχίζει εθνικά σύνορα.

«Δεν θα καταλάβαιναν στο Τέξας γιατί κάθε 200 χιλιόμετρα προστίθενται επιπλέον δασμοί στο κόστος. Μιλάς με τους Αμερικανούς φίλους σου και λες: γιατί είναι ακριβό να φέρεις LNG από την Πολωνία στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη; Δεν είναι 5.000 χιλιόμετρα», τόνισε ο κ. Kapitány. «Πρέπει πραγματικά να συνεργαστούμε για να λειτουργήσουμε ως Ευρωπαϊκή Ένωση και όχι ως μεμονωμένες χώρες… Στις επιχειρήσεις, η διαφοροποίηση και η ποικιλομορφία είναι το παν. Το να βασίζεσαι σε μία μόνο πηγή δεν είναι ποτέ καλό».

Στην ίδια κατεύθυνση, ο Κροάτης υπουργός Ante Šušnjar πρότεινε την υιοθέτηση κοινών ευρωπαϊκών προμηθειών ενέργειας, στα πρότυπα των εμπορικών συμφωνιών της ΕΕ, ώστε η Ένωση να αξιοποιήσει το αγοραστικό της μέγεθος για να πετύχει χαμηλότερες τιμές και καλύτερους όρους εφοδιασμού απέναντι στους παγκόσμιους ανταγωνιστές της, όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα.

Υβριδικές απειλές και η προστασία των υποδομών

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη θωράκιση των ενεργειακών δικτύων απέναντι στη ρωσική επιθετικότητα, η οποία πλέον εκδηλώνεται με drones, δολιοφθορές και κυβερνοεπιθέσεις. Ο Λιθουανός υπουργός Lukas Savickas υπογράμμισε ότι η ασφάλεια πρέπει να ενσωματωθεί στον σχεδιασμό των υποδομών (resilient by design) και να χρηματοδοτηθεί κεντρικά από την ΕΕ.

«Επενδύουμε δισεκατομμύρια για να δημιουργήσουμε και να επεκτείνουμε αυτές τις υποδομές που διαφοροποιούν και θωρακίζουν την ενεργειακή μας ασφάλεια. Αλλά αν δεν επενδύσεις τα απαραίτητα εκατομμύρια στην προστασία τους, τότε γίνονται ξεκάθαρος στόχος αυτών των νέων δολιοφθορών και υβριδικών απειλών», προειδοποίησε.

Πράσινη Συμφωνία και Πυρηνικά: Η ώρα του ρεαλισμού

Στο τελευταίο σκέλος της συζήτησης, οι πέντε υπουργοί άσκησαν έντονη κριτική στην ευρωπαϊκή υπερρύθμιση και στους υπερβολικά φιλόδοξους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας (Green Deal), ζητώντας μεγαλύτερη ευελιξία, αναβολή του συστήματος εμπορίας ρύπων ETS2 και πλήρη αναγνώριση της πυρηνικής ενέργειας ως «καθαρής» πηγής βάσης (base load) στην ευρωπαϊκή ταξινομία.

«Όσο εμείς νομοθετούμε, οι ανταγωνιστές μας υλοποιούν και χτίζουν. Αυτή είναι η αλλαγή παιχνιδιού που πρέπει να κάνουμε: λιγότεροι κανονισμοί, περισσότερη υλοποίηση, περισσότερη κατασκευή», δήλωσε ο Κροάτης υπουργός Ante Šušnjar.

«Με την Πράσινη Συμφωνία, οι Βρυξέλλες έθεσαν στόχους που είναι πραγματικά υπερβολικά φιλόδοξοι. Τώρα γνωρίζουμε ότι δεν μπορούμε να τους εκπληρώσουμε και χάνουμε την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης», συμπλήρωσε η Σλοβάκα Denisa Saková, ζητώντας αναθεώρηση των στόχων και δυνατότητα χρήσης ευρωπαϊκών πόρων και για υποδομές φυσικού αερίου.

Τη δική του ρεαλιστική θέση έδωσε ο Πολωνός Miłosz Motyka, συγκρίνοντας την ευρωπαϊκή πραγματικότητα με την αμερικανική ενεργειακή πολιτική: «Στις ΗΠΑ υπάρχει το διάσημο σλόγκαν “Drill, baby, drill”. Υπέροχα. Αλλά εμείς δεν έχουμε τόσο φθηνό άνθρακα, αέριο και πόρους όπως οι ΗΠΑ. Άρα θέλουμε να χτίσουμε τη δική μας ενέργεια πάνω στα πυρηνικά και τις ανανεώσιμες πηγές. Και αυτό είναι το μήνυμα, αυτή είναι η ενιαία στρατηγική μας».

Κλείνοντας, οι υπουργοί συμφώνησαν ότι η διήμερη σύνοδος του PTEC απέδειξε πως οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης μπορούν να λειτουργήσουν συντονισμένα ως ισχυρή φωνή στις Βρυξέλλες και ως αξιόπιστος εταίρος των Ηνωμένων Πολιτειών, μετατρέποντας τις γεωπολιτικές προκλήσεις σε μοχλό ενεργειακής αυτονομίας και οικονομικής ανάπτυξης.

Διαβάστε ακόμη