Μια στοχευμένη οικονομική «ανάσα» για μεγάλο μέρος της ενεργοβόρου βιομηχανίας της ΕΕ προωθούν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, αυξάνοντας τα δωρεάν δικαιώματα εκπομπών που θα διατεθούν μέσω των δεικτών αναφοράς θερμότητας και καυσίμων για την περίοδο 2026-2030. Το μέτρο που αποτελεί το πρώτο βήμα πριν τη συνολική μεταρρύθμιση του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών Ρύπων της ΕΕ (EU ETS) αναμένεται να περιορίσει το κόστος άνθρακα για βιομηχανικές εγκαταστάσεις σε κλάδους όπως τα χημικά, τα μέταλλα, τα κεραμικά, το γυαλί, ο χαρτοπολτός και το χαρτί, τα βιομηχανικά ορυκτά και η επεξεργασία τροφίμων.
Όπως ανακοινώθηκε χθες, οι μόνιμοι αντιπρόσωποι των κρατών μελών της ΕΕ συμφώνησαν να αξιοποιηθούν περίπου 88 εκατ. δικαιώματα εκπομπών που ήταν ήδη διαθέσιμα για δωρεάν κατανομή. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι αυτά αντιστοιχούν σε εξοικονόμηση περίπου 6 δισ. ευρώ. Το Συμβούλιο πρόσθεσε ακόμη 33 εκατ. δικαιώματα τα οποία δεν είχαν κατανεμηθεί, ανεβάζοντας τη συνολική δεξαμενή στα 121 εκατ. δικαιώματα. Σημειώνεται ότι η συμφωνία δεν είναι ακόμη τελική, καθώς θα ακολουθήσουν διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Τι αφορά το μέτρο και ποιες βιομηχανίες καλύπτει
Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, η δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων CO2 βασίζεται συνολικά σε 54 δείκτες: 52 προϊόντων και δύο εφεδρικούς για θερμότητα και καύσιμα. Oι δυο τελευταίοι «εφεδρικοί δείκτες» του ETS εφαρμόζονται όταν δεν υπάρχει ειδικός δείκτης αναφοράς για ένα συγκεκριμένο προϊόν. Στο πλαίσιο αυτό, το μέτρο αφορά συγκεκριμένα τμήματα εγκαταστάσεων και παραγωγικές διαδικασίες που υπολογίζουν τη δωρεάν κατανομή τους με βάση τη μετρήσιμη θερμότητα που καταναλώνουν, όπως ατμός ή ζεστό νερό για θέρμανση, ψύξη και παραγωγικές διαδικασίες καθώς και τα καύσιμα που χρησιμοποιούν για άμεση θέρμανση, ξήρανση, λειτουργία κλιβάνων ή παραγωγή μηχανικής ενέργειας, όταν η θερμότητα δεν μπορεί να μετρηθεί χωριστά. Στην πράξη, τους συγκεκριμένους δείκτες χρησιμοποιούν εγκαταστάσεις της χημικής βιομηχανίας, της μεταλλουργίας και της επεξεργασίας μετάλλων, της κεραμοποιίας –όπως παραγωγοί τούβλων, πλακιδίων και πυρίμαχων υλικών–, του γυαλιού, του χαρτοπολτού και του χαρτιού, των εξορύξεων και βιομηχανικών ορυκτών, καθώς και της βιομηχανίας τροφίμων. Μπορούν επίσης να καλύπτονται επιμέρους διεργασίες άλλων ενεργοβόρων κλάδων, εφόσον δεν υπάγονται ήδη σε κάποιον από τους 52 ειδικούς δείκτες προϊόντων του ETS.
Γιατί αυξάνονται τα δωρεάν δικαιώματα
Το μέτρο περιορίζει το ποσό που πρέπει να δαπανήσουν οι βιομηχανίες για την αγορά δικαιωμάτων CO₂. Στο ETS, κάθε δικαίωμα αντιστοιχεί στην εκπομπή ενός τόνου διοξειδίου του άνθρακα. Όταν μια εγκατάσταση λαμβάνει λιγότερα δωρεάν δικαιώματα από τις πραγματικές εκπομπές της, πρέπει να αγοράσει τη διαφορά από την αγορά. Όσο αυξάνεται η δωρεάν κατανομή τόσο περιορίζεται αυτό το κόστος. Στόχος είναι να μειωθεί ο κίνδυνος «διαρροής άνθρακα», δηλαδή το ενδεχόμενο μια επιχείρηση να περιορίσει ή να μεταφέρει την παραγωγή της σε τρίτη χώρα με χαμηλότερο ενεργειακό κόστος και ηπιότερους περιβαλλοντικούς κανόνες. Σε μια τέτοια περίπτωση, η Ευρώπη θα έχανε επενδύσεις και θέσεις εργασίας, χωρίς να μειώνονται απαραίτητα οι παγκόσμιες εκπομπές. Με τη θέση του Συμβουλίου, οι δείκτες θερμότητας και καυσίμων υπολογίζεται ότι θα είναι κατά περίπου 9% χαμηλότεροι από τις τιμές της περιόδου 2021-2025. Πρόκειται για αισθητά ηπιότερη μείωση από αυτήν που είχε αρχικά προβλεφθεί, περιορίζοντας την επιβάρυνση των βιομηχανιών.
Η γέφυρα προς τη συνολική μεταρρύθμιση του ETS
Η συγκεκριμένη παρέμβαση αποτελεί το πρώτο βήμα προ της ευρύτερης μεταρρύθμισης του ETS που παρουσίασε η Επιτροπή τον Ιούλιο του 2026. Αντιμετωπίζει το πρόβλημα της περιόδου 2026-2030, ενώ η συνολική αναθεώρηση καθορίζει την πορεία της ευρωπαϊκής αγοράς άνθρακα μετά το 2030 και τη σύνδεσή της με τον κλιματικό στόχο του 2040. Πρόκειται για ένα μέτρο-«γέφυρα» μέχρι τη νέα αρχιτεκτονική του ETS, επιχειρώντας να συμβιβάσει δύο στόχους που βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής συζήτησης: την απανθρακοποίηση της βιομηχανίας και τη διατήρηση της παραγωγής στην Ευρώπη.
Διαβάστε ακόμη
