Στην παράμετρο «θέρμανση» και στο πετρέλαιο κίνησης επικεντρώνονται τα νέα μέτρα στήριξης των καταναλωτών έναντι του κύματος ενεργειακής ακρίβειας, σύμφωνα με τις εξαγγελίες του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη που θα εξειδικευθούν από τα συναρμόδια υπουργεία (Οικονομικών και Ενέργειας) στις αρχές της επόμενης εβδομάδας. Το πλαίσιο που περιέγραψε ο πρωθυπουργός παραπέμπει σε μια παρέμβαση σε «δόσεις» -λαμβανομένων υπόψη των δημοσιονομικών περιορισμών και των διαθέσιμων πόρων που εκτιμώνται σε 200 εκατ. ευρώ, με πετρέλαιο θέρμανσης και ντίζελ να μπαίνουν σε προτεραιότητα. Η βενζίνη (όπου η επιδότηση στην αντλία με 10 λεπτά/λίτρο λήγει στο τέλος του μήνα) φαίνεται να μπαίνει σε δεύτερη μοίρα όπως και η επιδότηση στους λογαριασμούς ρεύματος νοικοκυριών και επιχειρήσεων, με την κυβέρνηση να εκτιμά κατά τα φαινόμενα ότι οι πιέσεις στα εν λόγω «μέτωπα» είναι πιο ελεγχόμενες και επομένως η αίσθηση του επείγοντος είναι μικρότερη.
«Μικρό καλάθι» για μείωση του ΕΦΚ στα καύσιμα
Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα προτίθεται να ασκήσει πίεση στην Ευρωπαϊκή Ένωση ώστε να υπάρχει μια συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση στην κρίση, κάτι που ωστόσο δεν διαφαίνεται στο άμεσο μέλλον, καθώς οι Βρυξέλλες εμμένουν προς το παρόν στη γραμμή της φειδούς και των μέτρων περιορισμένης χρονικής διάρκειας και με στόχευση στους πιο ευάλωτους, προκειμένου να μην διασαλευθεί η δημοσιονομική σταθερότητα, ιδίως στο σημερινό δύσκολο περιβάλλον των εντεινόμενων πληθωριστικών πιέσεων και της αύξησης του κόστους χρήματος. Τούτων λεχθέντων, η επέκταση της δημοσιονομικής ρήτρας διαφυγής που έθεσε εμμέσως πλην σαφώς ως προαπαιτούμενο ο πρωθυπουργός για την έκτακτη και προσωρινή μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης στα καύσιμα, μοιάζει με άσκηση υψηλής δυσκολίας. Όπως παραδέχθηκε ο κ. Μητσοτάκης χωρίς την «άδεια της Ευρώπης», η χώρα δεν έχει τα δημοσιονομικά περιθώρια να μειώσει τον ΕΦΚ, κάτι που σημαίνει ότι το εν λόγω «εργαλείο» -το οποίο αξιοποίησαν αρκετές κυβερνήσεις της ΕΕ από την άνοιξη και μετά οπότε ξέσπασε ο πόλεμος στον Κόλπο- δύσκολα θα ενεργοποιηθεί από την κυβέρνηση
Η παρέμβαση για πετρέλαιο θέρμανσης και για επίδομα
Όπως προέκυψε από τη συνέντευξη του πρωθυπουργού στην δημόσια τηλεόραση, η κυβέρνηση θα παρέμβει στο πετρέλαιο θέρμανσης, στοχεύοντας σε μια τιμή στην αντλία όταν ξεκινήσει να διατίθεται στις 15 Οκτωβρίου «πολύ κάτω από το 1,75 ευρώ/λίτρο». που έκλεισε τον περασμένο Απρίλιο. Ακόμα και με την επιδότηση όμως, το κόστος της οποίας θα επωμιστούν από κοινού ο κρατικός προϋπολογισμός και τα διυλιστήρια όλα δείχνουν ότι, ακόμα και αν οι διεθνείς τιμές του μαύρου χρυσού αποκλιμακωθούν από τα τρέχοντα επίπεδα των 104 δολαρίων/τόνο, η τιμή διάθεσης θα είναι σημαντικά υψηλότερη σε σχέση με το 1,13 ευρώ/λίτρο του Οκτωβρίου 2025. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι αν ο πήχης τεθεί -για παράδειγμα- στο 1,5 ευρώ/λίτρο, τότε το κόστος 1.000 λίτρων πετρελαίου θέρμανσης θα διαμορφωνόταν στα 1.500 ευρώ, έναντι 2.000 ευρώ εάν η διάθεση του πετρελαίου θέρμανσης ξεκινούσε σήμερα (χωρίς επιδότηση) και 1.130 ευρώ που ήταν η τιμή τον Οκτώβριο του 2025.
Για το επίδομα θέρμανσης, η κυβέρνηση προσανατολίζεται όπως όλα δείχνουν στην οριζόντια αύξησή του (το ποσοστό δεν προσδιορίστηκε), ενώ δεν είναι σαφές αν θα υπάρξουν και αλλαγές στην αρχιτεκτονική του (π.χ. διεύρυνση των εισοδηματικών κριτηρίων και άρα των δικαιούχων) σενάριο που είχε πέσει στο τραπέζι. Με τα σημερινά δεδομένα αν υποτεθεί ότι η αύξηση είναι της τάξης του 20%, ένα τετραμελές νοικοκυριό σε ορεινή περιοχή της Πελοποννήσου που θερμαίνεται με ηλεκτρική ενέργεια θα λάμβανε επίδομα 846 ευρώ (έναντι 705 ευρώ για την θερμαντική περίοδο 2025-2026). Για θέρμανση με φυσικό αέριο το επίδομα θα διαμορφωνόταν στα 723 ευρώ (από 603 πέρυσι) και για πετρέλαιο στα 667 ευρώ (από 556).
Ερωτηματικό εγείρεται για τα νοικοκυριά που θερμαίνονται με φυσικό αέριο και δεν πληρούν τα εισοδηματικά κριτήρια για λήψη επιδόματος, καθώς η άνοδος κατά 135% της τιμής του καυσίμου στον κόμβο TTF της Ολλανδίας σε ετήσια βάση προδιαγράφει μεγάλη επιβάρυνση, με την προοπτική της παροχής εκπτώσεων -κατά τα πρότυπα της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης του 2022-2023- να μην έχει πέσει στο τραπέζι, μέχρι στιγμής τουλάχιστον.
Επιδότηση στο ντίζελ και για τον Οκτώβριο
Την ίδια στιγμή, ο πρωθυπουργός εξήγγειλε παράταση για έναν ακόμα μήνα -δηλαδή έως τις 30 Οκτωβρίου-, της επιδότησης στο πετρέλαιο κίνησης (ντίζελ), κάτι που παραπέμπει σε συνέχιση του ισχύοντος σχήματος της επιδότησης των 15 λεπτών/λίτρο, εκ των οποίων τα 10 λεπτά είναι από τον κρατικό προϋπολογισμό και τα υπόλοιπα 5 έκπτωση από τα διυλιστήρια. Εάν ληφθεί πάντως υπόψη ότι οι τιμές του ντίζελ αυτή τη στιγμή (με την επιδότηση) κινούνται στα 2,15 ευρώ/λίτρο, είναι σαφές ότι το όφελος για τους τελικούς καταναλωτές «ψαλιδίζεται» όσο δεν αποκλιμακώνονται οι διεθνείς τιμές και η πίεση από το αυξημένο μεταφορικό κόστος συνεχίζεται να μεταδίδεται στο σύνολο της οικονομίας.
Άδηλο το μέλλον της επιδότησης στη βενζίνη
«Κενό» στο σχήμα στήριξης εντοπίζεται στο «μέτωπο» της βενζίνης, όπου η επιδότηση των 10 λεπτών/λίτρο στην αντλία που παρέχεται μέσω έκπτωσης από τα διυλιστήρια λήγει στο τέλος του μήνα, με το μέλλον της να είναι…άδηλο. «Για τη βενζίνη δεν έχουμε να πούμε κάτι αυτή τη στιγμή», ήταν η χαρακτηριστική φράση του πρωθυπουργού, που φαίνεται να μεταθέτει τις αποφάσεις για την αμόλυβδη βενζίνη στο πιο μακρινό μέλλον, τη στιγμή που η μέση τιμή πανελλαδικά (με την επιδότηση) προσεγγίζει τα 2,20 ευρώ/λίτρο, ενώ στις νησιωτικές και απομακρυσμένες περιοχές κινείται σε ακόμα υψηλότερα επίπεδα.
Προς επαναφορά του πλαφόν στα περιθώρια κέρδους σε εμπορία και λιανική καυσίμων, αντιδρά η αγορά
Προκειμένου να ανασχεθούν οι ανατιμητικές πιέσεις, ιδίως στη βενζίνη, το αμέσως επόμενο διάστημα, η κυβέρνηση εξετάζει την επαναφορά του πλαφόν στα περιθώρια κέρδους στην εμπορία και τη λιανική καυσίμων. Υπενθυμίζεται ότι από τα μέσα Μαρτίου έως τις 30 Ιουνίου, η κυβέρνηση είχε θεσπίσει ρύθμιση σύμφωνα με την οποία οι εταιρείες εμπορίας πετρελαιοειδών μπορούσαν να προσθέτουν το πολύ 5 λεπτά/λίτρο πάνω από την τιμή προμήθειας από τα διυλιστήρια τα δε πρατήρια καυσίμων μπορούσαν να προσθέτουν το πολύ 12 λεπτά/λίτρο πάνω από την τιμή με την οποία προμηθεύονταν το καύσιμο από τις εταιρείες εμπορίας. Το μέτρο αφορούσε αμόλυβδη βενζίνη 95 οκτανίων και το ντίζελ και η επαναφορά του προκαλεί αντιδράσεις στον κλάδο. «Δεν μπορούμε να δεχθούμε την επιστροφή του μέτρου του πλαφόν στα περιθώρια κέρδους που αποδείχθηκε αναποτελεσματικό», δήλωσε στο energygame.gr ο πρόεδρος των Πρατηριούχων Αττικής Νίκος Παπαγεωργίου.
Σιγή ιχθύος για λογαριασμούς ρεύματος
Από τις πρωθυπουργικές εξαγγελίες προκύπτει επίσης ότι οι λογαριασμοί ρεύματος βρίσκονται πιο χαμηλά στη λίστα των προτεραιοτήτων του οικονομικού επιτελείου που καλείται να ιεραρχήσει το πού θα διαθέσει τους πεπερασμένους πόρους που διαθέτει και να κρατήσει και εφεδρείες για τους επόμενους μήνες. Ο κ. Μητσοτάκης δεν έκανε καμία αναφορά στις τιμές ρεύματος, κάτι που φαίνεται να δείχνει ότι ο συναγερμός είναι μικρότερος, παρά την άνοδο των χονδρεμπορικών τιμών. Ένας σημαντικός λόγος είναι πως περίπου το 30% των οικιακών καταναλωτών βρίσκεται πλέον σε μπλε, σταθερά τιμολόγια και δεν επηρεάζεται άμεσα από τις ανατιμήσεις στη χονδρική αγορά. Αυτό βέβαια δεν ισχύει για τα νοικοκυριά που βρίσκονται σε κυμαινόμενα τιμολόγια (πράσινα, κίτρινα) που βρίσκονται αντιμέτωπα με αυξημένες χρεώσεις για τον Οκτώβριο εάν διατηρηθεί η ανοδική τάση για το υπόλοιπο του μήνα.
Εκτός κάδρου η βιομηχανία, το παράδειγμα της Αυστρίας
Εκτός του κάδρου του πρώτου κύματος των μέτρων φαίνεται να βρίσκεται και η ενεργοβόρος βιομηχανία, με εκπροσώπους του κλάδου να εκφράζουν προβληματισμό και να εντοπίζουν ακόμα ένα κενό στον κυβερνητικό σχεδιασμό για την αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας. Η προχθεσινή αναφορά του προέδρου του ΣΕΒ Σπύρου Θεοδωρόπουλου ότι «ναι μεν «τα βήματα που έχουν γίνει για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας είναι σημαντικά, ωστόσο η επόμενη φάση απαιτεί πιο φιλόδοξες παρεμβάσεις για τις παραγωγικές επενδύσεις, τον τεχνολογικό μετασχηματισμό και την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους» έχει τη σημασία της, καθώς μπορεί κανείς να διαβάσει πίσω από τις γραμμές την εκτίμηση ότι τα έως τώρα μέτρα για το ενεργειακό κόστος δεν επαρκούν. Στο πλαίσιο αυτό, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον αναμένεται η τοποθέτησή του (και αυτή του πρωθυπουργού) στη Γενική Συνέλευση του Συνδέσμου στις 6 Οκτωβρίου.
Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι, τη στιγμή που στην Ελλάδα επικρατεί «άπνοια» για τη στήριξη της ενεργοβόρου βιομηχανίας, η κυβέρνηση της Αυστρίας ανακοίνωσε ολοκληρωμένο πακέτο για τη μείωση του ενεργειακού κόστους επιχειρήσεων και νοικοκυριών, με ορίζοντα 2027–2029, με λογική που δεν περιορίζεται σε έκτακτες επιδοτήσεις, αλλά επιχειρεί να δημιουργήσει προβλέψιμο και μόνιμο μηχανισμό παρέμβασης σε περίπτωση νέας ενεργειακής κρίσης. Πιο συγκεκριμένα, για την ενεργοβόρο βιομηχανία προβλέπονται συνολικά 750 εκατ. ευρώ, δηλαδή 250 εκατ. ευρώ ετησίως για την περίοδο αναφοράς. Ο λεγόμενος industrial electricity price θα μπορεί να μειώνει, για έως και 50% της κατανάλωσης, το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας έως τα 5 λεπτά/kWh, εντός των ορίων που επιτρέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία. Παράλληλα, διευρύνεται σημαντικά το πρόγραμμα SAG+, ώστε η στήριξη να αφορά πάνω από 500 επιχειρήσεις, από περίπου 60 σήμερα.
Χαμηλά ο πήχης των προσδοκιών από το σημερινό Eurogroup
Η έξαρση της ενεργειακής κρίσης αναμένεται να βρεθεί στο τραπέζι- των συζητήσεων των υπουργών Οικονομικών της Ευρώπης στο Δουβλίνο, όπου σήμερα (Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου) συνεδριάζει το Eurogroup και ακολουθεί το άτυπο ECOFIN το Σάββατο, παρότι δεν περιλαμβάνεται ως αυτοτελές θέμα στην ατζέντα. Ο Έλληνας Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και πρόεδρος το Eurogroup Κυριάκος Πιερρακάκης έχει επισημάνει ότι η συνεδρίαση λαμβάνει χώρα σε μια συγκυρία όπου το ράλι των διεθνών τιμών ενέργειας αυξάνει την πίεση σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις και επαναφέρει το ενεργειακό κόστος «στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής οικονομικής συζήτησης». Η Αθήνα ζητά ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες απέναντι στην κρίση, κάτι που υπογράμμισε και ο πρωθυπουργός κατά τη συνάντησή του με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν στο Παρίσι στις αρχές του μήνα.
Η γραμμή του Eurogroup έχει διαμορφωθεί από την αρχή της νέας κρίσης γύρω από τρεις έννοιες: Συντονισμός, στοχευμένα μέτρα και δημοσιονομική σύνεση. Υπενθυμίζεται ότι στη συνεδρίαση της 27ης Μαρτίου, που είχε ως ειδικό αντικείμενο τις οικονομικές επιπτώσεις της κρίσης στη Μέση Ανατολή και τις αγορές ενέργειας, οι υπουργοί συμφώνησαν ότι τα μέτρα στήριξης πρέπει να είναι στοχευμένα, να δίνουν προτεραιότητα στα πιο ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις και να έχουν προσωρινό χαρακτήρα. Η λογική πίσω από αυτή τη θέση είναι να αποφευχθεί μια επιστροφή σε γενικευμένες και ιδιαίτερα δαπανηρές επιδοτήσεις όπως στην ενεργειακή κρίση του 2022, Ο κ. Πιερρακάκης μάλιστα επανέλαβε στις 15 Σεπτεμβρίου ότι, παρά τις νέες πιέσεις, η Ευρώπη δεν μπορεί να χάσει από τα μάτια της τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών, σε μια περίοδο κατά την οποία ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος περιορίζεται.
Οι εκτιμήσεις ΙΕΝΕ για την ενεργειακή κρίση και η θέση της Ελλάδας
Σε μία από τις πιο δύσκολες περιόδους των τελευταίων δεκαετιών έχει εισέλθει η διεθνής ενεργειακή αγορά, με τις πιέσεις σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο να συμπίπτουν με γεωπολιτικές συγκρούσεις και διαταραχές στις ροές. Η Ελλάδα εμφανίζεται πάντως καλύτερα θωρακισμένη από πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες ως προς την ασφάλεια εφοδιασμού, χωρίς να μένει ανεπηρέαστη από την άνοδο των διεθνών τιμών.
Την εκτίμηση αυτή διατύπωσε το Ινστιτούτο Ενέργειας Νοτιοανατολικής Ευρώπης (ΙΕΝΕ), με τον εκτελεστικό πρόεδρό του, Κωστή Σταμπολή, να συγκρίνει τη σημερινή συγκυρία με την πρώτη πετρελαϊκή κρίση του 1973-1974. Όπως σημείωσε, η σημερινή κατάσταση είναι πιο σύνθετη, καθώς οι αναταράξεις εκδηλώνονται ταυτόχρονα στο πετρέλαιο και στο φυσικό αέριο, ενώ τα μέτωπα στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή ενισχύουν την αβεβαιότητα για τις ενεργειακές ροές.
Κατά τον κ. Σταμπολή, χωρίς τη διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας και την κινητοποίηση εναλλακτικών παραγωγών, το πετρέλαιο θα μπορούσε να έχει φτάσει ακόμη και στα 150-190 δολάρια το βαρέλι. Η αναδιάταξη των εμπορικών ροών έχει μέχρι στιγμής λειτουργήσει ως ανάχωμα σε ένα ακόμη ισχυρότερο σοκ.
Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, καθοριστικό πλεονέκτημα αποτελεί η δυνατότητα των ελληνικών διυλιστηρίων να προμηθεύονται αργό από διαφορετικές αγορές, μεταξύ άλλων από Καζακστάν, Αζερμπαϊτζάν και Λιβύη, αξιοποιώντας παράλληλα μακροχρόνιες συμβάσεις και σημαντικές δυνατότητες αποθήκευσης.
Σύμφωνα με τον ίδιο, δεν διαφαίνεται πρόβλημα επάρκειας στην ελληνική αγορά. Η χώρα διαθέτει ισχυρό διυλιστικό κλάδο σε σχέση με την εγχώρια κατανάλωση, ενώ ο εξαγωγικός χαρακτήρας των ελληνικών διυλιστηρίων ενισχύει περαιτέρω την ανθεκτικότητα του συστήματος.
Διαβάστε ακόμη
