Η COP31 άνοιξε χθες τις πύλες της στην Αττάλεια της Τουρκίας, με την Ευρώπη να προσέρχεται στη σύνοδο με δύο αντικρουόμενα μηνύματα. Αν και στις αίθουσες των διαπραγματεύσεων, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα προβάλλει και θα πιέσει για την ανανέωση της διεθνούς δέσμευσης για σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων, στο εσωτερικό της, αρκετά κράτη-μέλη σπεύδουν να εξασφαλίσουν πρόσθετες ποσότητες φυσικού αερίου και πετρελαίου, να επεκτείνουν τις υποδομές εισαγωγής και να διερευνήσουν τις δυνατότητες εγχώριας παραγωγής.

Αντιμέτωπες με αυξημένους λογαριασμούς, τον κίνδυνο ελλείψεων στην προσφορά και τις πιέσεις της βιομηχανίας, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δίνουν ολοένα μεγαλύτερη προτεραιότητα στην οικονομικά προσιτή και αξιόπιστη ενέργεια, ακόμη και εις βάρος μακροπρόθεσμων κλιματικών στόχων. Παρότι και τα 27 κράτη-μέλη έχουν υιοθετήσει την κοινή ευρωπαϊκή θέση στην COP31, οι εθνικές πολιτικές αποκαλύπτουν σημαντικές διαφορές ως προς την ταχύτητα με την οποία μπορεί να προχωρήσει η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.

Η ενεργειακή ασφάλεια στο επίκεντρο της COP31

Η Ουγγαρία αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα αυτού του διλήμματος. Η Βουδαπέστη επιδιώκει να διαφοροποιήσει τις ενεργειακές της πηγές, χωρίς ωστόσο να αποδεχθεί το κόστος που, κατά την εκτίμησή της, θα συνεπαγόταν η πλήρης εγκατάλειψη των ρωσικών υδρογονανθράκων. Ο Ούγγρος υπουργός Ενέργειας, Ίστβαν Καπιτάνι, επιβεβαίωσε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις για την αγορά φυσικού αερίου από το υπεράκτιο κοίτασμα Neptun Deep της Ρουμανίας, καθώς και για την εξασφάλιση μεγαλύτερης πρόσβασης στους τερματικούς σταθμούς υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) της Κροατίας και της Ελλάδας. «Όταν κάποιος στέκεται στο ένα πόδι, το σημαντικότερο ζήτημα είναι η ασφάλεια», δήλωσε στο ενεργειακό συνέδριο G7 Paradigma, αναφερόμενος στην εξάρτηση της Ουγγαρίας από περιορισμένο αριθμό προμηθευτών.

Ακόμη πιο έντονη ήταν η προειδοποίηση του Γκιόργκι Μπάτσα, διευθύνοντος συμβούλου του ουγγρικού ενεργειακού ομίλου MOL, ο οποίος επισήμανε ότι η αντικατάσταση των ρωσικών προμηθειών θα μπορούσε να απειλήσει την οικονομική σταθερότητα. Όπως υποστήριξε, το αυξημένο κόστος ενέργειας και πρώτων υλών ενδέχεται να υπονομεύσει τις οικονομίες της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας, προκαλώντας ενδεχομένως πολιτική κρίση με επιπτώσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Η Κροατία βλέπει στην ενεργειακή αβεβαιότητα μια σημαντική ευκαιρία. Ο τερματικός σταθμός LNG της Κρκ και οι υποδομές του λιμανιού και του αγωγού της Αδριατικής μπορούν να ενισχύσουν τον ρόλο της ως περιφερειακής ενεργειακής πύλης, προσφέροντας στις γειτονικές χώρες εναλλακτικές λύσεις έναντι των ρωσικών προμηθειών. Ο πρωθυπουργός Αντρέι Πλένκοβιτς προβάλλει συστηματικά τις υποδομές αυτές ως στρατηγικό πλεονέκτημα, αν και η Ουγγαρία και η Σλοβακία εξακολουθούν να εκφράζουν ανησυχίες για το οικονομικό κόστος των εναλλακτικών διαδρομών.

Ενεργειακός ρεαλισμός στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, η ενεργειακή ασφάλεια αντιμετωπίζεται ολοένα περισσότερο ως ζήτημα εθνικής κυριαρχίας, με την κυβέρνηση να προβάλλει τον ενεργειακό ρεαλισμό. Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, έχει υποστηρίξει ότι η προστασία του κλίματος και η διασφάλιση του ενεργειακού εφοδιασμού δεν θα πρέπει να θεωρούνται αντικρουόμενοι στόχοι. Η Αθήνα επιδιώκει να περιορίσει την εξάρτησή της από τη ρωσική ενέργεια, ενισχύοντας παράλληλα τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ, την Κύπρο, την Αίγυπτο και τα Βαλκάνια. Σε αυτό το πλαίσιο, οι υποδομές LNG και οι έρευνες για υπεράκτια κοιτάσματα φυσικού αερίου αποτελούν πλέον σημαντικά στοιχεία της γεωπολιτικής στρατηγικής της χώρας. Η Ελλάδα έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, με την αιολική και την ηλιακή ενέργεια να καλύπτουν πάνω από το 40% της ηλεκτροπαραγωγής το 2025. Ωστόσο, το μερίδιό τους δεν αυξήθηκε περαιτέρω εκείνη τη χρονιά, ενώ το φυσικό αέριο ενίσχυσε τη θέση του. Η εξέλιξη καταδεικνύει πόσο δύσκολη γίνεται η διατήρηση του ρυθμού απανθρακοποίησης όταν η ενεργειακή ασφάλεια μετατρέπεται σε άμεση προτεραιότητα.

Οι θέσεις της Ρουμανίας

Παρόμοια στρατηγική ακολουθεί η Ρουμανία, η οποία διαθέτει σημαντικότερο δυναμικό εγχώριων ενεργειακών πόρων. Το έργο Neptun Deep στη Μαύρη Θάλασσα αναμένεται να αναδείξει τη χώρα σε σημαντικό περιφερειακό προμηθευτή φυσικού αερίου. Παράλληλα, το Βουκουρέστι προωθεί επενδύσεις στην αιολική ενέργεια, την πυρηνική μονάδα του Cernavodă και τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις. Οι Ρουμάνοι αξιωματούχοι περιγράφουν ολοένα συχνότερα τη χώρα ως δυνητικό ενεργειακό κόμβο για την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Ωστόσο, η κυβέρνηση ανησυχεί και για τις οικονομικές συνέπειες της πράσινης μετάβασης. Με τη βιομηχανική παραγωγή να καταγράφει πτώση 2,6% σε ετήσια βάση, ο υπουργός Ενέργειας, Ντούμιτρου Κισαλίτσα, ζητά προβλέψιμο κανονιστικό πλαίσιο και ρεαλιστικές προθεσμίες, προειδοποιώντας ότι η απανθρακοποίηση δεν πρέπει να υπονομεύσει τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα ή τους καταναλωτές.

Το σχέδιο των Βρυξελλών

Οι εθνικές αυτές προτεραιότητες περιπλέκουν τις διπλωματικές φιλοδοξίες της ΕΕ στην Αττάλεια. Οι Βρυξέλλες θέλουν η COP31 να αξιοποιήσει την ιστορική δέσμευση που αναλήφθηκε στην COP28 στο Ντουμπάι για τη μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα, αναγνωρίζουν όμως ότι η μετατροπή της σε συγκεκριμένη διεθνή δράση θα είναι πολιτικά δύσκολη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει χαιρετίσει τον οδικό χάρτη που παρουσίασε η βραζιλιάνικη προεδρία της COP30, θεωρώντας ότι μπορεί να δώσει νέα ώθηση στη σχετική δέσμευση. Μετά την COP30, 57 χώρες, μεταξύ των οποίων 14 ευρωπαϊκές, υποστήριξαν στη διάσκεψη της Σάντα Μάρτα στην Κολομβία μια διακήρυξη για την ανάπτυξη οδικών χαρτών με στόχο την απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα.

Ωστόσο, οι εσωτερικές διαφωνίες της ΕΕ αποδυναμώνουν τη διαπραγματευτική της θέση. Η Ένωση έχει ήδη χαλαρώσει ή καθυστερήσει αρκετές πτυχές της Πράσινης Συμφωνίας, υπό την πίεση βιομηχανικών ομίλων, αγροτικών φορέων και πολιτικών δυνάμεων που αντιτίθενται στις κλιματικές ρυθμίσεις. Ο ανταγωνισμός με την Κίνα, το μέλλον της ευρωπαϊκής αυτοκινητοβιομηχανίας και το ενεργειακό κόστος διαμορφώνουν ολοένα περισσότερο τη συζήτηση.

Η πρόκληση για την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και τον Ευρωπαίο επίτροπο για το Κλίμα, Βόπκε Χούκστρα, είναι να υπερασπιστούν την ευρωπαϊκή κλιματική ηγεσία χωρίς να αγνοήσουν τις οικονομικές ανησυχίες των κρατών-μελών.

Οι παίκτες – κλειδιά της COP31

Το ευρύτερο διπλωματικό σκηνικό της COP31 είναι εξίσου σύνθετο. Η Τουρκία, ως διοργανώτρια χώρα, έχει θέσει τον εξηλεκτρισμό στο επίκεντρο της προεδρίας της, καλώντας τις κυβερνήσεις να στηρίξουν τον στόχο εξηλεκτρισμού περισσότερου από το ένα τρίτο της παγκόσμιας οικονομίας έως το 2035. Ο πρόεδρος της COP31, Μουράτ Κουρούμ, υποστηρίζει ότι οι κλιματικές διαπραγματεύσεις πρέπει να αποφέρουν απτά οφέλη στην καθημερινότητα, μέσω καθαρότερων μεταφορών, ενεργειακά αποδοτικότερων κτιρίων, προσιτής ενέργειας και νέων θέσεων εργασίας. Περιβαλλοντικές οργανώσεις, ωστόσο, επικρίνουν την προτεινόμενη δέσμευση επειδή δεν απαιτεί ρητά η πρόσθετη ηλεκτρική ενέργεια να προέρχεται από πηγές χαμηλών εκπομπών άνθρακα.

Οι επιδιώξεις Ερντογάν

Ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αξιοποιεί επίσης τη σύνοδο για να προωθήσει τη μείωση των αποβλήτων και την κυκλική οικονομία, αντανακλώντας εν μέρει τις περιβαλλοντικές προτεραιότητες της συζύγου του, Εμινέ Ερντογάν. Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, θεωρείται ότι έχει επηρεάσει τη στρατηγική έμφαση στον εξηλεκτρισμό ως βασικό εργαλείο περιορισμού της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.

Ο ρόλος της Αυστραλίας

Η Αυστραλία, ως δεύτερη διοργανώτρια χώρα, έχει αναλάβει την καθοδήγηση των επίσημων διαπραγματεύσεων. Ο υπουργός Κλίματος και Ενέργειας, Κρις Μπόουεν, καλείται να συμφιλιώσει τη θέση της Αυστραλίας ως σημαντικού εξαγωγέα ορυκτών καυσίμων με τις εκτεταμένες επενδύσεις της στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η διπλωματική του εμπειρία μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για τη γεφύρωση των διαφορών μεταξύ των χωρών. Ο πρόεδρος της Βραζιλίας, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, αναμένεται να προωθήσει δύο οδικούς χάρτες: έναν για τη μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα και έναν δεύτερο για τον τερματισμό της αποψίλωσης των δασών. Παρότι κανένας από τους δύο δεν είναι δεσμευτικός, προσφέρουν ένα πλαίσιο συγκεκριμένων βημάτων για τις κυβερνήσεις που επιδιώκουν να μετατρέψουν τις γενικές κλιματικές δεσμεύσεις σε πρακτικές πολιτικές.

Η Κίνα παραμένει ίσως ο σημαντικότερος παράγοντας, παρά την απουσία του προέδρου Σι Τζινπίνγκ. Ευθύνεται για σχεδόν το ένα τρίτο των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, ενώ ταυτόχρονα έχει επεκτείνει την κατανάλωση άνθρακα και έχει αναδειχθεί σε κυρίαρχη δύναμη στην παγκόσμια παραγωγή τεχνολογιών ανανεώσιμης ενέργειας. Η στάση του Πεκίνου θα είναι καθοριστική για το αν η παγκόσμια ενεργειακή μετάβαση θα επιταχυνθεί ή θα ανακοπεί.

Η Ινδία αντιμετωπίζει μια αντίστοιχη αντίφαση. Διαθέτει την τρίτη μεγαλύτερη εγκατεστημένη ισχύ ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στον κόσμο, ωστόσο ο άνθρακας εξακολουθεί να καλύπτει περίπου το 70% της ηλεκτροπαραγωγής της. Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Ναρέντρα Μόντι καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάπτυξη της καθαρής ενέργειας, την αυξανόμενη ζήτηση και τα εγχώρια συμφέροντα του κλάδου του άνθρακα.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, από την άλλη πλευρά, δεν αναμένεται να έχουν επίσημη αντιπροσωπεία στη σύνοδο υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, η κυβέρνηση του οποίου εξακολουθεί να δίνει προτεραιότητα στην παραγωγή ορυκτών καυσίμων έναντι της διεθνούς κλιματικής συνεργασίας. Η απουσία τους αφήνει ένα σημαντικό διπλωματικό κενό.

Η Σαουδική Αραβία και άλλες χώρες παραγωγοί ορυκτών καυσίμων αναμένεται επίσης να αντισταθούν σε αυστηρότερες διατυπώσεις για τη σταδιακή κατάργηση των υδρογονανθράκων. Το Ριάντ έχει μακρά ιστορία αντίθεσης σε ρητές αναφορές στη μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα στις συμφωνίες του ΟΗΕ για το κλίμα και είναι πιθανό να βρει συμμάχους στη Ρωσία και σε άλλες πετρελαιοπαραγωγούς χώρες.

Διαβάστε ακόμη