Σε μια κρίσιμη συγκυρία για την παγκόσμια προσπάθεια αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης, εκπρόσωποι κυβερνήσεων, διεθνών οργανισμών, επιστημονικών φορέων, επιχειρήσεων και περιβαλλοντικών οργανώσεων συναντώνται στην Αττάλεια της Τουρκίας, από σήμερα 9 έως τις 20 Νοεμβρίου, για την 31η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (COP31). Αξιοσημείωτο είναι ότι φέτος η Τουρκία θα φιλοξενήσει και θα προεδρεύσει, ενώ η Αυστραλία ηγείται των διαπραγματεύσεων, συνεργαζόμενη στενά με τις χώρες των νησιών του Ειρηνικού. Δέκα χρόνια μετά την υιοθέτηση της Συμφωνίας του Παρισιού, η φετινή σύνοδος καλείται να γεφυρώσει το τεράστιο χάσμα μεταξύ των θεωρητικών δεσμεύσεων και της απτής υλοποίησης, την ίδια στιγμή που οι γεωπολιτικές ισορροπίες ανατρέπονται και οι θερμοκρασίες στον πλανήτη καταρρίπτουν το ένα ιστορικό ρεκόρ μετά το άλλο.

Και μπορεί η Συμφωνία του Παρισιού να έχει συμβάλει στη διαμόρφωση μιας διαφορετικής παγκόσμιας ενεργειακής και περιβαλλοντικής πολιτικής, ωστόσο οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου εξακολουθούν να αυξάνονται, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής γίνονται εντονότερες και ο στόχος περιορισμού της υπερθέρμανσης στον 1,5°C απομακρύνεται ολοένα και περισσότερο.

Παρότι πρόκειται για ετήσια διοργάνωση, η φετινή σύνοδος κορυφής για το κλίμα ξεχωρίζει για δύο λόγους: πρώτον, συμπίπτει με τη δέκατη επέτειο από την έναρξη ισχύος της Συμφωνίας του Παρισιού και, δεύτερον, οι Ηνωμένες Πολιτείες, -η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως και ιστορικά ο μεγαλύτερος  “παραγωγός” αερίων του θερμοκηπίου, οι οποίες αποχώρησαν επίσημα από τη συμφωνία στις αρχές του τρέχοντος έτους- δεν θα αποστείλουν επίσημη αντιπροσωπεία. Παρά την απουσία της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, περισσότεροι από 100 Αμερικανοί πολιτειακοί και τοπικοί αξιωματούχοι, δήμαρχοι, κυβερνήτες, επιστήμονες και εκπρόσωποι οργανώσεων αναμένεται να συμμετάσχουν, επιχειρώντας να διατηρήσουν ενεργό τον ρόλο των ΗΠΑ στην κλιματική δράση.

Η ελληνική παρουσία στην COP31

Η Ελλάδα έχει ήδη αναπτύξει επαφές ενόψει της Διάσκεψης, με τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου, ο οποίος θα συμμετάσχει στις εργασίες της COP 31, να θέτει στις συζητήσεις με τον Ευρωπαίο επίτροπο για το Κλίμα, Wopke Hoekstra, τις ευρωπαϊκές προτεραιότητες. Ιδιαίτερη σημασία έχει η  παρέμβαση του κ. Παπασταύρου απέναντι στην τουρκική προσπάθεια αποκλεισμού της Κυπριακής Δημοκρατίας από τις προπαρασκευαστικές διαδικασίες της Διάσκεψης. Η Αθήνα ανέλαβε πρωτοβουλία σε ευρωπαϊκό επίπεδο, στηρίζοντας τη θέση ότι η ισότιμη συμμετοχή και των 27 κρατών-μελών της ΕΕ είναι αδιαπραγμάτευτη. «Ή και οι 27 ή κανείς», ήταν το μήνυμα του Έλληνα υπουργού, ο οποίος συντάχθηκε με τη γραμμή των Βρυξελλών, Μετά τις συντονισμένες πιέσεις της Λευκωσίας, της Αθήνας και των ευρωπαϊκών θεσμών, η Άγκυρα αναγκάστηκε να αποστείλει πρόσκληση στον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκο Χριστοδουλίδη, υποχωρώντας από την αρχική της στάση.

Από τη φιλοδοξία στην εφαρμογή

Η τουρκική προεδρία της COP31, υπό τον υπουργό Περιβάλλοντος, Πολεοδομίας και Κλιματικής Αλλαγής Μουράτ Κουρούμ, επιχειρεί να δώσει στη σύνοδο τον χαρακτήρα μιας «COP της εφαρμογής». Η βασική επιδίωξη είναι να μετατοπιστεί το βάρος από την ανακοίνωση νέων στόχων στην υλοποίηση όσων έχουν ήδη συμφωνηθεί. Στο πλαίσιο αυτό, πέρα από την επίσημη διαπραγματευτική ατζέντα, έχει διαμορφωθεί ένα Σχέδιο Δράσης (Action Agenda), οργανωμένο γύρω από δέκα θεματικές προτεραιότητες. Η καθαρή ενέργεια, ο εξηλεκτρισμός, η μείωση των αποβλήτων και των εκπομπών μεθανίου, οι ανθεκτικές στην κλιματική αλλαγή πόλεις, η εκπαίδευση και η κλιματική χρηματοδότηση βρίσκονται στο επίκεντρο.
Μεταξύ των πρωτοβουλιών που προωθούνται είναι η δέσμευση «35 έως το 2035», με στόχο το μερίδιο του ηλεκτρισμού στη συνολική ενεργειακή κατανάλωση να φθάσει το 35% έως το 2035, από περίπου 23% σήμερα. Ο εξηλεκτρισμός περισσότερων οικονομικών δραστηριοτήτων, σε συνδυασμό με την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, θεωρείται βασική προϋπόθεση για τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.

Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ενεργειακή αποδοτικότητα των κτιρίων. Η βελτίωση των ενεργειακών προτύπων, οι ανακαινίσεις και η ενσωμάτωση αποδοτικών συστημάτων ψύξης μπορούν να περιορίσουν την κατανάλωση ενέργειας, μειώνοντας ταυτόχρονα το κόστος και ενισχύοντας την ανθεκτικότητα των πόλεων.

Το όριο του 1,5°C και η δύσκολη επόμενη ημέρα

Ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση της COP31 είναι η αντιμετώπιση της αναμενόμενης προσωρινής υπέρβασης του ορίου του 1,5°C σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Περιβαλλοντικού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών (UNEP), η υπέρβαση θεωρείται πλέον αναπόφευκτη μέσα στα επόμενα χρόνια. Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι ο στόχος έχει χάσει τη σημασία του. Κάθε κλάσμα του βαθμού έχει σημασία, καθώς η μεγαλύτερη και παρατεταμένη άνοδος της θερμοκρασίας αυξάνει τους κινδύνους για τα οικοσυστήματα, τις οικονομίες και τις ανθρώπινες κοινωνίες. Η προσπάθεια περιορισμού της υπέρβασης και επιστροφής κάτω από το όριο του 1,5°C όσο το δυνατόν συντομότερα αποτελεί πλέον μία από τις σημαντικότερες προτεραιότητες.

Τα στοιχεία καταδεικνύουν το μέγεθος της απόστασης που εξακολουθεί να χωρίζει τις πολιτικές δεσμεύσεις από την πραγματικότητα. Οι συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα έφθασαν σε νέο ιστορικό υψηλό το 2025, ενώ και το μεθάνιο και το υποξείδιο του αζώτου κατέγραψαν νέα ρεκόρ. Η άνοδος της συγκέντρωσης του CO₂ είναι πλέον τριπλάσια σε σχέση με τη δεκαετία του 1960.
Υπάρχουν, πάντως, και λόγοι συγκρατημένης αισιοδοξίας. Όταν υπογράφηκε η Συμφωνία του Παρισιού, οι προβλέψεις έδειχναν αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά 3,7-4,8°C έως το τέλος του αιώνα.

Σήμερα, με βάση τις υφιστάμενες πολιτικές, η εκτίμηση έχει υποχωρήσει περίπου στους 2,8°C, ενώ με την πλήρη εφαρμογή των πιο πρόσφατων δεσμεύσεων θα μπορούσε να περιοριστεί στους 2,6°C. Η εντυπωσιακή ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας, η οποία έχει αυξήσει την παγκόσμια εγκατεστημένη ισχύ της περισσότερο από δέκα φορές από το 2015, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της προόδου που έχει επιτευχθεί.

Η χρηματοδότηση ως πεδίο αντιπαράθεσης

Εξίσου κρίσιμο ζήτημα είναι η κλιματική χρηματοδότηση. Οι αναπτυσσόμενες χώρες, που συμβάλλουν λιγότερο στις εκπομπές, βρίσκονται αντιμέτωπες με δυσανάλογα μεγάλες συνέπειες: ακραία καιρικά φαινόμενα, ξηρασίες, πλημμύρες, άνοδο της στάθμης της θάλασσας και καταστροφές υποδομών. Στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων βρίσκεται η υλοποίηση του στόχου κινητοποίησης τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων ετησίως για τις αναπτυσσόμενες χώρες έως το 2035, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης προσπάθειας αύξησης της συνολικής κλιματικής χρηματοδότησης από δημόσιες και ιδιωτικές πηγές στα 1,3 τρισ. δολάρια ετησίως. Το πρόβλημα δεν περιορίζεται, όμως, στο ύψος των διαθέσιμων πόρων. Αφορά επίσης την προέλευσή τους, τους όρους διάθεσης και την πρόσβαση των πιο ευάλωτων κρατών σε αυτούς. Η χρηματοδότηση της προσαρμογής και η κάλυψη των απωλειών και ζημιών από κλιματικές καταστροφές παραμένουν σημεία έντονης διαφωνίας.

Ενδεικτικό είναι ότι, σύμφωνα με την έκθεση του UNEP για το χρηματοδοτικό κενό της προσαρμογής το 2026, ακόμη και ο τριπλασιασμός της σημερινής διεθνούς δημόσιας χρηματοδότησης θα κάλυπτε μόλις το 23%-29% των αναγκών των αναπτυσσόμενων χωρών.

Προσαρμογή, μεθάνιο και τεχνητή νοημοσύνη

Η COP31 καλείται επίσης να αναδείξει την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή ως ισότιμη προτεραιότητα με τη μείωση των εκπομπών. Η αντιμετώπιση του ακραίου καύσωνα, η πρόσβαση σε βιώσιμες λύσεις ψύξης, η προστασία των ευάλωτων κοινοτήτων και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας των υποδομών δεν μπορούν πλέον να αποτελούν δευτερεύοντα ζητήματα. Παράλληλα, η μείωση των εκπομπών μεθανίου αναδεικνύεται σε μία από τις ταχύτερες δυνατότητες περιορισμού του ρυθμού υπερθέρμανσης βραχυπρόθεσμα. Η ενεργειακή βιομηχανία, η γεωργία και η διαχείριση αποβλήτων αποτελούν βασικούς τομείς παρέμβασης. Ιδιαίτερη σημασία έχει η μείωση των οργανικών αποβλήτων που καταλήγουν σε χώρους υγειονομικής ταφής, όπου αποσυντίθενται και απελευθερώνουν μεθάνιο.

Μια νεότερη πρόκληση αφορά την ταχύτατη ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και των κέντρων δεδομένων. Η αυξανόμενη υπολογιστική ισχύς συνεπάγεται μεγαλύτερες ενεργειακές απαιτήσεις, ενώ εγείρει ερωτήματα για την κατανάλωση νερού και τις επιπτώσεις στα ενεργειακά δίκτυα. Η τουρκική προεδρία προωθεί σχετική εθελοντική πρωτοβουλία, καλώντας κυβερνήσεις και επιχειρήσεις να αναλάβουν δράση για μια πιο βιώσιμη ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Το ζητούμενο είναι η διαφάνεια ως προς την ενεργειακή και υδατική κατανάλωση, η χρήση καθαρής ενέργειας και η ουσιαστική λογοδοσία των εταιρειών.

Η δοκιμασία της διεθνούς συνεργασίας

Πέρα από τις επιμέρους θεματικές, η COP31 θα αποτελέσει δοκιμασία για την ίδια τη δυνατότητα διεθνούς συνεργασίας. Σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων, με σχεδόν 200 χώρες να προσέρχονται στις διαπραγματεύσεις με διαφορετικές οικονομικές δυνατότητες και πολιτικές προτεραιότητες, η επίτευξη συναίνεσης γίνεται όλο και δυσκολότερη. Η απουσία της ομοσπονδιακής κυβέρνησης των ΗΠΑ ενισχύει την αβεβαιότητα, ενώ η απόσταση ανάμεσα στις κλιματικές ανάγκες και τις διαθέσιμες πολιτικές παραμένει μεγάλη.

Διαβάστε ακόμη