Έξι μήνες μετά τα αμερικανο-ισραηλινά πλήγματα στο Ιράν, τα οποία ξεκίνησαν στα τέλη του περασμένου Φεβρουαρίου, η συνεχιζόμενη κρίση στην παραγωγή ορυκτών καυσίμων στη Μέση Ανατολή έχει μετατρέψει τα Στενά του Ορμούζ σε ενεργό θέατρο ναυτικών επιχειρήσεων. Οι πρόσφατες αναλύσεις των διεθνών αγορών καταδεικνύουν ότι το παρατεταμένο ράλι των τιμών δεν αποτελεί πλέον μια παροδική διαταραχή, αλλά τον καταλύτη που ωθεί βίαια κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και καταναλωτές προς την καθαρή ενέργεια.

Οι συνέπειες διαχέονται σε ολόκληρη την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα. Σύμφωνα με τα νεότερα δεδομένα, η γεωπολιτική αυτή ρήξη έχει ήδη κοστίσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια, την ίδια στιγμή που μετατοπίζει το κέντρο βάρους της ενέργειας από τον Περσικό Κόλπο προς την Ασία και την αμερικανική ήπειρο.

Ο λογαριασμός των 330 δισ. και η κατάρρευση των υποδομών του Κόλπου

Η οπτική αποτύπωση της κρίσης βρίσκεται στα δεκάδες εμπορικά πλοία που παραμένουν αγκυροβολημένα ανοικτά της βόρειας χερσονήσου Μουσαντάμ του Ομάν, αδυνατώντας να διασχίσουν με ασφάλεια τα Στενά του Ορμούζ. Βάσει δεδομένων του Κέντρου Έρευνας για την Ενέργεια και τον Καθαρό Αέρα (CREA) στο Ελσίνκι, το επιπλέον κόστος που έχουν επωμιστεί οι παγκόσμιες αγορές για τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων από τον Φεβρουάριο υπερβαίνει τα 330 δισ. δολάρια — ένα ποσό που ισοδυναμεί με το εκτιμώμενο ΑΕΠ της Φινλανδίας για το 2025.

Οι χώρες του Περσικού Κόλπου καταγράφουν ιστορικές απώλειες, όχι μόνο σε επίπεδο εξαγωγών αλλά και λόγω καταστροφής κρίσιμων υποδομών. Τα πλήγματα από drones και οι εκρήξεις έχουν προκαλέσει εκτεταμένες ζημιές στο μεγαλύτερο διυλιστήριο πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας, καθώς και σε έναν κομβικό τερματικό σταθμό εξαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στο Κατάρ. Σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο Ράις (Rice University), το συνδυασμένο πλήγμα υποδομών και ναυτιλιακού αποκλεισμού κόστισε στην ευρύτερη περιοχή απώλειες εξαγωγών ύψους σχεδόν 2 δισ. δολαρίων ημερησίως μόνο κατά τη διάρκεια του Μαρτίου.

Η ζημιά, ωστόσο, έχει βαθύτερο ορίζοντα. Η εταιρεία ερευνών Rystad Energy εκτιμά ότι οι καταστροφές στις ενεργειακές υποδομές αγγίζουν τα 58 δισ. δολάρια. Παράλληλα, αναλυτές του Bloomberg επισημαίνουν ότι το αυξημένο κόστος δανεισμού λόγω του πολέμου απειλεί να «παγώσει» την ίδια την πράσινη μετάβαση των χωρών της Μέσης Ανατολής βραχυπρόθεσμα.

Ασύμμετρες επιπτώσεις για τους εισαγωγείς

Το βάρος της ενεργειακής κρίσης κατανέμεται εξαιρετικά άνισα. Σύμφωνα με το CREA, τα αναπτυσσόμενα έθνη αναγκάστηκαν να δαπανήσουν επιπλέον το 1% του ΑΕΠ τους για να απορροφήσουν το σοκ των τιμών, ποσοστό διπλάσιο σε σχέση με τις πλουσιότερες χώρες.

Ισχυρά εξαρτημένες οικονομίες από τον διάδρομο του Ορμούζ, όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα, υπέστησαν σημαντικό πλήγμα. Όμως η κατάσταση λαμβάνει χαρακτηριστικά ανθρωπιστικής και νομισματικής κρίσης στην Αφρική. Χώρες με ισχυρή εξάρτηση από εισαγόμενα διυλισμένα καύσιμα βρίσκονται αντιμέτωπες με εξάντληση των συναλλαγματικών τους αποθεμάτων. Ενδεικτική είναι η περίπτωση της Αιθιοπίας, η οποία αναγκάστηκε να προβεί σε μαζικές πωλήσεις ξένου συναλλάγματος για να υπερασπιστεί την αξία του εθνικού της νομίσματος (birr) έναντι του πληθωριστικού κύματος.

Η ανάδειξη νέων κερδισμένων: Κίνα και Αμερική

Στον αντίποδα, το νέο τοπίο δημιουργεί ισχυρούς γεωπολιτικούς νικητές. Εκτός της εμπόλεμης ζώνης, οι παραγωγοί ορυκτών καυσίμων σε ΗΠΑ, Καναδά και Λατινική Αμερική αύξησαν κατακόρυφα την παραγωγή τους για να καλύψουν το κενό, αποκομίζοντας τεράστια υπερκέρδη. Παράλληλα, η Λατινική Αμερική (κυρίως χώρες όπως η Χιλή και το Περού) βλέπει τον μεταλλευτικό της τομέα να εκτοξεύεται, καθώς η επιτάχυνση της ηλεκτροκίνησης αυξάνει εκθετικά τη ζήτηση για χαλκό και λίθιο.

Ο απόλυτος κερδισμένος, ωστόσο, είναι η Κίνα. Εκμεταλλευόμενο την ακραία μεταβλητότητα των ορυκτών καυσίμων, το Πεκίνο κεφαλαιοποιεί στο έπακρο την κυριαρχία του στην κατασκευή τεχνολογιών καθαρής ενέργειας. Το BNEF καταγράφει ρεκόρ εξαγωγών κινεζικών πράσινων τεχνολογιών για πέντε συνεχόμενους μήνες. Μόνο τον Ιούλιο, οι κινεζικές αυτοκινητοβιομηχανίες πούλησαν πάνω από μισό εκατομμύριο ηλεκτρικά (EVs) και plug-in υβριδικά οχήματα στο εξωτερικό, σημειώνοντας αύξηση 150% σε ετήσια βάση. Επιπλέον, λόγω της τεράστιας δυναμικότητας ΑΠΕ που έχει εγκαταστήσει από το 2020, η Κίνα κατάφερε να εξοικονομήσει σχεδόν 8 δισ. δολάρια από εισαγωγές καυσίμων το διάστημα Μαρτίου-Ιουλίου.

Η παγκόσμια απόδραση προς τις ΑΠΕ

Καθώς οι καταναλωτές και τα κράτη πασχίζουν να απεξαρτηθούν από τις ασταθείς αγορές πετρελαίου, η υιοθέτηση των ΑΠΕ επιταχύνεται με ρυθμούς που αιφνιδίασαν τους αναλυτές.

  • Αφρική: Προκειμένου να θωρακιστούν ενεργειακά, τα αφρικανικά κράτη (από τη Νότια Αφρική και τη Νιγηρία έως τη ΛΔ Κονγκό) αύξησαν τις εισαγωγές ηλιακού εξοπλισμού από την Κίνα κατά 37% το πρώτο εξάμηνο του 2026.
  • Ασία: Στις Φιλιππίνες, όπου οι αρχικές ελλείψεις καυσίμων οδήγησαν την κυβέρνηση στην επιβολή τετραήμερης εργασίας για εξοικονόμηση ενέργειας, οι εισαγωγές ηλιακών πάνελ εκτοξεύτηκαν κατά 262% τον Μάρτιο. Σε Φιλιππίνες και Ινδονησία, οι πωλήσεις ηλεκτρικών οχημάτων σχεδόν διπλασιάστηκαν τον Ιούνιο και τον Ιούλιο, ενώ στην Ινδία άγγιξαν τις 30.000 μονάδες μηνιαίως, από 20.000 πέρυσι.

«Σε χώρες όπου οι καταναλωτές δεν προστατεύονται επαρκώς από τις υψηλές τιμές των καυσίμων, παρατηρούμε μια ταχύτατη προσαρμογή των καταναλωτικών τους προτύπων προς καθαρότερες λύσεις», εξηγεί ο Ethan Zindler, αναλυτής του BNEF.

Το κλιματικό αποτύπωμα: Η διάψευση της επιστροφής του άνθρακα

Η μεγαλύτερη ανατροπή ίσως αφορά το κλιματικό ισοζύγιο. Παρά τις αρχικές, έντονες ανησυχίες ότι το σοκ εφοδιασμού θα οδηγούσε σε βραχυπρόθεσμη αναβίωση της ηλεκτροπαραγωγής από άνθρακα, τα στοιχεία δείχνουν το αντίθετο.

Σύμφωνα με τον οργανισμό παρακολούθησης ρύπων Climate Trace, οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου παρέμειναν σχεδόν σταθερές το πρώτο εξάμηνο του 2026, καταγράφοντας οριακή αύξηση μόλις 0,2% σε ετήσια βάση. Οι μικρές μειώσεις εκπομπών σε ΗΠΑ και Κίνα αντισταθμίστηκαν πλήρως από τις αυξήσεις σε Ινδία και Βραζιλία.

«Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας συνεχίζουν να αναπτύσσονται ταχύτερα από τον άνθρακα. Αυτό είναι μια εξαιρετικά θετική εξέλιξη, την οποία ίσως δεν περίμεναν όλοι», υπογραμμίζει ο Ting So, επικεφαλής αναλυτής της Climate Trace. Παρ’ όλα αυτά, προειδοποιεί ότι η βαθιά μεταβλητότητα των γεωπολιτικών διαταραχών στα Στενά του Ορμούζ καθιστά κάθε μακροπρόθεσμη πρόβλεψη επισφαλή. Το βέβαιο είναι πως ο πόλεμος απέδειξε -με τον πιο επώδυνο τρόπο- ότι η εθνική ενεργειακή ασφάλεια πλέον ταυτίζεται απόλυτα με την επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης.

Διαβάστε ακόμη