Η πολεμική σύγκρουση με το Ιράν αναγκάζει τις χώρες του Περσικού Κόλπου να επανεξετάσουν τον σχεδιασμό των υποδομών και των επενδύσεών τους, καθώς η παρατεταμένη διαταραχή στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ αναδεικνύει με τον πλέον εμφατικό τρόπο την εξάρτηση της περιοχής από έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαύλους του πλανήτη.

Για δεκαετίες, τα Στενά του Ορμούζ αποτελούσαν κρίσιμο σημείο διέλευσης για περίπου το 20% των παγκόσμιων ροών πετρελαίου. Η πολεμική κρίση, ωστόσο, έχει μετατρέψει αυτή την εξάρτηση σε στρατηγική αδυναμία, ωθώντας τις κυβερνήσεις του Κόλπου να επιταχύνουν επενδύσεις σε εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς ενέργειας και εμπορευμάτων.

Το αποτέλεσμα είναι ένα νέο επενδυτικό κύμα, με λιμάνια, αγωγούς, σιδηροδρομικές συνδέσεις και χερσαία δίκτυα μεταφορών να αποκτούν πρωταγωνιστικό ρόλο.

«Λιμάνια, λιμάνια, λιμάνια»

Η ανάγκη δημιουργίας εναλλακτικών διαδρομών έχει καταστήσει τα λιμάνια «αποστολή ζωτικής σημασίας» για τις κυβερνήσεις του Κόλπου, σύμφωνα με πηγές του κλάδου.

Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της προσπάθειας, επιταχύνοντας σχέδια δισεκατομμυρίων δολαρίων για τη μεταφορά μεγαλύτερου όγκου πετρελαίου προς τις ακτές της στην Ερυθρά Θάλασσα, παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ.

Παράλληλα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ενισχύουν τις υποδομές τους στη Φουτζέιρα, στην ανατολική ακτή της χώρας. Εκεί βρίσκεται σε εξέλιξη η ανάπτυξη νέου αγωγού πετρελαίου, ο οποίος αναμένεται να διπλασιάσει την ικανότητα μεταφοράς αργού προς τη Φουτζέιρα όταν τεθεί σε λειτουργία το επόμενο έτος.

Η περιοχή αποκτά έτσι αυξανόμενη στρατηγική σημασία ως εναλλακτικός κόμβος εξαγωγών.

Η DP World, ένας από τους μεγαλύτερους διαχειριστές λιμένων παγκοσμίως, σχεδιάζει επίσης την ανάπτυξη δύο τερματικών σταθμών εμπορευματοκιβωτίων στη Φουτζέιρα, ενώ επενδύει και σε χερσαία κέντρα διακίνησης εμπορευματοκιβωτίων στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Οι επενδύσεις αυτές πραγματοποιούνται παρά το γεγονός ότι οι ίδιες οι λιμενικές επιχειρήσεις έχουν δεχθεί ισχυρό πλήγμα από την κρίση.

Το κόστος της αναδιάρθρωσης των υποδομών του Κόλπου θα μπορούσε να ανέλθει σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια τα επόμενα χρόνια.

Τα κρατικά επενδυτικά ταμεία της περιοχής, μερικά από τα μεγαλύτερα στον κόσμο, αναμένεται να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στη χρηματοδότηση αυτής της προσπάθειας.

Η λογική είναι πλέον διαφορετική: οι εναλλακτικές διαδρομές δεν αξιολογούνται μόνο με βάση την άμεση οικονομική τους απόδοση, αλλά και με βάση τη στρατηγική τους αξία.

Μια υποδομή που μπορεί να φαίνεται ακριβή ή οικονομικά μη αποδοτική υπό κανονικές συνθήκες αποκτά διαφορετική αξία όταν λειτουργεί ως ασφαλιστική δικλείδα απέναντι σε έναν γεωπολιτικό κίνδυνο.

«Η πρόσφατη κρίση στα Στενά του Ορμούζ μας έδωσε ένα πολύ σημαντικό μάθημα: αυτές οι ευπάθειες είναι πραγματικές και μπορούν να εμφανιστούν ανά πάσα στιγμή και σε οποιοδήποτε σημείο-κλειδί», δήλωσε ο Afaq Hussain, πρώην ανώτερος συνεργάτης του Middle East Initiative του Atlantic Council.

Η Σαουδική Αραβία επιταχύνει τα σχέδιά της για επέκταση του αγωγού αργού πετρελαίου που συνδέει τις πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές με τις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας.

Η επέκταση θα μπορούσε όχι μόνο να μειώσει την εξάρτηση του βασιλείου από τα Στενά του Ορμούζ, αλλά και να προσφέρει δυνατότητα μεταφοράς πετρελαίου από γειτονικές χώρες που αντιμετωπίζουν αντίστοιχους περιορισμούς.

Η γεωγραφική θέση της Σαουδικής Αραβίας της επιτρέπει να λειτουργήσει ως χερσαία «γέφυρα» ανάμεσα στον Περσικό Κόλπο και την Ερυθρά Θάλασσα, προσφέροντας μια εναλλακτική οδό προς τις διεθνείς αγορές.

Παράλληλα, το Ριάντ εξετάζει μαζί με την Τουρκία τη δημιουργία σιδηροδρομικής σύνδεσης που θα ενώνει τις δύο χώρες μέσω Ιορδανίας και Συρίας. Το σχέδιο θα μπορούσε να υλοποιηθεί μέσα στα επόμενα τρία έως τέσσερα χρόνια, με τη συμμετοχή και άλλων χωρών του Κόλπου.

Έτσι, η κρίση δεν οδηγεί μόνο σε νέους αγωγούς, αλλά και σε έναν ευρύτερο επανασχεδιασμό των εμπορικών και μεταφορικών δικτύων της περιοχής.

Το κόστος για τις οικονομίες του Κόλπου

Η γεωπολιτική κρίση έχει ήδη σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις.

Οι επιθέσεις σε εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας έχουν επηρεάσει διυλιστήρια, μονάδες αλουμινίου και κέντρα δεδομένων, ενώ οι αεροπορικές μεταφορές παραμένουν χαμηλότερα από τα προπολεμικά επίπεδα, πλήττοντας τον τουρισμό και τις επιχειρηματικές δραστηριότητες.

Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Reuters, οι οικονομίες του Κατάρ και του Κουβέιτ αναμένεται να συρρικνωθούν κατά λίγο περισσότερο από 8% φέτος. Αντίθετα, η οικονομία της Σαουδικής Αραβίας εκτιμάται ότι θα αναπτυχθεί κατά 1,4%, έναντι ανάπτυξης 4,5% το 2025.

Ιδιαίτερα δύσκολη είναι η κατάσταση για το Κατάρ, έναν από τους σημαντικότερους εξαγωγείς υγροποιημένου φυσικού αερίου στον κόσμο πριν από τον πόλεμο. Η χώρα εξαρτάται πλήρως από τα Στενά του Ορμούζ για τις εξαγωγές LNG, ενώ οι ζημιές στις ενεργειακές της εγκαταστάσεις έχουν προκαλέσει σημαντικές απώλειες παραγωγής.

Το Κουβέιτ, από την πλευρά του, βρίσκεται σε συζητήσεις με τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα για την επέκταση των αγωγών τους, ώστε να μπορεί να μεταφέρει μεγαλύτερες ποσότητες πετρελαίου μέσω εναλλακτικών διαδρομών.

Το Ιράκ αναζητά έξοδο προς τη Μεσόγειο

Η αναδιάταξη δεν περιορίζεται στις χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου.

Το Ιράκ εξετάζει την ενίσχυση των εξαγωγών πετρελαίου μέσω του τουρκικού λιμανιού Τσεϊχάν, ενώ σχεδιάζει να αποκτήσει πρόσβαση και σε λιμάνια της Συρίας και της Ιορδανίας.

Στα σχέδια περιλαμβάνονται εξαγωγές μέσω του Μπανίγιας στη Συρία και της Άκαμπα στην Ιορδανία, οι οποίες θα απαιτήσουν την κατασκευή νέων αγωγών.

Με αυτόν τον τρόπο, η κρίση στα Στενά του Ορμούζ επιταχύνει μια διαδικασία που μπορεί να οδηγήσει σε βαθύτερη διασύνδεση των ενεργειακών και μεταφορικών δικτύων ολόκληρης της Μέσης Ανατολής.

Παρότι έχει υπάρξει πρόσφατα κάποια περιορισμένη επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, η εμπορική κίνηση παραμένει περιορισμένη και δεν υπάρχει σαφές χρονοδιάγραμμα για το τέλος της σύγκρουσης.

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο για τον σχεδιασμό των επόμενων ετών.

Οι χώρες του Κόλπου δεν αντιμετωπίζουν πλέον την κρίση ως ένα προσωρινό πρόβλημα ναυσιπλοΐας. Την αντιμετωπίζουν ως απόδειξη ότι η υπερβολική εξάρτηση από έναν και μόνο θαλάσσιο διάδρομο αποτελεί στρατηγικό κίνδυνο.

Η νέα επενδυτική στρατηγική, επομένως, δεν αφορά μόνο την αντιμετώπιση της σημερινής κρίσης. Αφορά τη δημιουργία ενός συστήματος όπου το εμπόριο και οι εξαγωγές ενέργειας θα μπορούν να συνεχιστούν ακόμη και όταν ένας βασικός κόμβος παγκόσμιου εμπορίου τεθεί εκτός λειτουργίας.

Η μεγαλύτερη αλλαγή μπορεί τελικά να μην είναι ο αριθμός των νέων αγωγών ή των λιμανιών, αλλά η ίδια η αντίληψη για το τι αποτελεί «αποδοτική» υποδομή.

Στον νέο γεωπολιτικό χάρτη του Κόλπου, η εφεδρική διαδρομή δεν θεωρείται πλέον πολυτέλεια. Θεωρείται στρατηγική αναγκαιότητα.

Διαβάστε ακόμη