Τη στρατηγική σημασία που αποκτά ο Κάθετος Διάδρομος για την ενεργειακή ασφάλεια της Βόρειας Μακεδονίας και συνολικά της Νοτιοανατολικής Ευρώπης αναδεικνύει η υπουργός Ενέργειας, Μεταλλείων και Ορυκτών Πόρων της χώρας, Σάνια Μποζίνοφσκα που μίλησε στο energygame.gr στο περιθώριο του 6ου Thessaloniki Metropolitan Summit που διοργάνωσε ο Economist στη Θεσσαλονίκη σε συνεργασία με το powergame.gr. Όπως τονίζει, η ολοκλήρωση των νέων αγωγών φυσικού αερίου με Ελλάδα και Σερβία θα βάλει τέλος στην πλήρη εξάρτηση της Βόρειας Μακεδονίας από το ρωσικό αέριο. Μέσω αυτών των υποδομών, η χώρα θα αποκτήσει πρόσβαση στο LNG που φτάνει στην Αλεξανδρούπολη και στο αέριο από το Αζερμπαϊτζάν, ενώ παράλληλα θα αναβαθμιστεί σε κόμβο διαμετακόμισης για τον εφοδιασμό της ευρύτερης περιοχής. Η κ. Μποζίνοφσκα αναφέρεται επίσης στη σημασία της επαναλειτουργίας του αγωγού καυσίμων Θεσσαλονίκης-Σκοπίων Vardax, στην πορεία του έργου της αναβάθμισης της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Βόρειας Μακεδονίας (Μελίτη- Μπίτολα), στις επενδυτικές ευκαιρίες που για τις ελληνικές εταιρείες στον κλάδο των ΑΠΕ και τα δίκτυα, καθώς και στις στρεβλώσεις που, κατά την ίδια, προκαλεί η εφαρμογή του CBAM στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας των Δυτικών Βαλκανίων.
«Ο Κάθετος Διάδρομος αυξάνει την ανθεκτικότητα ολόκληρης της περιοχής»
Ποια είναι η σημασία της επέκτασης του Κάθετου Διαδρόμου προς τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία και ποια είναι τα επόμενα βήματα μετά τις υπογραφές που έπεσαν στη Θεσσαλονίκη την περασμένη εβδομάδα ;
Για εμάς πρόκειται για μια πολύ σημαντική εξέλιξη αν ληφθεί υπόψη ότι εδώ και τρεις δεκαετίες διαθέτουμε μόνο έναν αγωγό φυσικού αερίου που μας συνδέει με τη Βουλγαρία, η δυναμικότητα ου οποίου είναι δεσμευμένη από τη Gazprom σε μακροπρόθεσμη βάση.
Σε μια περίοδο κατά την οποία ολόκληρη η Ευρώπη συζητά το πώς θα απεξαρτηθεί από το ρωσικό φυσικό αέριο, αρχίσαμε να κατασκευάζουμε τον διασυνδετήριο αγωγό με την Ελλάδα που αποτελεί ορόσημο καθώς θα αποκτήσουμε μια δεύτερη επιλογή και δεν θα υπάρχει πλέον μονοπώλιο μίας μόνο διαδρομής αερίου. Παράλληλα, θα ενταχθούμε ουσιαστικά στις ενεργειακές υποδομές της Ευρώπης.
Ο Κάθετος Διάδρομος ξεκίνησε αρχικά με την Ελλάδα, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία. Τώρα διαμορφώνεται και ο άξονας Ελλάδα-Βόρεια Μακεδονία-Σερβία που δημιουργεί περισσότερες δυνατότητες πρόσβασης, μεταξύ άλλων, σε αμερικανικό LNG. Αυτό είναι σημαντικό για τους πολίτες και την οικονομία μας, αλλά ταυτόχρονα αναβαθμίζει τη χώρα μας σε κόμβο διέλευσης για τον εφοδιασμό της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Όσο περισσότερες επιλογές διαθέτει μια περιοχή τόσο πιο ανθεκτικό γίνεται το ενεργειακό της σύστημα.
Τον Ιούλιο του 2027 ολοκληρώνεται ο αγωγός φυσικού αερίου με την Ελλάδα
Σε ποιο στάδιο βρίσκεται ο αγωγός φυσικού αερίου Ελλάδας-Βόρειας Μακεδονίας και πότε αναμένεται να λειτουργήσει;
Παρακολουθούμε πολύ στενά την πρόοδο του έργου. Πρόσφατα επισκεφθήκαμε μαζί με εκπροσώπους του ΔΕΣΦΑ το εργοτάξιο της Rapid Build (σ.σ. της εταιρείας που κατασκευάζει το σκέλος του αγωγού που διέρχεται από τη Β. Μακεδονία) κοντά στα σύνορα των δυο χωρών και διαπιστώσαμε ότι περίπου το 95% των διοικητικών διαδικασιών έχει ήδη διευθετηθεί. Οι σωλήνες έχουν παραδοθεί και το έργο εξελίσσεται σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα. Μέχρι τον Ιούνιο του 2027 θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί το κύριο μέρος της κατασκευής και έως τον Ιούλιο του 2027 να έχουν τελειώσει όλες οι εργασίες. Πρόκειται για περίπου 68 χιλιόμετρα αγωγού στο έδαφός μας. Βρισκόμαστε σε διαρκή επικοινωνία με τον ΔΕΣΦΑ και η συνεργασία μας είναι πολύ καλή.
Ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα της διασύνδεσης Βόρειας Μακεδονίας-Σερβίας;
Χωρίς το δεύτερο σκέλος (σ.σ. Βόρεια Μακεδονία- Σερβία), ο διάδρομος Ελλάδας-Βόρειας Μακεδονίας-Σερβίας δεν θα είναι ολοκληρωμένος. Υπογράψαμε πρόσφατα σύμβαση με τη Rapid Build για το τμήμα στη Βόρεια Μακεδονία, μήκους 23 χιλιομέτρων. Είναι σημαντικό ότι η ίδια εταιρεία διαθέτει δική της παραγωγή σωλήνων, επομένως δεν αναμένουμε προβλήματα στην προμήθεια των υλικών. Βάσει της σύμβασης, οι εργασίες θα ολοκληρωθούν έως το τέλος του 2027 και στόχος είναι ο αγωγός να είναι πλήρως λειτουργικός το 2028. Γνωρίζω ότι οι διαδικασίες προχωρούν και για την ωρίμανση του σκέλους του αγωγού στο έδαφος της Σερβίας. Εχουμε συστήσει τεχνικές ομάδες που έχουν τακτικές συναντήσεις και πραγματοποιούμε έλεγχο της προόδου του έργου ανά τρίμηνο. Το 2028 παραμένει το έτος κατά το οποίο θα πρέπει να ολοκληρωθεί ολόκληρη η σύνδεση.
Η πρόσβαση στο LNG της Αλεξανδρούπολης
Τι σημαίνουν οι δύο αγωγοί για την αξιοποίηση του FSRU Αλεξανδρούπολης και την ασφάλεια εφοδιασμού της χώρας;
Όπως προανέφερα, το σημαντικότερο είναι ότι δεν θα εξαρτόμαστε πλέον αποκλειστικά από μία διαδρομή. Στην υφιστάμενη σύνδεση (σ.σ. Βόρειας Μακεδονίας-Βουλγαρίας), περίπου το 85% της δυναμικότητας είναι ήδη δεσμευμένο μακροπρόθεσμα από την Gazprom, με αποτέλεσμα να μην έχουμε ουσιαστικά τη δυνατότητα να εξασφαλίσουμε πρόσθετη δυναμικότητα.
Η κυβέρνηση ενέκρινε πρόσφατα τη σύσταση διαχειριστή φυσικού αερίου, τον οποίο μέχρι σήμερα δεν διαθέταμε. Παράλληλα, προχωρούμε στην ολοκλήρωση της απαραίτητης νομοθεσίας και των συμφωνιών με την Ελλάδα και τη Σερβία. Δεν αρκεί μόνο να κατασκευαστούν οι διασυνδέσεις. Χρειάζονται ο κατάλληλος διαχειριστής και ένα πλήρες ρυθμιστικό πλαίσιο.
Όταν ολοκληρωθούν αυτές οι διαδικασίες, θα μπορούμε να αξιοποιήσουμε το FSRU Αλεξανδρούπολης. Διαθέτουμε ήδη δεσμευμένη δυναμικότητα, την οποία μέχρι σήμερα δεν μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε. Η νέα διαδρομή θα μας προσφέρει πρόσβαση σε αμερικανικό LNG και σε αέριο από το Αζερμπαϊτζάν. Θα μπορούμε να συνάπτουμε περισσότερα συμβόλαια, να τροφοδοτούμε τη βιομηχανία μας και να διαμετακομίζουμε αέριο προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Θα εξετάζατε την δέσμευση πρόσθετης δυναμικότητας στην Αλεξανδρούπολη;
Ναι, εφόσον υπάρξει η σχετική ανάγκη. Την ίδια στιγμή, η κρατική εταιρεία αερίου Nomagas προχωρεί την επέκταση της αεριοποίησης της χώρας. Ελπίζουμε ότι στο μέλλον θα συνδεθούν περισσότερες πόλεις. Εάν αυξηθεί η κατανάλωση, θα χρειαστούμε και μεγαλύτερες ποσότητες.
Σημαντικό εργαλείο για την ασφάλεια εφοδιασμού της περιοχής ο αγωγός καυσίμων Θεσσαλονίκης Σκοπίων
Τι σημαίνει για τη Βόρεια Μακεδονία η επανεκκίνηση του αγωγού καυσίμων Θεσσαλονίκης-Σκοπίων;
Έπειτα από 13 χρόνια καταφέραμε να επαναφέρουμε τον αγωγό σε λειτουργία, χάρη και στην εξαιρετική συνεργασία μας με την Ελλάδα. Η σημασία του φάνηκε ξεκάθαρα κατά τη διάρκεια των πρόσφατων κινητοποιήσεων στα σύνορα. Εάν δεν είχαμε τον αγωγό μεταφοράς προϊόντων, θα μπορούσαμε να είχαμε αντιμετωπίσει κρίση εφοδιασμού.
Η χώρα μας χρησιμοποιεί κυρίως πετρελαϊκά προϊόντα και, επομένως, η συγκεκριμένη υποδομή είναι εξαιρετικά σημαντική. Για την κυβέρνηση προέχει να διασφαλίσει ότι οι πολίτες διαθέτουν επαρκείς ποσότητες ντίζελ. Παράλληλα, έχουμε από τις χαμηλότερες τιμές ντίζελ στην περιοχή, γεγονός που οδήγησε σε αύξηση της ζήτησης κοντά στα σύνορα ακόμη και κατά 30%.
Δεν επιβάλαμε περιορισμούς στους καταναλωτές άλλων χωρών. Ταυτόχρονα, μέσω των εγκαταστάσεων στα Σκόπια τροφοδοτήθηκε και το Κόσοβο. Ο αγωγός πετρελαίου Θεσσαλονίκης-Σκοπίων αποτελεί, συνεπώς, ένα πρόσθετο και πολύ σημαντικό εργαλείο για την ασφάλεια εφοδιασμού ολόκληρης της περιοχής.
Πού βρίσκεται το σχέδιο αναβάθμισης της ηλεκτρικής διασύνδεσης Μελίτης-Μπίτολα;
Έχουμε συζητήσει επανειλημμένα με τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας της Ελλάδας, Σταύρο Παπασταύρου, την αναβάθμιση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Μελίτης-Μπίτολα. Έχουμε ήδη εξασφαλίσει τεχνική χρηματοδότηση ύψους 1 εκατ. ευρώ από το Επενδυτικό Πλαίσιο της ΕΕ για τα Δυτικά Βαλκάνια (Western Balkans Investment Framework) προκειμένου να εκπονηθούν οι απαραίτητες μελέτες. Πρώτα πρέπει να ολοκληρωθεί η τεχνική ανάλυση. Σύμφωνα με τις συζητήσεις που έχω κάνει με τον Διαχειριστή του Συστήματος Μεταφοράς, ο σχεδιασμός μπορεί να προχωρήσει έως το 2028.
Η μέγιστη μεταφορική ικανότητα εξετάζεται να φτάσει τα 1.400 MW, αν και θα πρέπει να προηγηθούν οι απαραίτητοι υπολογισμοί. Η αύξηση της παραγωγής από ΑΠΕ και στις δύο χώρες καθιστά ακόμη σημαντικότερη την ενίσχυση των διασυνδέσεων. Περισσότερες διασυνδέσεις και μεγαλύτερη δυναμικότητα είναι θετικές όχι μόνο για τις δύο χώρες αλλά για ολόκληρη την περιοχή. Σημαντική θα είναι και η ανάπτυξη του άξονα Ανατολής-Δύσης, από τη Βουλγαρία προς την Ιταλία.
Η υπουργός Ενέργειας, Μεταλλείων και Ορυκτών Πόρων της Βόρειας Μακεδονίας, Σάνια Μποζίνοφσκα και η διευθύντρια σύνταξης του energygame.gr, Λαλέλα Χρυσανθοπούλου © powergame.gr
Γιατί επιλέχθηκε λιγνίτης από το Κόσοβο
Γιατί η κρατική εταιρεία ηλεκτρισμού της Βόρειας Μακεδονίας ESM στράφηκε στην αγορά λιγνίτη από το Κόσοβο αντί των ελληνικών ορυχείων της Δυτικής Μακεδονίας;
Η ESM είναι η κρατική εταιρεία ηλεκτροπαραγωγής, αλλά, λόγω του θεσμικού διαχωρισμού των δραστηριοτήτων, το υπουργείο δεν παρεμβαίνει στη λειτουργία της. Όταν συζητούνται θέματα της ESM στο υπουργικό συμβούλιο, οφείλω να απέχω. Εξ όσων γνωρίζω, η ποιότητα και η θερμογόνος δύναμη του λιγνίτη από το Κόσοβο τον καθιστούν πιο κατάλληλο για τις μονάδες της ESM. Προηγήθηκε δημόσια διαδικασία και είναι πιθανό να προσφέρθηκαν καλύτερη τιμή ή ευνοϊκότεροι όροι. Δεν γνωρίζω, όμως, τις λεπτομέρειες των προσφορών και δεν θα ήθελα να κάνω εικασίες.
Οι ευκαιρίες για τις ελληνικές εταιρείες στον κλάδο ενέργειας της Β. Μακεδονίας
Πώς εξελίσσεται η ενεργειακή μετάβαση στη Βόρεια Μακεδονία και ποιες επενδυτικές ευκαιρίες υπάρχουν για ελληνικές εταιρείες;
Έχουμε ήδη αναπτύξει σημαντική ισχύ από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Την επόμενη εβδομάδα εγκαινιάζουμε την έναρξη ενός αιολικού έργου ισχύος περίπου 400 MW από την Alcazar Energy, με έδρα τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Η αποθήκευση ενέργειας με μπαταρίες είναι πλέον εξαιρετικά σημαντική. Διαθέτουμε μεγάλη παραγωγή από ΑΠΕ, επομένως ο συνδυασμός ανανεώσιμων μονάδων και αποθήκευσης παρουσιάζει σημαντικές επενδυτικές δυνατότητες.
Η ενεργειακή αποδοτικότητα αποτελεί επίσης βασικό τμήμα της στρατηγικής μας για τα επόμενα πέντε έως δέκα χρόνια. Το τρίτο μεγάλο πεδίο είναι τα δίκτυα. Έχουμε συζητήσει με τον ΑΔΜΗΕ για την ενίσχυση της συνεργασίας μας, καθώς χρειαζόμαστε νέες γραμμές μεταφοράς και μεγαλύτερη χωρητικότητα.
Πρόκειται, βέβαια, για επενδύσεις με ιδιαίτερα υψηλό κόστος. Υπάρχουν πόλεις στη χώρα στις οποίες δεν υπάρχει πλέον διαθέσιμος ηλεκτρικός χώρος. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και αν ένας επενδυτής διαθέτει τα χρήματα για να κατασκευάσει μια νέα μονάδα ΑΠΕ μπορεί να μην υπάρχει δυνατότητα σύνδεσης.
Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τη Βόρεια Μακεδονία αλλά ολόκληρη την Ευρώπη. Χρειάζονται πολύ μεγάλες επενδύσεις στα δίκτυα και το βασικό ερώτημα είναι ποιος θα τις χρηματοδοτήσει, καθώς στο τέλος ένα μέρος του κόστους μεταφέρεται στους καταναλωτές μέσω των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας.
«Το CBAM δεν λειτούργησε όπως είχε σχεδιαστεί»
Πώς έχει επηρεάσει ο Διασυνοριακός Μηχανισμός Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM) τις ροές ηλεκτρικής ενέργειας από τα Δυτικά Βαλκάνια προς την Ευρωπαϊκή Ένωση;
Βλέπω μια μεγάλη στρέβλωση. Αυτό που επιδιωκόταν με το CBAM δεν λειτούργησε στην πράξη. Βρισκόμαστε σε συνεχή επικοινωνία με τους υπουργούς Ενέργειας του Μαυροβουνίου, της Σερβίας και της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, καθώς όλες οι χώρες αντιμετωπίζουμε το ίδιο πρόβλημα, που συνίσταται στο ότι ο Μηχανισμός οδήγησε σε σημαντική μείωση των εξαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας από τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων προς την ΕΕ, με μεγάλες παρενέργειες για τους παραγωγούς.
Διαθέτουμε εθνικά χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας, όμως οι τιμές στη δική μας αγορά μπορεί να είναι κατά 30 ευρώ/MWh χαμηλότερες από εκείνες του ουγγρικού HUPX. Σε ορισμένες περιπτώσεις η διαφορά φτάνει τα 30, 40 ή ακόμη και 50 ευρώ/MWh.
Για να αντιμετωπιστεί αυτή η κατάσταση, οι αγορές μας πρέπει να συζευχθούν με την ευρωπαϊκή. Η καθυστέρηση, όμως, δεν οφείλεται αποκλειστικά στις χώρες μας ή στο γεγονός ότι δεν έχουμε ολοκληρώσει τις υποχρεώσεις μας. Υπάρχουν ακόμη εκκρεμότητες και από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Έχουμε στείλει επιστολές στην Κομισιόν και έχουμε απευθυνθεί στην Ενεργειακή Κοινότητα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή γνωρίζει το πρόβλημα. Αναμένουμε απάντηση τον Σεπτέμβριο ή τον Οκτώβριο.
Την προηγούμενη χρονιά φτάσαμε σε ποσοστό 58% εγκατεστημένης ισχύος από ΑΠΕ. Αρχίσαμε επίσης να εκδίδουμε Eγγυήσεις Προέλευσης και είμαστε συνδεδεμένο μέλος του ευρωπαϊκού φορέα AIB. Παρ’ όλα αυτά, οι εγγυήσεις μας δεν αναγνωρίζονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Έτσι, ζητούμε από τους παραγωγούς να επενδύσουν στην πράσινη ενέργεια και στη συνέχεια ουσιαστικά τους τιμωρούμε. Είχαμε πολλές ώρες μηδενικών τιμών στο χρηματιστήριο, με αποτέλεσμα οι παραγωγοί ΑΠΕ να έχουν μειωμένα έσοδα. Ορισμένοι ενδέχεται να δυσκολευτούν ακόμη και να εξυπηρετήσουν τα δάνεια που έλαβαν για τις επενδύσεις τους.
Κατανοώ ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θέλει να επιβαρύνει την ηλεκτροπαραγωγή από άνθρακα και ότι θα πρέπει να εισαγάγουμε ένα σύστημα αντίστοιχο με το ευρωπαϊκό ETS. Ωστόσο, τα κράτη-μέλη της ΕΕ είχαν πολύ περισσότερο χρόνο για να προσαρμοστούν. Θεωρώ ότι αυτή η διαφορετική μεταχείριση είναι άδικη.
«Η Βόρεια Μακεδονία επιστρέφει στον ενεργειακό χάρτη»
Υπάρχει κάτι ακόμη που θα θέλατε να επισημάνετε;
Το υπουργείο Ενέργειας, Μεταλλείων και Ορυκτών Πόρων δημιουργήθηκε για πρώτη φορά τον Ιούνιο του 2024 και είμαι η πρώτη υπουργός που ανέλαβε το συγκεκριμένο χαρτοφυλάκιο. Μέσα σε αυτά τα δύο χρόνια έχουμε κάνει πολλά. Στο παρελθόν η ενέργεια, τα μεταλλεία και οι ορυκτοί πόροι δεν αντιμετωπίζονταν ως στρατηγικοί τομείς. Σήμερα, καθώς ολόκληρος ο κόσμος συζητά για τις κρίσιμες πρώτες ύλες και την ενεργειακή ασφάλεια, η κυβέρνηση έχει αναγνωρίσει τη σημασία τους. Η Βόρεια Μακεδονία επιστρέφει στον ενεργειακό χάρτη. Συμμετέχουμε σε διεθνείς συναντήσεις και εργαζόμαστε για να ενισχύσουμε τον ρόλο της χώρας μας στην περιοχή.
Διαβάστε ακόμη
