Σε φάση εντατικών ζυμώσεων βρίσκεται το οικονομικό επιτελείο για τη διαμόρφωση του νέου πακέτου στήριξης απέναντι στις υψηλές τιμές των καυσίμων, καθώς οι τελικές λεπτομέρειες των παρεμβάσεων παραμένουν ακόμη ανοιχτές. Σύμφωνα με πληροφορίες, η οριστικοποίηση της νέας δέσμης μέτρων ενδέχεται να απαιτήσει ακόμη μερικά 24ωρα, με το ενδιαφέρον να επικεντρώνεται κυρίως στην επιδότηση της τιμής του πετρελαίου θέρμανσης (η διάθεση του οποίου αρχίζει στις 15 Οκτωβρίου) και την παράταση της επιδότησης στο πετρέλαιο κίνησης (ντίζελ).
Καθοριστικό ρόλο στις τελικές αποφάσεις θα έχουν οι συζητήσεις με τα δύο ελληνικά διυλιστήρια για το ύψος και τη μορφή της συνεισφοράς τους. Οι επαφές αναμένεται να ολοκληρωθούν μέσα στις επόμενες ημέρες.
Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση καλείται να χαράξει τη γραμμή στήριξης -που δεν φαίνεται να περιλαμβάνει τη βενζίνη στην παρούσα φάση- χωρίς να γνωρίζει ακόμη αν οι Βρυξέλλες θα δώσουν στα κράτη-μέλη πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης. Μια τέτοια εξέλιξη θα άνοιγε το δρόμο για προσωρινή μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα καύσιμα.
Η στάση της Κομισιόν έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς θα καθορίσει και το μέγεθος των δημοσιονομικών αποθεμάτων που θα πρέπει να διατηρηθούν για τους επόμενους μήνες. Η κυβέρνηση θέλει να αποφύγει την εξάντληση των διαθέσιμων πόρων στην πρώτη φάση της κρίσης και να κρατήσει «εφεδρείες» για νέες παρεμβάσεις, εφόσον οι διεθνείς τιμές παραμείνουν υψηλές.
Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο η συζήτηση για τον ΕΦΚ
Παραμένει ασαφές με ποιον ακριβώς τρόπο θα μπορούσε να δοθεί μεγαλύτερος δημοσιονομικός χώρος στα κράτη-μέλη, με δεδομένο ότι οι Βρυξέλλες δεν φαίνονται θετικά διακείμενες στην επέκταση της ρήτρας διαφυγής στην παρούσα φάση,
Αρμόδιες υψηλόβαθμες κυβερνητικές πηγές, πάντως, απορρίπτουν το σενάριο σύμφωνα με το οποίο η Ελλάδα θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει εκ των προτέρων μέρος του φετινού υπερπλεονάσματος πριν αυτό πιστοποιηθεί από τη Eurostat την άνοιξη, σενάριο που φέρεται να είχε πέσει στο τραπέζι.
Ο Πρωθυπουργός έχει ήδη επισημάνει ότι, με τους ισχύοντες δημοσιονομικούς κανόνες, οποιαδήποτε μείωση του ΕΦΚ θα πρέπει να καλυφθεί είτε μέσω περικοπής άλλων δαπανών είτε μέσω αύξησης διαφορετικών φορολογικών εσόδων.
Η Αθήνα, ωστόσο, δεν θεωρεί ότι το ζήτημα έχει κλείσει. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να το θέσει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 15ης και 16ης Οκτωβρίου, επιχειρώντας να εξασφαλίσει μεγαλύτερο βαθμό ευελιξίας για τις χώρες που βρίσκονται αντιμέτωπες με το νέο ενεργειακό σοκ.
Η συζήτηση δεν αναμένεται εύκολη. Οι ευρωπαϊκές οικονομίες έχουν διαφορετικές αντοχές, ενώ οι πιέσεις στις διεθνείς αγορές ομολόγων ενισχύουν την επιχειρηματολογία όσων ζητούν αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία. Ως εκ τούτου, η ελληνική θέση θα χρειαστεί να βρει ισχυρούς συμμάχους για να προχωρήσει.
Η νέα ανατροπή από τη Σαουδική Αραβία
Το διεθνές περιβάλλον, πάντως, γίνεται ολοένα δυσκολότερο και ενδέχεται να ενισχύσει την ελληνική επιχειρηματολογία.
Η γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή οξύνθηκε ακόμα περισσότερο μετά την επίθεση των ανταρτών Χούθι στον κρίσιμο σαουδαραβικό αγωγό East-West, η οποία περιόρισε τις δυνατότητες εξαγωγής αργού προς την Ερυθρά Θάλασσα.
Ενδεικτικό της ανησυχίας είναι ότι η Saudi Aramco ενημέρωσε τουλάχιστον δύο ευρωπαϊκά διυλιστήρια ότι προγραμματισμένες αποστολές αργού για τον Οκτώβριο δεν θα πραγματοποιηθούν, εξαιτίας των ζημιών στον αγωγό. Η εξέλιξη επηρεάζει, σύμφωνα με πληροφορίες, και την ελληνική αγορά. Τα ελληνικά διυλιστήρια έχουν ήδη κινηθεί για να αντικαταστήσουν τις συγκεκριμένες ποσότητες από εναλλακτικές πηγές, με αποτέλεσμα να μην τίθεται ζήτημα επάρκειας.
Το πρόβλημα εντοπίζεται περισσότερο στο κόστος. Όσο η προσφορά στην ευρωπαϊκή αγορά περιορίζεται, τόσο ακριβότερη γίνεται η αντικατάσταση των χαμένων φορτίων, αυξάνοντας τις πιέσεις στις τελικές τιμές.
Σταθερά από τα 100 δολάρια το πετρέλαιο
Οι τιμές του αργού εξακολουθούν να κινούνται σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα.
Την Παρασκευή, το αμερικανικό WTI έκλεισε στα 100,30 δολάρια ανά βαρέλι, ενώ το Brent διαμορφώθηκε στα 104,87 δολάρια.
Παράγοντες της εγχώριας αγοράς επισημαίνουν ότι η μεγαλύτερη πίεση καταγράφεται πλέον στα διυλισμένα προϊόντα και ιδιαίτερα στο diesel, όπου η προσφορά παραμένει περιορισμένη.
Η τάση αποτυπώνεται ήδη στις τιμές της ελληνικής αγοράς. Στις 17 Σεπτεμβρίου, η μέση πανελλαδική τιμή τόσο του diesel κίνησης όσο και της απλής αμόλυβδης βενζίνης είχε διαμορφωθεί στα 2,188 ευρώ το λίτρο.
Η εξίσωση των δύο τιμών θεωρείται ιδιαίτερα αρνητική εξέλιξη, καθώς το diesel αποτελεί βασική εισροή για μεταφορές, logistics και μεγάλο μέρος της παραγωγικής δραστηριότητας, με αποτέλεσμα η άνοδός του να μεταφέρεται σταδιακά στο κόστος αγαθών και υπηρεσιών.
Οι ελληνικές παρεμβάσεις
Το περίγραμμα των παρεμβάσεων έχει ήδη αρχίσει να γίνεται πιο σαφές.
Ο Πρωθυπουργός έχει προαναγγείλει ότι η κρατική επιδότηση στο diesel κίνησης θα παραταθεί για ολόκληρο τον Οκτώβριο. Η ενίσχυση θα παραμείνει στα 10 λεπτά ανά λίτρο, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ.
Η κυβέρνηση αντιμετωπίζει το diesel ως προτεραιότητα, λόγω της μεγάλης συμμετοχής του στο μεταφορικό και παραγωγικό κόστος.
Τα μέτρα, πάντως, δεν σχεδιάζονται ως μόνιμες παρεμβάσεις. Θα επανεξετάζονται ανάλογα με την εξέλιξη των διεθνών τιμών του πετρελαίου και των εγχώριων τιμών στην αντλία.
Πετρέλαιο θέρμανσης και επίδομα θέρμανσης
Ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα αποκτά η έναρξη της περιόδου διάθεσης του πετρελαίου θέρμανσης στις 15 Οκτωβρίου.
Ο Πρωθυπουργός έχει δεσμευτεί ότι η τιμή εκκίνησης θα διαμορφωθεί χαμηλότερα από τα 1,75 ευρώ ανά λίτρο. Χωρίς καμία παρέμβαση, οι σημερινές συνθήκες της αγοράς θα οδηγούσαν σε τιμές υψηλότερες από τα 2 ευρώ ανά λίτρο.
Ο σχεδιασμός προβλέπει δύο παράλληλες κινήσεις.
Η πρώτη είναι η απευθείας μείωση της τιμής στην αντλία, μέσω κρατικής παρέμβασης αλλά και συνεισφοράς των διυλιστηρίων.
Η δεύτερη αφορά την αύξηση του επιδόματος θέρμανσης, το οποίο δεν θα περιορίζεται στους καταναλωτές πετρελαίου. Η ενίσχυση θα αφορά όλους τους δικαιούχους, ανεξάρτητα από το αν χρησιμοποιούν φυσικό αέριο, ηλεκτρική ενέργεια, καυσόξυλα ή πετρέλαιο.
Ανοιχτό παραμένει το πώς θα κατανεμηθεί η επιπλέον στήριξη. Μία επιλογή είναι η οριζόντια αύξηση του επιδόματος για όλους, ενώ εξετάζεται και μεγαλύτερη ενίσχυση στις ψυχρότερες περιοχές, μέσω αλλαγών στο σύστημα των βαθμοημερών.
Παράλληλα, εξετάζεται διεύρυνση της περιμέτρου των δικαιούχων. Με βάση τα περσινά δεδομένα, το επίδομα καλύπτει περίπου 1,1 εκατ. νοικοκυριά.
Στο τραπέζι μεγαλύτερη συμμετοχή των διυλιστηρίων
Κρίσιμο στοιχείο για την τελική μορφή των μέτρων αποτελεί η συμβολή των δύο ελληνικών διυλιστηρίων.
Στην κυβέρνηση θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι οι δύο ενεργειακοί όμιλοι θα συμμετάσχουν στη μείωση της τιμής του πετρελαίου θέρμανσης. Αυτό που δεν έχει ακόμη καθοριστεί είναι το ακριβές ύψος της έκπτωσης και, επομένως, το συνολικό κόστος που θα αναλάβουν.
Οι εταιρείες αναμένεται επίσης να συνεχίσουν τις εκπτώσεις σε diesel και βενζίνη. Τους δύο προηγούμενους μήνες οι μειώσεις ανέρχονταν σε 5 λεπτά ανά λίτρο για το diesel και 10 λεπτά ανά λίτρο για τη βενζίνη, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ.
Σενάριο νέου Fuel Pass για τη βενζίνη
Περισσότερο αβέβαιο παραμένει το τοπίο για τη βενζίνη.
Δεν έχει ακόμη αποφασιστεί αν θα υπάρξει πρόσθετη κρατική ενίσχυση πέραν των εκπτώσεων των διυλιστηρίων.
Σε περίπτωση πάντως που ενεργοποιηθεί νέα παρέμβαση για τους οδηγούς βενζινοκίνητων οχημάτων, δεν αναμένεται να έχει οριζόντιο χαρακτήρα. Το πιθανότερο σενάριο είναι ένα νέο Fuel Pass, το οποίο θα χορηγείται με εισοδηματικά ή άλλα κριτήρια.
Με αυτόν τον τρόπο η κυβέρνηση θα επιχειρήσει να περιορίσει το δημοσιονομικό κόστος και να κατευθύνει την ενίσχυση στα νοικοκυριά που θεωρούνται περισσότερο εκτεθειμένα στην άνοδο των τιμών.
Νέο πλαφόν στα περιθώρια κέρδους
Παράλληλα με τις επιδοτήσεις, η αγορά αναμένει τις ανακοινώσεις για την επαναφορά του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους.
Το μέτρο θα αφορά εταιρείες εμπορίας και πρατήρια, ωστόσο η τελική φόρμουλα δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί.
Μεταξύ των ζητημάτων που παραμένουν ανοιχτά είναι αν το «ταβάνι» θα υπολογίζεται σε απόλυτη ή ποσοστιαία βάση και ποια ακριβώς καύσιμα θα ενταχθούν στον μηχανισμό.
Η κυβέρνηση επιδιώκει μέσα από αυτή την παρέμβαση να περιορίσει το ενδεχόμενο οι μεγάλες διακυμάνσεις των διεθνών τιμών να μεταφραστούν σε υπερβολική αύξηση των εμπορικών περιθωρίων στην εγχώρια αγορά.
Η Ευρώπη στρέφεται στις φορολογικές μειώσεις
Η Ελλάδα δεν είναι η μόνη χώρα που αναζητεί τρόπους να απορροφήσει μέρος του ενεργειακού σοκ.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν καταγράφεται μέχρι στιγμής γενικευμένη έλλειψη καυσίμων στα πρατήρια, ωστόσο η αγορά αντιμετωπίζει σημαντική στενότητα, κυρίως στο diesel και στα αεροπορικά καύσιμα.
Οι διαταραχές στις διεθνείς ροές και οι περιορισμένες δυνατότητες άμεσης αντικατάστασης των χαμένων ποσοτήτων έχουν ήδη αυξήσει αισθητά το κόστος εφοδιασμού.
Σύμφωνα με το Reuters, η μεγαλύτερη πίεση παρατηρείται αυτή τη στιγμή στα μεσαία αποστάγματα, χωρίς πάντως να έχουν καταγραφεί μέχρι σήμερα συστηματικές ελλείψεις στις ευρωπαϊκές αντλίες.
Από τον Μάρτιο, τουλάχιστον 16 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν προχωρήσει σε μειώσεις του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στη βενζίνη ή και στο diesel, προκειμένου να περιορίσουν την επίπτωση της κρίσης στις τιμές.
Στη συγκεκριμένη κατηγορία περιλαμβάνονται η Αυστρία, η Κροατία, η Κύπρος, η Τσεχία, η Γερμανία, η Ουγγαρία, η Ιρλανδία, η Ιταλία, η Λετονία, η Λιθουανία, η Πολωνία, η Πορτογαλία, η Ρουμανία, η Σλοβενία, η Ισπανία και η Σουηδία.
Γερμανία και Ιταλία κρατούν χαμηλότερους φόρους
Ενδεικτική είναι η περίπτωση της Γερμανίας, όπου οι τιμές των καυσίμων έχουν επίσης υπερβεί τα 2 ευρώ ανά λίτρο.
Το Βερολίνο αποφάσισε προσωρινή φορολογική ελάφρυνση περίπου 17 λεπτών ανά λίτρο από την 1η Οκτωβρίου, ενώ η κυβέρνηση προτίθεται να συζητήσει με τον κλάδο και τη δημιουργία συστήματος πλαφόν από το 2027.
Στην Ιταλία, η κυβέρνηση παρέτεινε έως τις 5 Οκτωβρίου τη μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στο diesel, αν και το ύψος της παρέμβασης έχει περιοριστεί σε σχέση με την αρχική εφαρμογή του μέτρου.
Αντίστοιχες πιέσεις καταγράφονται και στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου η τιμή του diesel αυξάνεται ταχύτερα από τη βενζίνη, αντανακλώντας τη στενότητα στην αγορά μεσαίων αποσταγμάτων.
Η βρετανική κυβέρνηση έχει παρατείνει έως το τέλος του 2026 τη μείωση κατά 5 πένες ανά λίτρο στον φόρο καυσίμων, αναβάλλοντας την προγραμματισμένη σταδιακή κατάργηση της παρέμβασης.
Διαβάστε ακόμη
