Όταν τα Στενά του Ορμούζ ουσιαστικά έκλεισαν στα τέλη Φεβρουαρίου, η Ευρώπη βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα ενεργειακό σενάριο που έμοιαζε σχεδόν αναπόφευκτο. Από τη συγκεκριμένη θαλάσσια αρτηρία περνούσαν σχεδόν 20 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων ημερησίως. Οι χώρες του Κόλπου προμήθευαν παράλληλα σημαντικό μέρος του παγκόσμιου ντίζελ, των καυσίμων αεροπορίας και του υγραερίου.

Η Ευρώπη ήταν από τους πιο εκτεθειμένους κρίκους της αλυσίδας. Καταναλώνει πολύ περισσότερα καύσιμα αεροπορίας από όσα παράγει και είχε στηριχθεί επί χρόνια στις εισαγωγές από τη Μέση Ανατολή. Όταν οι προμήθειες αυτές διακόπηκαν, τα αποθέματα άρχισαν να υποχωρούν και η ανησυχία για την καλοκαιρινή ταξιδιωτική περίοδο κλιμακώθηκε.

Τον Απρίλιο, η προειδοποίηση απέκτησε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα: Ιούνιος.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας εκτιμούσε τότε ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να αρχίσει να αντιμετωπίζει έλλειψη αεροπορικών καυσίμων εάν κατάφερνε να αντικαταστήσει μόνο το ήμισυ των ποσοτήτων που συνήθως εισάγονταν από τον Κόλπο. Οι αεροπορικές εταιρείες προειδοποιούσαν για περικοπές πτήσεων, τα αεροδρόμια προετοίμαζαν σχέδια έκτακτης ανάγκης και οι κυβερνήσεις συζητούσαν συντονισμένες αποδεσμεύσεις αποθεμάτων.

Για παράδειγμα η Ryanair προειδοποίησε ότι η απώλεια του 10% έως 20% της διαθέσιμης προσφοράς θα μπορούσε να οδηγήσει σε περιορισμό των πτήσεων.

Ο Ιούνιος ήρθε και πέρασε, όπως και ο Ιούλιος που βρίσκεται προς το τέλος του. Οι ελλείψεις όχι. Τουλάχιστον μέχρι στιγμής

Η κρίση ήταν πραγματική

Η αποτυχία του χειρότερου σεναρίου δεν σημαίνει ότι η κρίση ήταν υπερβολή. Στο αποκορύφωμά της, περίπου 14 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως — περίπου το 14% της παγκόσμιας ζήτησης — τέθηκαν εκτός της αγοράς. Οι εξαγωγές διυλισμένων προϊόντων από τη Μέση Ανατολή ουσιαστικά σταμάτησαν. Διυλιστήρια και εγκαταστάσεις επεξεργασίας φυσικού αερίου έκλεισαν, ενώ ορισμένοι παραγωγοί αναγκάστηκαν να μειώσουν την παραγωγή τους επειδή δεν μπορούσαν πλέον να εξάγουν το προϊόν ή να το αποθηκεύσουν.

Η Ευρώπη, εν τω μεταξύ, κατανάλωνε περίπου 1,6 εκατομμύρια βαρέλια καυσίμων αεροπορίας και κηροζίνης την ημέρα, ενώ παρήγαγε περίπου 1,1 εκατομμύρια. Η διαφορά αυτή αντιστοιχεί σε μια σημαντική και διαρθρωτική ανάγκη για εισαγωγές.

Πριν από την κρίση, μεγάλο μέρος αυτών των εισαγωγών προερχόταν από τη Μέση Ανατολή. Μέχρι τον Απρίλιο, οι αποστολές από την περιοχή είχαν ουσιαστικά μηδενιστεί, ενώ τα αποθέματα στους σημαντικότερους εμπορικούς κόμβους πλησίαζαν σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Τα σενάρια που προβάλλονταν έμοιαζαν αμείλικτα: τα αποθέματα θα συνέχιζαν να μειώνονται, οι εναλλακτικές προμήθειες δεν θα επαρκούσαν και η έλλειψη θα εμφανιζόταν τον Ιούνιο. Μόνο που οι ενεργειακές αγορές δεν είναι στατικές εξισώσεις.

Η αγορά δεν περίμενε να αδειάσουν οι δεξαμενές

Όταν οι ελλείψεις αυξάνουν τις τιμές, αλλάζει η συμπεριφορά ολόκληρου του συστήματος και η αγορά αναζητεί εναλλακτικές. Τα διυλιστήρια αλλάζουν το μείγμα παραγωγής τους. Οι έμποροι ανακατευθύνουν φορτία. Οι κυβερνήσεις αποδεσμεύουν αποθέματα. Οι καταναλωτές περιορίζουν τη ζήτηση.

Η Ευρώπη δεν απέφυγε την έλλειψη επειδή η διαταραχή ήταν μικρότερη από ό,τι αναμενόταν. Την απέφυγε επειδή η αντίδραση του συστήματος ήταν ταχύτερη και πιο επιθετική. Η πρώτη μεγάλη παρέμβαση ήρθε από τα αποθέματα έκτακτης ανάγκης.

Τον Μάρτιο, τα 32 μέλη του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας συμφώνησαν να διαθέσουν 400 εκατομμύρια βαρέλια από τα αποθέματα έκτακτης ανάγκης πετρελαίου — τη μεγαλύτερη συντονισμένη αποδέσμευση στην ιστορία του οργανισμού. Δεν αντικαταστάθηκε κάθε χαμένο βαρέλι από τον Κόλπο. Αγοράστηκε, όμως, πολύτιμος χρόνος.

Τα διυλιστήρια άλλαξαν κατεύθυνση

Στη συνέχεια προσαρμόστηκε, η ίδια η παραγωγή. Τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια αύξησαν το ποσοστό του αργού πετρελαίου που μετατρεπόταν σε καύσιμα αεροπορίας, οδηγώντας τις αποδόσεις καυσίμων αεροπορίας στην περιοχή σε επίπεδα-ρεκόρ.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η παραγωγή καυσίμων αεροπορίας ξεπέρασε για πρώτη φορά τα δύο εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως σε μέσο όρο τεσσάρων εβδομάδων. Καθώς οι τιμές στην Ευρώπη και την Ασία αυξάνονταν, οι αμερικανικές εξαγωγές έφτασαν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.

Παράλληλα, φορτία άρχισαν να ανακατευθύνονται προς τις αγορές που προσέφεραν τις υψηλότερες αποδόσεις. Η Ευρώπη έλαβε πρόσθετες προμήθειες από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά, τη Νιγηρία, την Ινδία και τη Νότια Κορέα. Η Σαουδική Αραβία αύξησε τις αποστολές από το Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ.

Μέχρι τις αρχές Ιουνίου, οι ροές καυσίμων αεροπορίας από τη Σαουδική Αραβία προς την Ευρώπη φέρεται να ήταν υψηλότερες από ό,τι πριν από το κλείσιμο των Στενών. Το καύσιμο έφτασε. Απλώς κόστισε περισσότερο για να φτάσει.

Το κόστος της διάσωσης

Τα φορτία διένυαν μεγαλύτερες αποστάσεις. Οι ναύλοι αυξήθηκαν. Τα διυλιστήρια θυσίασαν την παραγωγή άλλων προϊόντων. Οι αεροπορικές εταιρείες βρέθηκαν αντιμέτωπες με ακριβότερα συμβόλαια. Ωστόσο, το βασικό γεγονός παρέμενε: δεν υπήρξε φυσική έλλειψη καυσίμων.

Η ζήτηση προσαρμόστηκε επίσης. Το υψηλότερο κόστος έκανε ορισμένα δρομολόγια λιγότερο κερδοφόρα. Πτήσεις μέσω και γύρω από τη Μέση Ανατολή ακυρώθηκαν ή άλλαξαν πορεία. Κανένα από αυτά τα μέτρα δεν αρκούσε από μόνο του. Όλα μαζί, όμως, άλλαξαν την εικόνα.

Ένα διυλιστήριο αύξησε την απόδοση καυσίμων αεροπορίας. Ένα άλλο ανέβαλε τη συντήρηση. Μια αεροπορική εταιρεία ακύρωσε ένα οριακά κερδοφόρο δρομολόγιο. Ένας έμπορος ανακατεύθυνε ένα δεξαμενόπλοιο. Μια κυβέρνηση αποδέσμευσε αποθέματα.

Εκατοντάδες μικρές αποφάσεις μεταμόρφωσαν μια πιθανή φυσική έλλειψη σε ένα σοκ τιμών.

Ο πανικός ήταν μέρος της προσαρμογής

Οι αγορές συχνά πανικοβάλλονται πριν προσαρμοστούν. Οι εταιρείες ανταγωνίζονται για εναλλακτικές προμήθειες πριν αυτές καταστούν πραγματικά μη διαθέσιμες. Οι αεροπορικές εταιρείες εξασφαλίζουν φορτία εκ των προτέρων. Οι ασφαλιστές αυξάνουν τα ασφάλιστρα. Οι έμποροι τιμολογούν την πιθανότητα περαιτέρω επιδείνωσης. Μεμονωμένα, όλες αυτές οι κινήσεις είναι λογικές και συλλογικά μπορούν να εκτοξεύσουν τις τιμές.

Το παράδοξο είναι ότι οι υψηλές τιμές είναι ταυτόχρονα μέρος του προβλήματος και μέρος της λύσης. Το υψηλό περιθώριο κέρδους προσελκύει αμερικανικές εξαγωγές, ενθαρρύνει τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια να αλλάξουν την παραγωγή τους και παράλληλα καθιστά οικονομικά βιώσιμη τη μεταφορά καυσίμων σε μεγαλύτερες αποστάσεις. Η άνοδος των τιμών δεν είναι απλώς σύμπτωμα της κρίσης, αλλά  ένας από τους μηχανισμούς που την περιορίζουν.

Η κρίση δεν τελείωσε

Ωστόσο, τίποτα δεν έχει τελειώσει ακόμα. . Στις αρχές Ιουνίου, τα αποθέματα καυσίμων αεροπορίας εκτιμάται ότι ανέρχονταν σε περίπου 38 εκατομμύρια βαρέλια, ποσότητα η οποία μπορεί να καλύψει τη ζήτηση για λιγότερο από έναν μήνα. Οι αγορές ντίζελ είναι ακόμη πιο σφιχτές. Τα αποθέματα στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν κάτω από τους ιστορικούς μέσους όρους.

Μπορεί η Ευρώπη να πέρασε την προθεσμία του Ιουνίου, ωστόσο δεν ξεπέρασε την κρίση. Απλώς μετέτρεψε τον άμεσο κίνδυνο να ξεμείνει από καύσιμα σε μια παρατεταμένη περίοδο υψηλού κόστους και μειωμένων αποθεμάτων ασφαλείας.

Διαβάστε ακόμη