Οι φωτιές, οι πλημμύρες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα αναγκάζουν όλο και περισσότερους ανθρώπους να έχουν έτοιμο ένα σχέδιο διαφυγής, ακόμη και όταν δεν υπάρχει άμεση απειλή. Στην Καλιφόρνια, κάτοικοι περιοχών που βρίσκονται κοντά σε δασικές εκτάσεις έχουν αρχίσει να εγκαταλείπουν προληπτικά τα σπίτια τους όταν εκδίδονται προειδοποιήσεις υψηλού κινδύνου, να ετοιμάζουν βαλίτσες έκτακτης ανάγκης και να παρακολουθούν διαρκώς τις ειδοποιήσεις για νέες εστίες πυρκαγιάς. Η προετοιμασία για εκκένωση δεν είναι πλέον μια περιστασιακή αντίδραση, αλλά μια συνήθεια που διαμορφώνεται υπό την πίεση της κλιματικής κρίσης.
Το πρωτοφανές αυτό φαινόμενο περιγράφει σε εκτενές άρθρο του στο Bloomberg ο δημοσιογράφος Todd Woody, μεταφέροντας την προσωπική του εμπειρία από την Καλιφόρνια, όπου οι πυρκαγιές αποτελούν πλέον μια διαρκή απειλή. Σε μια καλοκαιρινή απόδραση στην περιοχή της οινοπαραγωγικής ζώνης του Mendocino, μια γκρίζα σκιά πάνω από τη δασική έκταση αποδείχθηκε ότι δεν ήταν σύννεφο, αλλά μια ταχέως εξαπλούμενη πυρκαγιά. Ακολούθησαν εντολές εκκένωσης, κλείσιμο αυτοκινητοδρόμου, αναζήτηση εναλλακτικών διαδρομών και προετοιμασία για άμεση αναχώρηση. Για τον ίδιο, η εμπειρία αυτή δεν αποτελεί πλέον εξαίρεση. Όπως περιγράφει, οι ειδοποιήσεις της εφαρμογής Watch Duty, που ενημερώνει για φυσικές καταστροφές, έχουν γίνει μέρος της καθημερινότητάς του. Σε ημέρες υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς, η οικογένειά του ετοιμάζει τα αυτοκίνητα, συγκεντρώνει τα απαραίτητα έγγραφα και τις τσάντες έκτακτης ανάγκης, ενώ έχει ήδη καθορίσει σημεία στα οποία μπορεί να καταφύγει εάν χρειαστεί να εγκαταλείψει την περιοχή.
Πώς επηρεάζει την ψυχολογία των ανθρώπων η διαρκής απειλή της κλιματικής κρίσης;
Η αλλαγή αυτή δεν αφορά μόνο την πρακτική προετοιμασία, αλλά και την ψυχολογία των ανθρώπων. Ειδικοί στην ψυχική υγεία περιγράφουν μια νέα κατάσταση διαρκούς επαγρύπνησης, κατά την οποία οι πολίτες δεν ανησυχούν απλώς για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στο μέλλον, αλλά προσαρμόζουν ήδη τη συμπεριφορά τους σε μια απειλή που θεωρούν άμεση και υπαρκτή. Η Adrienne Heinz, κλινική ερευνήτρια ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο Stanford, επισημαίνει ότι το νευρικό σύστημα των ανθρώπων βρίσκεται υπό συνεχή πίεση, ενώ τα περιθώρια προσαρμογής περιορίζονται. Η ίδια αναφέρει ότι η οικογένειά της χρειάστηκε να εγκαταλείψει το σπίτι της στο Healdsburg το 2017, όταν μεγάλες πυρκαγιές έπληξαν την περιοχή, προκαλώντας 22 θανάτους και καταστρέφοντας περισσότερες από 5.000 κατοικίες. Ακολούθησαν και άλλες αναγκαστικές προετοιμασίες εκκένωσης, με την ίδια να περιγράφει μια καθημερινότητα κατά την οποία παρακολουθεί διαρκώς την ένταση των ανέμων και τις προειδοποιήσεις κινδύνου. Αντίστοιχα, η Britt Wray, ειδικός στην ψυχιατρική και τις συμπεριφορικές επιστήμες στο Stanford, κάνει λόγο για υπερεπαγρύπνηση, καθώς η κλιματική απειλή παύει να είναι μια αφηρημένη πιθανότητα και εμφανίζεται πλέον έξω από την πόρτα των κατοίκων.
Η ένταση του φαινομένου συνδέεται με την αλληλουχία ακραίων καιρικών γεγονότων σε διαφορετικές περιοχές του πλανήτη. Πυρκαγιές, τοξικός καπνός, πλημμύρες, ισχυρές καταιγίδες και άνοδος της στάθμης της θάλασσας δημιουργούν ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας. Την ίδια στιγμή, το άρθρο επισημαίνει ότι η δυνατότητα έγκαιρης απομάκρυνσης δεν είναι αυτονόητη για όλους, καθώς προϋποθέτει οικονομικούς πόρους και πρόσβαση σε ασφαλή εναλλακτική στέγη.
Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί ότι η διαρκής επαγρύπνηση δεν έχει μόνο αρνητικές συνέπειες. Σύμφωνα με ειδικούς ψυχικής υγείας, μπορεί να λειτουργήσει και ως κίνητρο για τη θωράκιση των κατοικιών και τη δημιουργία συγκεκριμένων σχεδίων εκκένωσης. Η ύπαρξη ενός σχεδίου και η αίσθηση ότι κάποιος μπορεί να αντιδράσει εγκαίρως απέναντι στον κίνδυνο συμβάλλουν στον περιορισμό του χρόνιου στρες. Όπως σημειώνει η Elissa Epel, καθηγήτρια Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο, η νέα κανονικότητα διαμορφώνεται γύρω από την προσδοκία ότι μια καταστροφή μπορεί να συμβεί οποιαδήποτε στιγμή. Και όσο τα ακραία φαινόμενα πολλαπλασιάζονται, η ετοιμότητα για εκκένωση μοιάζει να γίνεται, για όλο και περισσότερους ανθρώπους, μέρος της καθημερινής επιβίωσης.
Διαβάστε ακόμη
