Ανοικτό σε στοχευμένες διορθώσεις, χωρίς όμως υπαναχώρηση από τον βασικό πυρήνα της μεταρρύθμισης για τη διαχείριση του νερού, εμφανίστηκε το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας μετά τις ενστάσεις που διατύπωσαν δήμοι, εργαζόμενοι, επιστημονικοί και περιβαλλοντικοί φορείς στη Βουλή. Ο υπουργός Σταύρος Παπασταύρου υπερασπίστηκε την επέκταση των αρμοδιοτήτων της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ ως αναγκαία απάντηση στον κατακερματισμό, στις μεγάλες απώλειες των δικτύων και στην αδυναμία αρκετών τοπικών φορέων να χρηματοδοτήσουν τις απαιτούμενες επενδύσεις. Την ίδια στιγμή, αναγνώρισε ότι ορισμένες από τις παρατηρήσεις της αυτοδιοίκησης είναι βάσιμες και προανήγγειλε αλλαγές στις ρυθμίσεις για την εκπροσώπηση των δήμων, την εκτροπή υδάτων από την Ευρυτανία και την αξιοποίηση των φθινόντων οικισμών.

Η συζήτηση στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής ανέδειξε μια κοινή διαπίστωση, αλλά και μια ουσιαστική διαφωνία. Οι περισσότεροι φορείς δεν αμφισβήτησαν ότι το σημερινό σύστημα, με περισσότερους από 735 παρόχους και διαχειριστές υπηρεσιών νερού, χρειάζεται αναδιοργάνωση. Αμφισβήτησαν, όμως, κατά πόσο η υποχρεωτική μεταφορά δραστηριοτήτων στην ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ αποτελεί τη μοναδική ή την καταλληλότερη λύση, ιδιαίτερα όταν δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη οι διαφορετικές συνθήκες κάθε δήμου, η κατάσταση των τοπικών δικτύων, οι επενδύσεις που έχουν πραγματοποιηθεί και η ανάγκη συμμετοχής της αυτοδιοίκησης στη λήψη των αποφάσεων.

Το νομοσχέδιο προβλέπει την ένταξη 43 φορέων και δραστηριοτήτων στην ΕΥΔΑΠ και άλλων 25 στην ΕΥΑΘ. Στην πρώτη περίπτωση περιλαμβάνονται δημοτικές υπηρεσίες, ΔΕΥΑ και οργανισμοί εγγείων βελτιώσεων στην Αττική, στη Βοιωτία, στη Φωκίδα και στην Εύβοια, με εξαίρεση τη Σκύρο, καθώς και στην Αίγινα και το Αγκίστρι. Η επέκταση της ΕΥΑΘ αφορά τις Περιφερειακές Ενότητες Θεσσαλονίκης και Χαλκιδικής και περιλαμβάνει πέντε δημοτικές υπηρεσίες, οκτώ ΔΕΥΑ, έντεκα ΤΟΕΒ και έναν ΓΟΕΒ.

«Επιλογή ευθύνης» η συγκέντρωση της διαχείρισης

Ο Σταύρος Παπασταύρου παρουσίασε τη νέα αρχιτεκτονική ως τμήμα μιας ευρύτερης εθνικής πολιτικής για το νερό, η οποία περιλαμβάνει έργα αντιμετώπισης έκτακτων αναγκών, επενδυτικό σχεδιασμό, ενίσχυση των μεγάλων δημόσιων παρόχων και αξιοποίηση της ευρωπαϊκής τεχνογνωσίας, μεταξύ άλλων μέσω της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων.

Ο υπουργός αναγνώρισε ότι δεν βρίσκονται όλοι οι σημερινοί φορείς στην ίδια κατάσταση. Υπάρχουν δήμοι που έχουν επενδύσει στα δίκτυά τους, έχουν εξυγιάνει τις υπηρεσίες τους και ανταποκρίνονται σε σημαντικό βαθμό στις απαιτήσεις. Υποστήριξε, ωστόσο, ότι η εξαίρεση ορισμένων επιτυχημένων περιπτώσεων δεν αναιρεί τη συνολική εικόνα ενός συστήματος με μεγάλες διαρροές, εκτεταμένες σπατάλες, άνιση ποιότητα υπηρεσιών και περιορισμένη δυνατότητα υλοποίησης σύνθετων έργων.

Ως επιχείρημα υπέρ της συγκέντρωσης δυνάμεων επικαλέστηκε τα παραδείγματα της Ολλανδίας, της Σκωτίας, της Ιρλανδίας και της Πολωνίας. Ειδικά για την Ολλανδία, ανέφερε ότι οι περίπου 200 δημόσιες εταιρείες ύδρευσης περιορίστηκαν σε δέκα και οι 2.000 οργανισμοί διαχείρισης νερού σε 24. Παρέθεσε επίσης στοιχεία από ευρωπαϊκές αναδιαρθρώσεις, σύμφωνα με τα οποία οι λειτουργικές δαπάνες μειώθηκαν σχεδόν κατά 40% και οι διαρροές περιορίστηκαν κατά περίπου 50%.

«Για εμάς η μεταρρύθμιση στη διαχείριση του νερού είναι επιλογή ευθύνης», ανέφερε, θέτοντας το δίλημμα ανάμεσα στη διατήρηση της υφιστάμενης αρχιτεκτονικής με επιμέρους βελτιώσεις και στη συγκρότηση ισχυρότερων δημόσιων φορέων με μεγαλύτερη τεχνική, οικονομική και επενδυτική δυνατότητα.

Η απάντηση στις καταγγελίες περί ιδιωτικοποίησης

Ο υπουργός απέρριψε κατηγορηματικά τον ισχυρισμό ότι η επέκταση των δύο εταιρειών συνιστά ιδιωτικοποίηση της διαχείρισης του νερού. Όπως τόνισε, η ΕΥΔΑΠ και η ΕΥΑΘ είναι δημόσια ελεγχόμενες εταιρείες κοινής ωφέλειας. Επικαλέστηκε την υφιστάμενη πραγματικότητα στην Αττική, όπου, σύμφωνα με όσα ανέφερε, 50 από τους 67 δήμους εξυπηρετούνται ήδη από την ΕΥΔΑΠ, ενώ στους υπόλοιπους 17 εφαρμόζονται διαφορετικά μοντέλα διαχείρισης.

Κατά τον κ. Παπασταύρου, δεν είναι λειτουργικό στην ίδια περιφέρεια να συνυπάρχουν διαφορετικές ταχύτητες, χρεώσεις και επίπεδα υπηρεσιών, με ορισμένους δήμους να διαθέτουν σύγχρονα δίκτυα και άλλους να αντιμετωπίζουν μεγάλες απώλειες ή να εξαρτώνται από ιδιώτες για την κάλυψη βασικών αναγκών.

Στο ίδιο επιχείρημα εντάχθηκε και η αναφορά του στις τιμές. Ο υπουργός επικαλέστηκε τιμή διάθεσης νερού από την ΕΥΔΑΠ της τάξης των 0,35 ευρώ ανά κυβικό μέτρο, όταν σε ορισμένες περιοχές της Αττικής το νερό πωλείται από ιδιώτες ακόμη και προς 3 ευρώ το κυβικό. Στόχος της νέας αρχιτεκτονικής, όπως είπε, είναι να περιοριστούν αυτές οι αποκλίσεις και να εξασφαλιστεί πρόσβαση σε ποιοτικό και οικονομικά προσιτό νερό, υπό την εποπτεία της ΡΑΑΕΥ.

Η δημοτική περιουσία και η αποτίμηση των δικτύων

Ένα από τα κεντρικά ζητήματα που έθεσαν οι δήμαρχοι ήταν η τύχη των υποδομών που έχουν κατασκευαστεί επί δεκαετίες με δημοτικούς, κρατικούς και ευρωπαϊκούς πόρους. Απαντώντας, ο Σταύρος Παπασταύρου διευκρίνισε ότι οι δήμοι δεν υποχρεώνονται να μεταβιβάσουν την κυριότητα της περιουσίας τους. Μπορούν να διατηρήσουν τα δίκτυα και τις υποδομές, ενώ η ΕΥΔΑΠ ή η ΕΥΑΘ θα αναλαμβάνει τη διαχείριση και θα καταβάλλει το προβλεπόμενο αντάλλαγμα για τη χρήση τους. Με άλλα λόγια, η μεταφορά της δραστηριότητας δεν ταυτίζεται υποχρεωτικά με τη μεταβίβαση της κυριότητας.

Για την αποτίμηση διαβεβαίωσε ότι η μεθοδολογία δεν θα καθοριστεί μονομερώς από τις δύο εταιρείες. Θα εκδοθεί από τη ΡΑΑΕΥ και θα εφαρμοστεί από ορκωτό ελεγκτή. «Δεν είναι μια αποτίμηση που θα γίνει σύμφωνα με τα μέτρα και τα σταθμά της ΕΥΔΑΠ», σημείωσε, αναγνωρίζοντας ότι, εάν η ίδια η εταιρεία καθόριζε και εφάρμοζε τους όρους αποτίμησης, οι αντιδράσεις της αυτοδιοίκησης θα ήταν δικαιολογημένες.

Η ΠΕΔ ζητά θέση στη διοίκηση της ΕΥΑΘ

Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η παρέμβαση του δημάρχου Θέρμης Θεόδωρου Παπαδόπουλου, ο οποίος μίλησε εκ μέρους της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Κεντρικής Μακεδονίας. Η βασική του ένσταση ήταν ότι οι δήμοι καλούνται να μεταφέρουν υπηρεσίες, περιουσία και αρμοδιότητες, χωρίς να αποκτούν αντίστοιχη δυνατότητα συμμετοχής στις αποφάσεις. «Εσείς θα αποφασίζετε, όχι εμείς», ήταν η φράση με την οποία συνόψισε τη θέση του.

Η ΠΕΔ ζήτησε να διαθέτει εκπρόσωπο στο Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΥΑΘ, ώστε η αυτοδιοίκηση να μην περιοριστεί στον ρόλο του συνομιλητή ή του συντονιστή, αλλά να έχει ουσιαστική παρέμβαση στον επενδυτικό σχεδιασμό, στα έργα και στην τιμολογιακή πολιτική.

Στο συγκεκριμένο αίτημα ο υπουργός εμφανίστηκε θετικός. Χαρακτήρισε σωστή την πρόταση για συμμετοχή της ΠΕΔ στη διοίκηση της ΕΥΑΘ και δήλωσε ότι θα ληφθεί υπόψη. «Όταν λέμε ότι ενώνουμε δυνάμεις, το εννοούμε», σημείωσε, αναγνωρίζοντας ότι αρκετές από τις αγωνίες που εξέφρασαν οι δήμαρχοι είναι βάσιμες.

Η ΠΕΔ Κεντρικής Μακεδονίας δεν απέρριψε την ανάγκη περιορισμού του αριθμού των διαχειριστών. Αντιπρότεινε, όμως, εθελοντικές και σχεδιασμένες συγχωνεύσεις ΔΕΥΑ μέσα στην ίδια υδρογεωλογική λεκάνη, στη βάση τεχνικών και οικονομικών μελετών, αντί για μία υποχρεωτική και οριζόντια μεταφορά.

Ο κ. Παπαδόπουλος υπογράμμισε ακόμη ότι δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο ένας συμπαγής αστικός ιστός και μία αγροτική ή ημιαστική περιοχή με διάσπαρτους οικισμούς, γεωτρήσεις, αντλιοστάσια και δίκτυα πολλών χιλιομέτρων. Έθεσε επίσης το ζήτημα της αξιοποίησης φραγμάτων και ταμιευτήρων, ιδίως σε περιοχές όπως η Θέρμη, όπου η άρδευση αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος της κατανάλωσης.

Η ενεργειακή κρίση και τα χρέη των ΔΕΥΑ

Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφορούσε τις οφειλές των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης. Η κυβέρνηση θεωρεί ότι η υπερχρέωση και η αδυναμία κάλυψης του ενεργειακού κόστους αποτελούν ενδείξεις των ορίων του σημερινού μοντέλου. Για τον λόγο αυτό προβλέπεται η κάλυψη από το Δημόσιο τουλάχιστον του 75% των οφειλών των υπό ένταξη ΔΕΥΑ προς τους παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας.

Οι δήμοι αντέτειναν ότι τα χρέη δεν μπορούν να αποσυνδεθούν από την ενεργειακή κρίση και τη ρήτρα αναπροσαρμογής. Ο δήμαρχος Θέρμης ανέφερε χαρακτηριστικά περίπτωση λογαριασμού που αυξήθηκε από περίπου 15.000 σε 47.000 ευρώ, υποστηρίζοντας ότι οι ΔΕΥΑ δεν έλαβαν την υποστήριξη που δόθηκε σε άλλους δημόσιους και αυτοδιοικητικούς φορείς. Ως αποτέλεσμα, μέσα σε περίπου δύο χρόνια συσσωρεύτηκαν οφειλές που σήμερα παρουσιάζονται ως απόδειξη διαχειριστικής ανεπάρκειας.

Από την πλευρά της ΕΥΑΘ, ο διευθύνων σύμβουλος Άνθιμος Αμανατίδης ανέφερε ότι οι οφειλές των ΔΕΥΑ της Θεσσαλονίκης προς τους παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας προσεγγίζουν τα 23 εκατ. ευρώ, ενώ οι οφειλές προς την ΕΥΑΘ για υπηρεσίες που έχουν ήδη παρασχεθεί σε γειτονικές επιχειρήσεις κινούνται μεταξύ 19 και 20 εκατ. ευρώ.

Η ΕΥΑΘ θέτει στο επίκεντρο την επάρκεια του νερού

Ο κ. Αμανατίδης επιχείρησε να μεταφέρει το βάρος της συζήτησης από τη διοικητική δομή στην πραγματική διαθεσιμότητα του νερού. «Το τιμολογούμενο νερό δεν είναι ακριβό. Ακριβό είναι ότι δεν υπάρχει νερό», ανέφερε, περιγράφοντας τα προβλήματα υδροδότησης που καταγράφονται στη Χαλκιδική, ιδίως κατά τις περιόδους υψηλής τουριστικής ζήτησης.

Κατά την ΕΥΑΘ, σε αρκετές περιοχές δεν αρκεί η βελτίωση της λειτουργίας των υφιστάμενων δικτύων. Απουσιάζουν αποχετευτικές υποδομές, μονάδες βιολογικού καθαρισμού δεν λειτουργούν ικανοποιητικά και απαιτείται αναζήτηση νέων πηγών. Η εταιρεία υποστήριξε ότι διαθέτει ήδη εκτεταμένη συνεργασία με τους δήμους Δέλτα, Χαλκηδόνας, Ωραιοκάστρου, Λαγκαδά, Βόλβης, Θέρμης και Θερμαϊκού, παρέχοντας νερό, αποχέτευση, εργαστηριακές αναλύσεις, υποστήριξη βιολογικών καθαρισμών και τεχνική βοήθεια για την ένταξη έργων σε χρηματοδοτικά προγράμματα.

Στη Χαλκιδική έχουν συναφθεί προγραμματικές συμβάσεις με τον Πολύγυρο και τη Σιθωνία, προετοιμάζονται συνεργασίες με τη Νέα Προποντίδα και τον Δήμο Αριστοτέλη, ενώ αναμένεται αντίστοιχη συνεργασία με την Κασσάνδρα. Η διοίκηση της εταιρείας υποστήριξε ότι η συγκέντρωση θα επιτρέψει έναν ενιαίο σχεδιασμό για το παράκτιο μέτωπο, ώστε να αντιμετωπιστούν οι ελλείψεις και να μη χαθούν διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία.

Πλήρης προστασία για τους εργαζομένους ζητούν τα σωματεία

Στο εργασιακό πεδίο, ο Σταύρος Παπασταύρου διαβεβαίωσε ότι υπάρχει πρόνοια για την πλήρη προστασία των δικαιωμάτων του προσωπικού. Ανέφερε ότι τα σωματεία των μεγάλων εταιρειών έχουν ήδη επικοινωνήσει με εργαζομένους των φορέων που πρόκειται να ενταχθούν, υποστηρίζοντας ότι το νέο περιβάλλον μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια.

Ο πρόεδρος του Σωματείου Εργαζομένων της ΕΥΑΘ, Γιώργος Αρχοντόπουλος, επισήμανε, ωστόσο, ότι η διεύρυνση των αρμοδιοτήτων απαιτεί σημαντική ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού. Πολλές ΔΕΥΑ διαθέτουν περιορισμένο μόνιμο προσωπικό και καλύπτουν πάγιες ανάγκες μέσω εργολαβιών. Το αίτημα των εργαζομένων είναι να ενταχθούν στο νέο σχήμα και όσοι απασχολούνται με αυτόν τον τρόπο σε σταθερές λειτουργίες, με ενιαία δικαιώματα και υπαγωγή στη συλλογική σύμβαση της ΕΥΑΘ. Σε αυτό το ειδικό αίτημα δεν δόθηκε αναλυτική κυβερνητική απάντηση.

«Ασφαλιστική δικλίδα» η εκτροπή από την Ευρυτανία

Δεύτερο μεγάλο μέτωπο άνοιξε με τη διάταξη που επιτρέπει τη μεταφορά υδάτων από τον Κρικελλοπόταμο και τον Καρπενησιώτη προς την Αττική. Ο δήμαρχος Καρπενησίου Χρήστος Κακαβάς αναγνώρισε ότι η υδροδότηση της πρωτεύουσας αποτελεί ζήτημα εθνικής σημασίας, αλλά υποστήριξε ότι πριν από μία τόσο μεγάλη παρέμβαση έπρεπε να έχουν εξεταστεί και εφαρμοστεί όλα τα εναλλακτικά μέτρα: η μείωση των διαρροών, η εξοικονόμηση, η επαναχρησιμοποίηση νερού και η καλύτερη διαχείριση των υφιστάμενων ταμιευτήρων.

Ο δήμαρχος επισήμανε ότι δεν προσδιορίζονται οι ποσότητες, οι τεχνικές προϋποθέσεις, η εποχικότητα και ο τρόπος λειτουργίας του έργου, ούτε οι επιπτώσεις στην οικολογική παροχή, στη συνέχεια των ποταμών και στην ιχθυοπανίδα. Οι δύο ποταμοί καλύπτουν ανάγκες ύδρευσης, άρδευσης και κτηνοτροφίας, στηρίζουν δραστηριότητες αναψυχής και τουρισμού και τροφοδοτούν τη λίμνη Κρεμαστών.

Απαντώντας, ο υπουργός χαρακτήρισε τη διάταξη «ασφαλιστική δικλίδα» και όχι έργο προς άμεση ενεργοποίηση. Δήλωσε, μάλιστα, ότι ελπίζει να μη χρειαστεί να εφαρμοστεί ποτέ. Όπως εξήγησε, τα αποθέματα της Αττικής είχαν υποχωρήσει κοντά στα 340 εκατ. κυβικά μέτρα, επίπεδο το οποίο χαρακτήρισε οριακό, αλλά έχουν πλέον ανακάμψει σε περισσότερα από 700 εκατ. κυβικά. Η κυβερνητική εκτίμηση είναι ότι τα μέτρα που λαμβάνονται μπορούν να τα επαναφέρουν κοντά στο 1 δισ. κυβικά μέτρα.

Η δυνατότητα μεταφοράς νερού από την Ευρυτανία θα εξεταζόταν μόνο εάν η Αττική βρισκόταν ξανά σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης και δεν υπήρχε άλλη λύση. Για την ενεργοποίηση δεν αρκεί μία απλή διοικητική απόφαση, καθώς απαιτούνται σύμφωνη γνώμη της ΡΑΑΕΥ, πράξη του Υπουργικού Συμβουλίου και οι αναγκαίες περιβαλλοντικές μελέτες.

Ο κ. Παπασταύρου αποδέχθηκε, παράλληλα, την ένσταση για τη φράση «κατά παρέκκλιση κάθε άλλης διάταξης» και προανήγγειλε την αφαίρεσή της. Πρόκειται για μία από τις συγκεκριμένες αλλαγές που δεσμεύτηκε να ενσωματώσει μετά την ακρόαση των φορέων.

Η μεταρρύθμιση παραμένει, οι όροι επανεξετάζονται

Η κυβερνητική γραμμή που διαμορφώθηκε μετά τη συζήτηση είναι ότι η βασική αρχιτεκτονική του νομοσχεδίου δεν αλλάζει. Η επέκταση της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ θεωρείται κεντρικό εργαλείο για τη μείωση του κατακερματισμού, τον περιορισμό των διαρροών και την υλοποίηση μεγαλύτερων έργων.

Την ίδια στιγμή, η ακρόαση των φορέων φαίνεται να ανοίγει τον δρόμο για επιμέρους παρεμβάσεις. Η εκπροσώπηση της ΠΕΔ Κεντρικής Μακεδονίας στη διοίκηση της ΕΥΑΘ αντιμετωπίστηκε θετικά, η επίμαχη διατύπωση για την κατά παρέκκλιση μεταφορά νερού από την Ευρυτανία πρόκειται να αφαιρεθεί και στις διατάξεις για τους οικισμούς θα προστεθούν κριτήρια φέρουσας ικανότητας και συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών.

Παραμένουν, ωστόσο, ανοικτά κρίσιμα ζητήματα: η ακριβής αποτίμηση της δημοτικής περιουσίας, το εύρος της συμμετοχής των δήμων στις αποφάσεις, η μεταφορά των εργαζομένων που απασχολούνται μέσω εργολαβιών και η δυνατότητα εξαίρεσης οικονομικά υγιών και τεχνικά επαρκών δημοτικών υπηρεσιών. Εκεί θα κριθεί εάν η μεταρρύθμιση θα αποκτήσει την αναγκαία αυτοδιοικητική συναίνεση ή εάν η συγκέντρωση της διαχείρισης θα συνεχίσει να συναντά ισχυρές τοπικές αντιστάσεις.

Διαβάστε ακόμη