Περισσότεροι από 1 εκατ. τόνοι Αποβλήτων Ηλεκτρικού και Ηλεκτρονικού Εξοπλισμού (ΑΗΗΕ) έχουν συλλεχθεί στην Ελλάδα από το 2004 έως σήμερα μέσω της Ανακύκλωσης Συσκευών Α.Ε., με την εταιρεία να εκτιμά ότι καλύπτει πλέον περίπου το 94% της οργανωμένης διαχείρισης ηλεκτρικών αποβλήτων στη χώρα. Τα στοιχεία παρουσίασε ο Προέδρος της Ανακύκλωσης Συσκευών Α.Ε., κ. Γιώργος Δημητρίου στο πλαίσιο της επετειακής εκδήλωσης για τα 22 χρόνια λειτουργίας της εταιρείας, η οποία πραγματοποιήθηκε στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και συνοδεύτηκε από την παρουσίαση του βιβλίου της Γεωργίας Μ. Πανσεληνά «Σε εποχές ηλεκτρικές: εξηλεκτρισμός, ηλεκτρικά είδη και συσκευές στην Ελλάδα, 19ος – 21ος αιώνας», καθώς και από την πρώτη προβολή ιστορικού ντοκιμαντέρ της «ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ Productions» με τον Χρίστο Βασιλόπουλο.

Η εκδήλωση αποτέλεσε ταυτόχρονα έναν απολογισμό της πορείας της ανακύκλωσης ηλεκτρικών συσκευών στην Ελλάδα και μια ιστορική αναδρομή στην εξέλιξη του εξηλεκτρισμού και της διάδοσης των ηλεκτρικών συσκευών στην ελληνική κοινωνία κατά τα τελευταία περίπου 150 χρόνια.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2024, ο συνολικός συντελεστής ανάκτησης της Ανακύκλωσης Συσκευών Α.Ε. διαμορφώθηκε στο 90,93%, ενώ συνολικά ανακτήθηκαν 75.299 τόνοι ΑΗΗΕ μέσω των 13 συνεργαζόμενων αδειοδοτημένων μονάδων διαχείρισης αποβλήτων. Η σύνθεση των υλικών που ανακτήθηκαν αποτυπώνει και τη βαρύτητα του κλάδου για τη βιομηχανία πρώτων υλών. Το 55% των ανακτώμενων υλικών αφορούσε σίδηρο, το 17,60% πλαστικό, το 12,23% αλουμίνιο, χαλκό και άλλα μέταλλα, το 11,70% λοιπά υλικά –όπως ψυκτικά, έλαια και υπολείμματα ενώ το 3,47% ήταν γυαλί.

«Έχουν ανακτηθεί περίπου 1,4 δισεκατομμύρια κουτάκια αναψυκτικών»

Παράλληλα, τα συγκεντρωτικά στοιχεία της τελευταίας εικοσαετίας αποτυπώνουν τη μεγάλη κλίμακα της ανάκτησης υλικών από ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές. Μέσα σε 20 χρόνια λειτουργίας έχουν ανακτηθεί 434.642 τόνοι σιδήρου, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου σε 59,5 Πύργους του Άιφελ, 17.142 τόνοι αλουμινίου δηλαδή περίπου 1,4 δισεκατομμύρια κουτάκια αναψυκτικών καθώς και 14.100 τόνοι χαλκού, ποσότητα αντίστοιχη με περίπου 156,7 Αγάλματα της Ελευθερίας.

Το δίκτυο της Ανακύκλωσης Συσκευών Α.Ε. αριθμεί σήμερα περισσότερα από 16.000 σημεία συλλογής και 3.713 συμβεβλημένους παραγωγούς, ενώ συνεργάζεται με περισσότερους από 300 εμπόρους, 38 μεταφορικές εταιρείες, σχεδόν όλα τα καταστήματα ηλεκτρικών συσκευών και το 95% των δήμων της χώρας. Σημαντικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα στοιχεία για τις πηγές συλλογής. Το 57% των ποσοτήτων προήλθε το 2024 από εμπόρους παλαιών μετάλλων, το 32% από καταστήματα λιανικής, το 9% από επιχειρήσεις και μόλις το 2% από δήμους.

Η πορεία των συλλεγόμενων ποσοτήτων δείχνει τη σταδιακή ανάπτυξη του συστήματος σε βάθος χρόνου. Από μόλις 763 τόνους το 2005, οι ποσότητες αυξήθηκαν στους 31.406 τόνους το 2007 και στους 66.012 τόνους το 2009. Το 2023 καταγράφηκε ιστορικό υψηλό με 80.200 τόνους συλλογής, ενώ το 2024 οι ποσότητες διαμορφώθηκαν στους 64.496 τόνους.

Η διαδικασία επεξεργασίας των ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών αποβλήτων

Σήμερα, η διαχείριση των ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών αποβλήτων πραγματοποιείται μέσω 13 αδειοδοτημένων μονάδων επεξεργασίας, οι οποίες συνεργάζονται με την Ανακύκλωση Συσκευών Α.Ε. και καλύπτουν διαφορετικές κατηγορίες εξοπλισμού και στάδια διαχείρισης. Πρόκειται για ένα σύστημα που αναπτύχθηκε σταδιακά τα τελευταία είκοσι χρόνια, καθώς στην αρχική φάση λειτουργίας της ανακύκλωσης ηλεκτρικών συσκευών οι σχετικές υποδομές στη χώρα ήταν εξαιρετικά περιορισμένες.

Όπως εξήγησε ο Γιώργος Δημητρίου, η συλλογή των αποβλήτων αποτέλεσε από την πρώτη στιγμή μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις του εγχειρήματος. Για τον λόγο αυτό, η Ανακύκλωση Συσκευών Α.Ε. ανέπτυξε σταδιακά ένα εκτεταμένο δίκτυο συνεργασιών με δήμους, επιχειρήσεις, μεταφορικές εταιρείες, εμπόρους μετάλλων και καταστήματα ηλεκτρικών συσκευών, προκειμένου να δημιουργηθεί ένας οργανωμένος μηχανισμός συλλογής και μεταφοράς αποβλήτων σε πανελλαδικό επίπεδο. Σήμερα συνεργάζεται με περισσότερους από 300 εμπόρους, 38 μεταφορικές εταιρείες, σχεδόν όλα τα καταστήματα ηλεκτρικών συσκευών της χώρας και το 95% των δήμων, ενώ διαθέτει πάνω από 16.000 σημεία συλλογής και 3.713 συμβεβλημένους παραγωγούς.

Οι συσκευές που συλλέγονται μεταφέρονται στις αδειοδοτημένες μονάδες, όπου περνούν από διαδοχικά στάδια ελέγχου και επεξεργασίας. Η διαδικασία ξεκινά με τη ζύγιση και την καταγραφή των φορτίων, ενώ ακολουθούν έλεγχοι για πιθανή παρουσία ραδιενεργών υλικών ή άλλων επικίνδυνων στοιχείων. Στη συνέχεια πραγματοποιείται η αποσυναρμολόγηση και η απορρύπανση των συσκευών, με την αφαίρεση στοιχείων που μπορεί να είναι επιβλαβή για το περιβάλλον, όπως πυκνωτές, μπαταρίες, ψυκτικά υγρά και άλλα επικίνδυνα υλικά. Ακολουθεί ο διαχωρισμός και η ανάκτηση των χρήσιμων πρώτων υλών, οι οποίες επανεισάγονται στην παραγωγική διαδικασία.

Τα στοιχεία του 2024 αποτυπώνουν τη σημερινή κλίμακα της δραστηριότητας. Ο συνολικός συντελεστής ανάκτησης διαμορφώθηκε στο 90,93%, ενώ συνολικά ανακτήθηκαν 75.299 τόνοι ΑΗΗΕ. Από τα υλικά που ανακτήθηκαν, το 55% αφορούσε σίδηρο, το 17,60% πλαστικό, το 12,23% αλουμίνιο, χαλκό και άλλα μέταλλα, το 11,70% λοιπά υλικά όπως ψυκτικά, έλαια και υπολείμματα και το 3,47% γυαλί.

Όπως υπογράμμισε ο Γιώργος Δημητρίου, «η ανακύκλωση δεν είναι απλά μια διαδικασία. Είναι ένας μηχανισμός εξοικονόμησης πόρων και υλικών». Ο ίδιος σημείωσε ότι οι ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές δεν θα πρέπει πλέον να αντιμετωπίζονται ως άχρηστα απορρίμματα, αλλά ως πολύτιμα υλικά που μπορούν να επιστρέψουν στην οικονομία, περιορίζοντας τόσο την περιβαλλοντική επιβάρυνση όσο και την ανάγκη εξόρυξης νέων πρώτων υλών. Παράλληλα, τόνισε ότι η ανάπτυξη της οργανωμένης ανακύκλωσης έχει συμβάλει στη δημιουργία νέων δραστηριοτήτων και θέσεων εργασίας σε όλη την αλυσίδα συλλογής, μεταφοράς και επεξεργασίας αποβλήτων.

Από τις χωματερές στην κυκλική οικονομία

Στην τοποθέτησή του, ο Πρόεδρος της Ανακύκλωσης Συσκευών Α.Ε. περιέγραψε όλη τη μετάβαση της χώρας από μια εποχή κατά την οποία οι ηλεκτρικές συσκευές κατέληγαν σχεδόν αποκλειστικά στις χωματερές ή απορρίπτονταν ανεξέλεγκτα, σε ένα οργανωμένο σύστημα διαχείρισης αποβλήτων και ανάκτησης πολύτιμων πρώτων υλών που σήμερα καλύπτει σχεδόν το σύνολο της οργανωμένης αγοράς ΑΗΗΕ στην Ελλάδα.

Όπως εξήγησε, στις αρχές της δεκαετίας του 2000 η εικόνα στη χώρα ήταν εντελώς διαφορετική. Οι μικρές ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές κατέληγαν συνήθως μαζί με τα κοινά απορρίμματα, ενώ οι μεγαλύτερες εγκαταλείπονταν εκτός κάδων ή αποσυναρμολογούνταν πρόχειρα για να αφαιρεθούν μόνο ορισμένα υλικά με εμπορική αξία. Οι λεγόμενοι «scrap dealers» αξιοποιούσαν κυρίως τα μέταλλα που μπορούσαν να πουληθούν, ενώ τα υπόλοιπα τμήματα των συσκευών κατέληγαν στους ΧΥΤΑ, επιβαρύνοντας το περιβάλλον με επικίνδυνα στοιχεία, όπως ψυκτικά υγρά, πυκνωτές, μπαταρίες και άλλα ρυπογόνα υλικά.

Την ίδια στιγμή, οι ποσότητες ηλεκτρικών αποβλήτων αυξάνονταν με γεωμετρικούς ρυθμούς. Η εξάπλωση των ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών συσκευών στην καθημερινότητα των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων οδηγούσε χρόνο με τον χρόνο σε περισσότερα, βαρύτερα και πιο σύνθετα απόβλητα, με αυξημένη παρουσία μετάλλων και υλικών που απαιτούσαν ειδική διαχείριση και απορρύπανση.

Σε αυτό το περιβάλλον, η Ευρωπαϊκή Ένωση υποχρέωσε τα κράτη-μέλη να οργανώσουν συστήματα ανακύκλωσης ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών αποβλήτων, επιβάλλοντας για πρώτη φορά τη διευρυμένη ευθύνη του παραγωγού μέσω ατομικών ή συλλογικών συστημάτων διαχείρισης. Η Ελλάδα ενσωμάτωσε τη σχετική ευρωπαϊκή οδηγία το 2003, ωστόσο όπως ανέφερε ο Γιώργος Δημητρίου η χώρα δεν διέθετε ούτε τις απαραίτητες υποδομές ούτε αναπτυγμένη κουλτούρα ανακύκλωσης.

Η δημιουργία ενός κοινού συλλογικού συστήματος κρίθηκε ουσιαστικά μονόδρομος, καθώς ήταν πρακτικά αδύνατο κάθε εταιρεία να δημιουργήσει το δικό της αυτόνομο δίκτυο συλλογής και επεξεργασίας. Έτσι, το 2004 ιδρύθηκε η Ανακύκλωση Συσκευών Α.Ε., η οποία ανέλαβε να οργανώσει σε πανελλαδικό επίπεδο τη συλλογή, μεταφορά, επεξεργασία και αξιοποίηση ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών αποβλήτων.

«Ξεκινήσαμε κυριολεκτικά από το μηδέν. Χτίσαμε ένα σύστημα, μια κουλτούρα, ένα οικοσύστημα συνεργασίας», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Πρόεδρος της εταιρείας. Η ανάπτυξη του συστήματος βασίστηκε στη δημιουργία ενός εκτεταμένου δικτύου συνεργασιών με δήμους, επιχειρήσεις, εμπόρους μετάλλων, μεταφορικές εταιρείες και καταστήματα ηλεκτρικών συσκευών.

Το βιβλίο για 150 χρόνια εξηλεκτρισμού στην Ελλάδα

Η εκδήλωση συνδέθηκε και με την παρουσίαση του βιβλίου της Γεωργίας Μ. Πανσεληνά «Σε εποχές ηλεκτρικές: εξηλεκτρισμός, ηλεκτρικά είδη και συσκευές στην Ελλάδα, 19ος – 21ος αιώνας», το οποίο σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν αποτελεί αποτέλεσμα τριετούς ερευνητικής προσπάθειας.

Η έκδοση επιχειρεί να καταγράψει περίπου 150 χρόνια ιστορίας του εξηλεκτρισμού και της διάδοσης των ηλεκτρικών συσκευών στην Ελλάδα, αξιοποιώντας αρχειακό υλικό, ιστορικές πηγές, φωτογραφίες και τεκμήρια.

Σύμφωνα με την παρουσίαση, στόχος ήταν να αποτυπωθεί «σφαιρικά και πανοραμικά» η ιστορία της ηλεκτρικής εποχής στην Ελλάδα και να δημιουργηθεί μια βάση για περαιτέρω έρευνα και δημόσιο διάλογο γύρω από την εξέλιξη της τεχνολογίας, της κατανάλωσης και των συσκευών στην ελληνική κοινωνία.

Διαβάστε ακόμη