Οι Ευρωπαίοι καταναλωτές μπορούν να συμβάλουν στην αποσυμφόρηση των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας και να περιορίσουν το ενεργειακό τους κόστος, χωρίς να χρειαστεί να μειώσουν την κατανάλωση ρεύματος. Το «κλειδί» βρίσκεται στην πιο έξυπνη χρήση της ηλεκτρικής ενέργειας, με τη βοήθεια τεχνολογιών όπως οι έξυπνοι μετρητές, η ευέλικτη φόρτιση ηλεκτρικών αυτοκινήτων, τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας και τα οικιακά φωτοβολταϊκά.
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου έχουν επιστρέψει σε επίπεδα που είχαν καταγραφεί στην κορύφωση της ενεργειακής κρίσης του 2022, ξεπερνώντας τα 100 ευρώ/μεγαβατώρα. Παράλληλα, η ανάγκη αναπλήρωσης των αποθεμάτων φυσικού αερίου ενόψει του χειμώνα ενισχύει τις εκτιμήσεις ότι οι τιμές ενέργειας θα παραμείνουν υψηλές και το επόμενο έτος. Την ίδια στιγμή, η αυξανόμενη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας, μεταξύ άλλων λόγω της εξάπλωσης των ενεργοβόρων data centers που υποστηρίζουν την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, ασκεί πρόσθετη πίεση στα ευρωπαϊκά δίκτυα. Ήδη από τον Ιούνιο, η Κομισιόν είχε καλέσει τα νοικοκυριά να περιορίζουν τη χρήση ενέργειας κατά τις ώρες αιχμής, προκειμένου να μειώσουν τους λογαριασμούς τους και να συμβάλουν στην καλύτερη διαχείριση της ζήτησης.
Ο καταναλωτής ως «ενεργός παίκτης» στο ηλεκτρικό δίκτυο
Όπως επισημαίνει ο Niklas Persson, διευθύνων σύμβουλος του τομέα Grid Integration της Hitachi Energy στο euronews, οι καταναλωτές αποκτούν ολοένα σημαντικότερο ρόλο στο ενεργειακό σύστημα. Όπως εξηγεί, ένας «καλύτερος πολίτης του δικτύου» δεν είναι απλώς εκείνος που καταναλώνει λιγότερο ηλεκτρικό ρεύμα, αλλά εκείνος που επιλέγει πότε και πώς θα το χρησιμοποιήσει. Σε αυτή την κατεύθυνση, η έξυπνη φόρτιση ηλεκτρικών οχημάτων, η οποία επιτρέπει τη μεταφορά της φόρτισης σε ώρες χαμηλότερης ζήτησης και φθηνότερου ρεύματος, τα ευέλικτα συστήματα θέρμανσης και τα φωτοβολταϊκά στις στέγες μπορούν να συμβάλουν στην αποσυμφόρηση του δικτύου κατά τις ώρες αιχμής. Αντίστοιχα, οι έξυπνοι μετρητές δίνουν τη δυνατότητα στα νοικοκυριά να συμμετέχουν σε προγράμματα απόκρισης στη ζήτηση, προσαρμόζοντας τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας στις συνθήκες του δικτύου και επωφελούμενα από χαμηλότερες τιμές σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας.
Ωστόσο, η πρόσβαση στις περισσότερες από αυτές τις τεχνολογίες εξακολουθεί να απαιτεί σημαντική αρχική επένδυση, συχνά αρκετών χιλιάδων ευρώ, γεγονός που τις καθιστά απρόσιτες για μεγάλο αριθμό ευρωπαϊκών νοικοκυριών. Οι έξυπνοι μετρητές αποτελούν μια πιο προσιτή δυνατότητα, αν και η διείσδυσή τους διαφέρει αισθητά από χώρα σε χώρα. Στη Δανία και τη Σουηδία η χρήση τους είναι ήδη εκτεταμένη, ενώ στη Γερμανία μόλις το 5,9% των ηλεκτρικών συνδέσεων διαθέτει τέτοια συσκευή. Το ποσοστό αυτό αυξήθηκε κατά μόλις 1,5 ποσοστιαία μονάδα το τελευταίο εξάμηνο. Παράλληλα, τα νοικοκυριά που διαθέτουν φωτοβολταϊκά και συστήματα αποθήκευσης μπορούν να διοχετεύουν στο δίκτυο την πλεονάζουσα ανανεώσιμη ενέργεια όταν υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη, συνήθως τις απογευματινές και βραδινές ώρες, όταν οι πολίτες επιστρέφουν από την εργασία ή το σχολείο.
Το όφελος για τις ΑΠΕ και τα εμπόδια των δικτύων
Η καλύτερη διαχείριση της ζήτησης δεν αφορά μόνο τη μείωση των λογαριασμών. Μπορεί επίσης να περιορίσει τις περικοπές στην παραγωγή ΑΠΕ, επιτρέποντας την αξιοποίηση περισσότερης ηλεκτρικής ενέργειας από αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα. Σύμφωνα με το ενεργειακό think tank Ember, η έξυπνη φόρτιση ηλεκτρικών οχημάτων θα μπορούσε από μόνη της να απορροφήσει περίπου το 3% της ωριαίας παραγωγής αιολικής και φωτοβολταϊκής ενέργειας μεγάλης κλίμακας κατά τις ώρες αιχμής στην Ισπανία. Το μέγεθος αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι τον Μάιο του 2026 εκτιμάται πως περικόπηκε περίπου το 10% της μηνιαίας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα της χώρας.
Ωστόσο, η ενεργότερη συμμετοχή των καταναλωτών δεν αρκεί από μόνη της. Όπως τονίζει ο Persson, προϋπόθεση είναι να υπάρχει η κατάλληλη υποδομή, αλλά και απλά κίνητρα που θα κάνουν τη συμμετοχή των νοικοκυριών εύκολη και οικονομικά συμφέρουσα. Το πρόβλημα είναι ότι τα ευρωπαϊκά δίκτυα, τα οποία σχεδιάστηκαν αρχικά γύρω από την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα και στη συνέχεια φυσικό αέριο, δεν έχουν αναβαθμιστεί με τον ρυθμό που απαιτεί η ενεργειακή μετάβαση. Σύμφωνα με έκθεση της Ember τον Απρίλιο του 2026, οι περιορισμοί στη χωρητικότητα των δικτύων θέτουν σε κίνδυνο περισσότερα από 120 GW σχεδιαζόμενης ισχύος από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Για τον επικεφαλής της Hitachi Energy, η αντιμετώπιση αυτών των εμποδίων απαιτεί συντονισμένη δράση από κυβερνήσεις, διαχειριστές δικτύων, επιχειρήσεις και παρόχους τεχνολογίας. Μεταξύ των βασικών προτεραιοτήτων είναι η αναβάθμιση των υφιστάμενων γραμμών μεταφοράς, η επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων για νέα έργα, η ευρύτερη αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών και προηγμένων ηλεκτρονικών ισχύος, καθώς και η ενίσχυση των διασυνδέσεων μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών.
Η ηλεκτροκίνηση χρειάζεται ισχυρότερα δίκτυα
Καθώς οι ευρωπαϊκές οικονομίες στρέφονται όλο και περισσότερο στον εξηλεκτρισμό, η επάρκεια και η ανθεκτικότητα των δικτύων αποκτούν κεντρική σημασία. Η Τουρκία, η οποία θα συνδιοργανώσει τον Νοέμβριο τη διάσκεψη του ΟΗΕ για το κλίμα COP31, έχει θέσει ως στόχο να αυξήσει έως το 2035 το μερίδιο της ηλεκτρικής ενέργειας στην παγκόσμια ενεργειακή ζήτηση στο 35%, από περίπου 20% σήμερα. Ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν ότι η επίτευξη του στόχου θα μπορούσε να βασιστεί και στην επέκταση της ηλεκτροπαραγωγής από φυσικό αέριο, εξέλιξη που, όπως υποστηρίζουν, θα υπονόμευε τους κλιματικούς στόχους. Ο Persson υπογραμμίζει ότι ο εξηλεκτρισμός αποτελεί ένα από τα αποτελεσματικότερα εργαλεία για την απανθρακοποίηση της οικονομίας, υπό την προϋπόθεση ότι η αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας συνοδεύεται από αντίστοιχη ανάπτυξη καθαρής παραγωγής και των απαραίτητων δικτύων.
«Η ενεργειακή μετάβαση τελικά θα κριθεί από τις υποδομές», σημειώνει, επισημαίνοντας ότι οι ΑΠΕ είναι απαραίτητες, αλλά τα δίκτυα είναι εκείνα που επιτρέπουν στην παραγόμενη ενέργεια να φτάσει στους καταναλωτές. Για τον ίδιο, τα δίκτυα θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως κρίσιμες εθνικές υποδομές, με επενδυτική προτεραιότητα αντίστοιχη με εκείνη των αυτοκινητοδρόμων, των σιδηροδρόμων και των αεροδρομίων.
Διαβάστε ακόμη
