Η εγκατάσταση των έξυπνων μετρητών μπαίνει στην τελική ευθεία και μαζί της ανοίγει ο δρόμος για μια από τις σημαντικότερες αλλαγές που επιχειρείται να γίνει τα επόμενα χρόνια στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας: τη μετάβαση από τα τιμολόγια με μία ενιαία τιμή στην κατανάλωση σε μοντέλα όπου η τιμή του ρεύματος μεταβάλλεται μέσα στην ίδια ημέρα.

Ο στόχος του ΔΕΔΔΗΕ είναι φιλόδοξος. Μέσα στο 2026 προβλέπεται να εγκατασταθούν περίπου ένα εκατομμύριο νέοι έξυπνοι μετρητές, με το σύνολο των εγκατεστημένων και ενεργών ρολογιών να φτάνει τα 2,4 εκατομμύρια στο τέλος της χρονιάς. Η πλήρης αντικατάσταση των συμβατικών μετρητών προγραμματίζεται έως το τέλος του 2030, όταν περίπου 7,7 εκατομμύρια παροχές θα πρέπει να έχουν περάσει στην εποχή της τηλεμέτρησης.

Η εξέλιξη αυτή δεν αφορά μόνο τον τρόπο με τον οποίο καταγράφεται η κατανάλωση. Οι έξυπνοι μετρητές αποτελούν την απαραίτητη ψηφιακή υποδομή για να λειτουργήσουν τα δυναμικά, ή αλλιώς πορτοκαλί, τιμολόγια, καθώς επιτρέπουν να γνωρίζουμε με ακρίβεια πότε καταναλώνεται η ηλεκτρική ενέργεια και όχι μόνο πόση ενέργεια καταναλώθηκε συνολικά.

Ένα εκατομμύριο νέοι μετρητές μέσα στο 2026

Στην Ελλάδα, το πρόγραμμα του ΔΕΔΔΗΕ περνά πλέον σε πιο γρήγορη φάση. Ο ημερήσιος ρυθμός εγκατάστασης κινείται ήδη πάνω από τις 4.000 νέες εγκαταστάσεις, ενώ ο σχεδιασμός προβλέπει την αύξησή του σε περισσότερες από 5.000 το επόμενο διάστημα. Στόχος είναι να προστεθεί ένα εκατομμύριο νέοι μετρητές μέσα στο 2026. Μέχρι στιγμής, οι νέες εγκαταστάσεις του 2026 υπολογίζονται περίπου στις 330.000. Με την επίτευξη του ετήσιου στόχου, οι έξυπνοι μετρητές θα φτάσουν τα 2,4 εκατομμύρια στο τέλος της χρονιάς, καλύπτοντας περίπου το 66% της καταναλισκόμενης ηλεκτρικής ενέργειας.

Ο σχεδιασμός συνεχίζεται με ακόμη υψηλότερους αριθμούς τα επόμενα χρόνια. Για το 2027 προβλέπονται 3,71 εκατομμύρια μετρητές και κάλυψη του 74% της κατανάλωσης, για το 2028 5,04 εκατομμύρια και 82%, ενώ το 2029 ο στόχος είναι 5,94 εκατομμύρια μετρητές, με την κάλυψη να φτάνει το 91%. Το 2030 προβλέπεται η πλήρης ανάπτυξη, με περίπου 7,7 εκατομμύρια εγκατεστημένους έξυπνους μετρητές.

Υπάρχει, ωστόσο, ένα ακόμη τεχνικό ζήτημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί. Οι νέοι μετρητές εντάσσονται απευθείας στο σύστημα τηλεμέτρησης. Πιο σύνθετη είναι η ενσωμάτωση παλαιότερων έξυπνων μετρητών, καθώς απαιτείται σταδιακή διαδικασία προκειμένου να εντοπίζονται και να αντιμετωπίζονται τεχνικά προβλήματα. Ειδική κατηγορία αποτελούν περίπου 300.000 μετρητές προηγούμενων προδιαγραφών, οι οποίοι δεν υποστηρίζουν καταμέτρηση ανά 15 λεπτά. Για αυτούς εξετάζεται είτε η αναβάθμιση με πρόσθετο εξοπλισμό είτε η αντικατάστασή τους.

Το στοιχείο αυτό είναι κρίσιμο για την εξάπλωση των πορτοκαλί τιμολογίων. Διότι δεν αρκεί να υπάρχει ένας μετρητής που χαρακτηρίζεται «έξυπνος». Χρειάζεται να μπορεί να παρέχει τα δεδομένα που απαιτούνται για τη λειτουργία της δυναμικής τιμολόγησης.

Η Ευρώπη βάζει στόχο τους έξυπνους μετρητές

Η στροφή προς τους έξυπνους μετρητές δεν είναι μόνο ελληνική υπόθεση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τους τοποθετεί στον πυρήνα της προσπάθειας για τη μείωση και τον καλύτερο έλεγχο του ενεργειακού κόστους. Στο σχέδιο της Κομισιόν για την αντιμετώπιση των διαρθρωτικών παραγόντων που επιβαρύνουν τους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας προβλέπονται, για πρώτη φορά, δεσμευτικοί στόχοι σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Μέχρι το τέλος του 2030, τουλάχιστον το 50% των τελικών καταναλωτών σε κάθε κράτος-μέλος θα πρέπει να διαθέτει έξυπνο μετρητή, ενώ έως το τέλος του 2033 το ποσοστό θα πρέπει να φτάσει τουλάχιστον στο 75%. Περιορισμένες παρατάσεις θα προβλέπονται μόνο για χώρες που ξεκινούν από ιδιαίτερα χαμηλό επίπεδο κάλυψης.

Αποκρυπτογραφώντας το όφελος των έξυπνων μετρητών

Ο έξυπνος μετρητής στέλνει αυτόματα τις ενδείξεις κατανάλωσης στον πάροχο μέσω ασφαλούς δικτύου, ενώ μια ψηφιακή οθόνη επιτρέπει στον καταναλωτή να βλέπει την κατανάλωση και το κόστος σχεδόν σε πραγματικό χρόνο. Τα βασικά οφέλη είναι ακριβέστεροι λογαριασμοί, καλύτερη εικόνα της κατανάλωσης και δυνατότητα πρόσβασης σε τιμολόγια βάσει ώρας κατανάλωσης. Έτσι, ο καταναλωτής μπορεί να προσαρμόζει τη χρήση ενέργειας και, υπό προϋποθέσεις, να μειώνει το κόστος και το ανθρακικό του αποτύπωμα. Ο έξυπνος μετρητής δεν «παρακολουθεί» τις δραστηριότητες του νοικοκυριού. Τα δεδομένα αξιοποιούνται συγκεντρωτικά για την καλύτερη διαχείριση και εξισορρόπηση του ηλεκτρικού συστήματος.

Η εγκατάσταση δεν είναι υποχρεωτική, όμως χωρίς έξυπνο μετρητή δεν είναι διαθέσιμα ορισμένα τιμολόγια βάσει ώρας. Μπορούν να αποκτήσουν μετρητή και οι ενοικιαστές, ανάλογα με το όνομα στο οποίο είναι ο λογαριασμός.

Με τον έξυπνο μετρητή ένα νοικοκυριό ή μια επιχείρηση μπορεί να γνωρίζει όχι μόνο την κατανάλωσή του, αλλά και τη χρονική στιγμή κατά την οποία πραγματοποιείται. Έτσι μπορεί να μετακινεί φορτία εκτός των ωρών αιχμής και να περιορίζει το κόστος. Η λογική είναι ότι χωρίς την απαραίτητη ψηφιακή υποδομή οι καταναλωτές δεν μπορούν να ανταποκρίνονται στα σήματα των τιμών ούτε να αξιοποιούν πλήρως τα ευέλικτα προϊόντα προμήθειας.

Σε επίπεδο συστήματος, η μεγαλύτερη ευελιξία στη ζήτηση μπορεί να περιορίσει και την ανάγκη για νέες επενδύσεις που απαιτούνται αποκλειστικά για να καλυφθούν οι λίγες ώρες κατά τις οποίες η ζήτηση φτάνει στα υψηλότερα επίπεδα.

Πορτοκαλί τιμολόγια: Το ρεύμα αλλάζει τιμή κάθε ώρα

Οι έξυπνοι μετρητές αποτελούν τη βασική υποδομή για την ανάπτυξη των πορτοκαλί τιμολογίων, καθώς επιτρέπουν να καταγράφεται με ακρίβεια όχι μόνο πόση ηλεκτρική ενέργεια καταναλώνεται, αλλά και πότε. Η πληροφορία αυτή είναι απαραίτητη για τη δυναμική τιμολόγηση, όπου η χρέωση μεταβάλλεται μέσα στην ημέρα ανάλογα με τις συνθήκες της αγοράς. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η δυνατότητα καταγραφής και αποστολής δεδομένων ανά 15 λεπτά, ώστε η κατανάλωση να αποτυπώνεται με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια.

Παρά τη σημασία τους για την ενεργειακή μετάβαση, τα πορτοκαλί τιμολόγια παραμένουν μέχρι σήμερα σε εμβρυακό στάδιο στην ελληνική αγορά. Σύμφωνα με την Έκθεση Λιανικής της ΡΑΑΕΥ για τον Απρίλιο του 2026, στα νοικοκυριά καταγράφονταν μόλις 6 συνδέσεις που αντιστοιχούν σε ποσοστό 0,0001%. Στις επιχειρήσεις οι συνδέσεις έφτασαν τις 103 τον Απρίλιο, με το μερίδιο αγοράς όμως να παραμένει μόλις στο 0,006%.

Η περιορισμένη διείσδυση είναι σε μεγάλο βαθμό αναμενόμενη, καθώς πρόκειται για ένα διαφορετικό μοντέλο τιμολόγησης, που απαιτεί από τον καταναλωτή να εξοικειωθεί με τις διακυμάνσεις των τιμών και, κυρίως, να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο καταναλώνει ενέργεια. Στα πορτοκαλί τιμολόγια δεν υπάρχει μία σταθερή τιμή κιλοβατώρας για όλη την ημέρα. Αντίθετα, κάθε ώρα μπορεί να έχει διαφορετική τιμή, η οποία συνδέεται με την Τιμή Εκκαθάρισης της Αγοράς Επόμενης Ημέρας.

Η διαφορά αυτή μπορεί να δημιουργήσει ευκαιρίες εξοικονόμησης, αλλά και μεγαλύτερη έκθεση στις διακυμάνσεις της αγοράς. Ο καταναλωτής μπορεί, για παράδειγμα, να προγραμματίσει τη φόρτιση του ηλεκτρικού αυτοκινήτου, τη λειτουργία του θερμοσίφωνα ή άλλων ενεργοβόρων συσκευών στις ώρες με χαμηλότερες τιμές. Αντίθετα, εάν μεγάλο μέρος της κατανάλωσης πραγματοποιείται στις ακριβές ώρες, το κόστος μπορεί να αυξηθεί.

Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο για τα νοικοκυριά, καθώς μεγάλο μέρος της κατανάλωσής τους πραγματοποιείται τις απογευματινές και βραδινές ώρες, όταν οι τιμές στη χονδρεμπορική αγορά συχνά αυξάνονται και η ηλιακή παραγωγή έχει περιοριστεί. Για τις επιχειρήσεις, μεγαλύτερο περιθώριο αξιοποίησης έχουν εκείνες που μπορούν να μεταφέρουν μέρος της λειτουργίας τους στις φθηνότερες ώρες.

Περισσότερες δυνατότητες έχουν οι καταναλωτές με ευέλικτες ενεργειακές ανάγκες. Ένα νοικοκυριό με ηλεκτρικό αυτοκίνητο, αντλία θερμότητας, μπαταρία ή φωτοβολταϊκό μπορεί να προσαρμόζει ευκολότερα το πότε καταναλώνει ή αποθηκεύει ενέργεια. Έτσι, η δυναμική τιμολόγηση συνδέεται άμεσα με τον εξηλεκτρισμό της θέρμανσης, την ηλεκτροκίνηση, την αποθήκευση και την αυξανόμενη διείσδυση των ΑΠΕ.

Σε αυτό το νέο μοντέλο, επομένως, ο έξυπνος μετρητής δεν είναι απλώς ένα εργαλείο για ακριβέστερους λογαριασμούς. Αποτελεί την τεχνολογική βάση για έναν καταναλωτή που μπορεί να αποφασίζει πότε θα καταναλώσει, μετατρέποντας τον χρόνο κατανάλωσης σε παράγοντα που επηρεάζει άμεσα το κόστος του ρεύματος.

Διαβάστε ακόμα