Ώρα υπογραφών σήμερα στη Θεσσαλονίκη για τη διεύρυνση του Κάθετου Διαδρόμου προς τα Δυτικά Βαλκάνια, με τη Σερβία και τη Βόρεια Μακεδονία να εντάσσονται επισήμως στην πρωτοβουλία και να προσθέτουν έναν νέο βαλκανικό κλάδο στη διαδρομή μεταφοράς φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς τον Βορρά. Το Μνημόνιο Κατανόησης που υπογράφεται στο περιθώριο του «Southeast Europe Energy Forum» ανεβάζει σε επτά τις χώρες που συμμετέχουν πλέον επίσημα στο εγχείρημα, ενώ στο ίδιο τραπέζι βρίσκονται Ουγγαρία και Σλοβακία, χωρίς ακόμη να έχουν περάσει το κατώφλι της πλήρους ένταξης.
Η σημερινή συμφωνία έρχεται να βάλει τη θεσμική σφραγίδα σε μια διεύρυνση που έχει ήδη αρχίσει να αποκτά υποδομές και εμπορικό περιεχόμενο. Δίπλα στον βασικό άξονα Ελλάδα–Βουλγαρία–Ρουμανία–Μολδαβία–Ουκρανία, διαμορφώνεται μια δεύτερη διαδρομή μέσω Βόρειας Μακεδονίας και Σερβίας, η οποία μπορεί να δώσει στις αγορές των Δυτικών Βαλκανίων και, σε επόμενη φάση, της Κεντρικής Ευρώπης πρόσβαση σε φυσικό αέριο που εισέρχεται από τον Νότο.
Το εγχείρημα, που πήρε ώθηση ως απάντηση στην ανάγκη εναλλακτικής τροφοδοσίας της Ουκρανίας μετά την ενεργειακή κρίση, διευρύνει πλέον τον ορίζοντά του. Η συζήτηση δεν περιορίζεται στην εξυπηρέτηση μιας συγκεκριμένης αγοράς, αλλά αφορά τη δημιουργία ενός πλέγματος διαδρομών που θα επιτρέπει τη μεταφορά ποσοτήτων από τα σημεία εισόδου της Νοτιοανατολικής Ευρώπης προς βορειότερες αγορές, αξιοποιώντας τα υφιστάμενα δίκτυα και τις νέες διασυνδέσεις.
Η Ελλάδα βρίσκεται στην αφετηρία αυτού του σχεδιασμού, καθώς μπορεί να τροφοδοτεί τον άξονα τόσο με LNG που φτάνει στις εγχώριες υποδομές –με το αμερικανικό LNG να αποκτά ολοένα μεγαλύτερο βάρος– όσο και με αζέρικο φυσικό αέριο μέσω του TAP. Υπό αυτή την έννοια, η σημερινή ένταξη Σερβίας και Βόρειας Μακεδονίας διευρύνει την ακτίνα επιρροής των ελληνικών υποδομών σε αγορές οι οποίες μέχρι σήμερα είχαν σαφώς περιορισμένες εναλλακτικές επιλογές εφοδιασμού.
Η Αλεξανδρούπολη πριν από τις υπογραφές
Το στίγμα αυτής της νέας γεωγραφίας δόθηκε ήδη από χθες στην Αλεξανδρούπολη. Οι Διαχειριστές Συστημάτων Φυσικού Αερίου που συμμετέχουν στον Κάθετο Διάδρομο, μαζί με τους εκπροσώπους της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας, επισκέφθηκαν τον Τερματικό Σταθμό LNG και ενημερώθηκαν για τη λειτουργία και τις δυνατότητές του, λίγο πριν μεταφερθεί σήμερα το επίκεντρο στη Θεσσαλονίκη για την υπογραφή του Μνημονίου.
Στις εγκαταστάσεις της Gastrade στο λιμάνι της Αλεξανδρούπολης βρέθηκε και ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, υπογραμμίζοντας τον ρόλο του FSRU τόσο στην ελληνική όσο και στην ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια. Τη χθεσινή διαδικασία χαιρέτισε και ο ειδικός απεσταλμένος του αμερικανικού υπουργείου Ενέργειας Joshua Volz, συνδέοντας την ανάπτυξη νέων υποδομών και εναλλακτικών διαδρομών με την απεξάρτηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το ρωσικό φυσικό αέριο.
Η επιλογή της Αλεξανδρούπολης μόνο τυχαία δεν είναι. Το FSRU αποτελεί μία από τις βασικές πύλες εισόδου του Κάθετου Διαδρόμου, ενώ η ένταξη Σερβίας και Βόρειας Μακεδονίας αυξάνει δυνητικά την αγορά στην οποία μπορεί να απευθυνθεί. Η ίδια η Gastrade επισημαίνει ότι η διεύρυνση μπορεί να δημιουργήσει νέες ενεργειακές οδεύσεις και για περίκλειστες αγορές της Κεντρικής Ευρώπης, κατονομάζοντας την Ουγγαρία και τη Σλοβακία.
Το σχήμα των «7+2»
Με τη σημερινή υπογραφή, Σερβία και Βόρεια Μακεδονία παίρνουν θέση δίπλα στην Ελλάδα, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία. Διαμορφώνεται έτσι ένα σχήμα επτά χωρών με επίσημη συμμετοχή, ενώ Ουγγαρία και Σλοβακία διατηρούν παρουσία στις σχετικές διεργασίες χωρίς να έχουν ακόμη προσχωρήσει με τον ίδιο τρόπο στην πρωτοβουλία.
Η παρουσία τους έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δείχνει ότι το ενδιαφέρον για τον Κάθετο Διάδρομο δεν σταματά στα σημερινά γεωγραφικά του όρια. Αρμόδιες πηγές εκτιμούν ότι η περαιτέρω διεύρυνση παραμένει σταθερός στόχος, με τις δύο χώρες να αποτελούν τις πιο προφανείς επόμενες κατευθύνσεις εφόσον ωριμάσουν οι συνθήκες για επίσημη ένταξη.
Η κινητικότητα αυτή δεν είναι ανεξάρτητη από την ευρωπαϊκή πορεία απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο. Όσο πλησιάζουν τα νέα ορόσημα για τον τερματισμό των ρωσικών προμηθειών, η δυνατότητα μεταφοράς εναλλακτικών ποσοτήτων από τον Νότο προς την Κεντρική Ευρώπη αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα. Για χώρες χωρίς άμεση πρόσβαση σε θαλάσσιους τερματικούς LNG, η ύπαρξη περισσότερων διαδρομών και διασυνδεδεμένων δικτύων γίνεται κρίσιμο στοιχείο της ασφάλειας εφοδιασμού.
Οι δύο αγωγοί που «χτίζουν» τον βαλκανικό κλάδο
Το καθοριστικό στοιχείο πίσω από τις σημερινές υπογραφές είναι ότι ο νέος βαλκανικός κλάδος δεν μένει πλέον μόνο στο επίπεδο της πολιτικής συμφωνίας. Η φυσική του υπόσταση θα στηριχθεί σε δύο διαδοχικές διασυνδέσεις: στον αγωγό Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας και στον αγωγό Βόρειας Μακεδονίας–Σερβίας.
Ο πρώτος βρίσκεται ήδη σε ώριμη φάση κατασκευής και προγραμματίζεται να τεθεί σε εμπορική λειτουργία έως το τέλος του 2027. Η αρχική του δυναμικότητα προβλέπεται στο 1 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως, με δυνατότητα αύξησης στα 2,8 δισ. κυβικά μέτρα, εφόσον γίνουν οι απαιτούμενες προσαρμογές στο ελληνικό σύστημα μεταφοράς.
Στο δεύτερο κομμάτι του άξονα, στις 27 Αυγούστου υπεγράφη, παρουσία του πρωθυπουργού της Βόρειας Μακεδονίας Χρίστιαν Μίτσοσκι, η σύμβαση για τον σχεδιασμό και την κατασκευή του τμήματος του αγωγού Βόρειας Μακεδονίας–Σερβίας που βρίσκεται στο βορειομακεδονικό έδαφος. Ανάδοχος είναι η Rapid Build, η ίδια εταιρεία που κατασκευάζει και το βορειομακεδονικό σκέλος της διασύνδεσης με την Ελλάδα.
Με βάση τον υφιστάμενο σχεδιασμό, ο συγκεκριμένος διασυνδετήριος αγωγός προβλέπεται να διαθέτει δυναμικότητα 1,5 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως και να ολοκληρωθεί μέσα στο 2028. Ο χρονισμός του σερβικού σκέλους παραμένει πιο πίσω, καθώς μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί ανάδοχος για το τμήμα που θα κατασκευαστεί εντός της Σερβίας.
Ο Χρίστιαν Μίτσοσκι έχει πάντως αναφερθεί δημόσια σε δυναμικότητα μεταξύ 3 και 6 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως για τη διασύνδεση Βόρειας Μακεδονίας–Σερβίας. Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν αποσαφηνίζουν εάν το εύρος αυτό αφορά διαφορετική φάση ανάπτυξης ή αναβάθμιση του έργου, ενώ στον τρέχοντα σχεδιασμό αναφέρεται δυναμικότητα 1,5 δισ. κυβικών μέτρων. Με την ολοκλήρωση και των δύο έργων θα δημιουργηθεί μια συνεχής διαδρομή από το ελληνικό σύστημα προς τη Σερβία. Παράλληλα, η Βόρεια Μακεδονία θα πάψει να λειτουργεί αποκλειστικά ως τελικός προορισμός ποσοτήτων και θα αποκτήσει ρόλο χώρας διέλευσης, ενώ το Βελιγράδι θα αποκτήσει μία ακόμη πηγή τροφοδοσίας από τον Νότο.
Οι δεσμεύσεις που δίνουν εμπορικό βάθος
Πέρα από τα έργα, υπάρχουν ήδη κινήσεις που δείχνουν ότι η νέα διαδρομή δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως μακροπρόθεσμος σχεδιασμός. Η Βόρεια Μακεδονία έχει δεσμεύσει τέσσερις χρονοθυρίδες στο FSRU Αλεξανδρούπολης, ενώ η σερβική Srbijagas έχει εξασφαλίσει δυναμικότητα 300 εκατ. κυβικών μέτρων ετησίως για τα επόμενα δέκα χρόνια.
Οι δεσμεύσεις αυτές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για τη Σερβία, η οποία εξακολουθεί να εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από το ρωσικό φυσικό αέριο. Το 2025 εισήγαγε περίπου 2,76 δισ. κυβικά μέτρα, από τα οποία τα 2,45 δισ. προέρχονταν από τη Ρωσία. Η πρόσβαση στην ελληνική αγορά LNG μέσω Βόρειας Μακεδονίας δημιουργεί συνεπώς έναν νέο δρόμο διαφοροποίησης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η μετάβαση μπορεί να γίνει αυτομάτως ή χωρίς πρόσθετες υποδομές και εμπορικές συμφωνίες.
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και το αυξανόμενο ενδιαφέρον για το FSRU της Αλεξανδρούπολης από παίκτες της ευρύτερης περιοχής. Η προμήθεια φορτίου LNG από την Premier Energy έχει ερμηνευθεί στην αγορά ως μία ακόμη ένδειξη διεύρυνσης της πελατειακής βάσης του τερματικού προς τη Ρουμανία, ενώ οι τελευταίες δημοπρασίες δυναμικότητας στον υφιστάμενο άξονα Ελλάδας–Βουλγαρίας–Ρουμανίας–Ουκρανίας έδειξαν αυξημένη κινητικότητα για τη συγκεκριμένη όδευση.
Από λύση ανάγκης σε μόνιμη ενεργειακή αρτηρία
Οι σημερινές υπογραφές έρχονται, επομένως, να επισφραγίσουν κάτι ευρύτερο από την προσθήκη δύο ακόμη χωρών σε μια περιφερειακή πρωτοβουλία. Ο Κάθετος Διάδρομος επιχειρεί να αποκτήσει μονιμότερο ρόλο στον ευρωπαϊκό χάρτη φυσικού αερίου, μετατρέποντας τα συστήματα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης σε ένα περισσότερο διασυνδεδεμένο πλέγμα που θα επιτρέπει τη μεταφορά ποσοτήτων από τον Νότο προς τον Βορρά.
Το επόμενο στοίχημα βρίσκεται πλέον στις ίδιες τις υποδομές. Η ολοκλήρωση των διασυνδέσεων Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας και Βόρειας Μακεδονίας–Σερβίας θα κρίνει πότε η σημερινή πολιτική συμφωνία θα αποκτήσει πλήρη επιχειρησιακή υπόσταση. Ταυτόχρονα, η πιθανή μελλοντική προσχώρηση Ουγγαρίας και Σλοβακίας θα μπορούσε να επεκτείνει ακόμη περισσότερο την εμβέλεια του άξονα προς την Κεντρική Ευρώπη.
Από την Αλεξανδρούπολη χθες έως τις υπογραφές της Θεσσαλονίκης σήμερα, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται σταδιακά από το ποιοι συμμετέχουν στο εγχείρημα στο εάν ο νέος βαλκανικός κλάδος θα μπορέσει να προσφέρει επαρκή και ανταγωνιστική δυναμικότητα. Εκεί βρίσκεται και το ουσιαστικό επόμενο βήμα για έναν Κάθετο Διάδρομο που φιλοδοξεί να περάσει από τον ρόλο της λύσης ανάγκης σε σταθερή ενεργειακή αρτηρία της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης.
Διαβάστε ακόμη
