Η υπέρμετρη αύξηση της ενεργειακής ζήτησης μετατρέπει τις τιμές στο ηλεκτρικό ρεύμα σε μείζον πολιτικό σημείο τριβής σε ολόκληρες τις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Συμφωνα με δημοσίευμα της POLITICO, οι πολιτικές τύχες ανά την υφήλιο, οι οποίες κάποτε καθορίζονταν αποκλειστικά από την τιμή της βενζίνης, συνδέονται πλέον άρρηκτα με τον μηνιαίο λογαριασμό ρεύματος. Αυτή η νέα μακροοικονομική πραγματικότητα ωθεί τους πολιτικούς ηγέτες και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού να αναζητούν λύσεις αποτροπής των ανατιμήσεων, με έναν επείγοντα χαρακτήρα που θα φάνταζε ασύλληπτος ακόμη και πριν από έναν χρόνο.

Η τάση αυτή αναδιαμορφώνει τον πολιτικό χάρτη, με λαϊκιστές υποψηφίους –από τους προοδευτικούς Δημοκρατικούς στις ΗΠΑ έως την ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD)– να ανάγουν τις υψηλές τιμές σε πολιτική κραυγή συσπείρωσης. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο νέος πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ κατήργησε τον ΦΠΑ στην ηλεκτρική ενέργεια άμα τη αναλήψει των καθηκόντων του στην Ντάουνινγκ Στριτ 10, διαδεχόμενος τον Κιρ Στάρμερ  που παραιτήθηκε τον περασμένο μήνα. Αντίστοιχα, η Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία στοχεύει σε δραστική μείωση των εισφορών ρεύματος και πλήρη αποχώρηση από την ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Ηλεκτροδότηση, Data Centers και ρυθμιστικά μέτρα

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η οργή των ψηφοφόρων για την τεράστια απορρόφηση ενέργειας από τα κέντρα δεδομένων (data centers) αναγκάζει κορυφαίους κυβερνήτες να επιβάλουν αιφνίδιους περιορισμούς στους όρους σύνδεσης. Ο Δημοκρατικός κυβερνήτης της Πενσυλβάνια –και δυνητικός διεκδικητής του Λευκού Οίκου το 2028– Τζος Σαπίρο, απαίτησε πρόσφατα τα data centers να καλύπτουν πλήρως το κόστος σύνδεσής τους στο δίκτυο. Ομοίως, ο Ρεπουμπλικανός του Τέξας, Γκρεγκ Άμποτ, διέκοψε τις εγκρίσεις ηλεκτροδότηση, δίνοντας εντολή στις ρυθμιστικές αρχές να ελέγχουν τις εγκαταστάσεις πριν συνδεθούν. Πρόκειται για απότομη στροφή ενός κυβερνήτη που επί τρεις θητείες μοίραζε γενναιόδωρες φοροαπαλλαγές και επιχορηγήσεις για να καταστήσει την πολιτεία επίκεντρο του ΑΙ, υποκύπτοντας πλέον στις πιέσεις της υπαίθρου.

Στην Αριζόνα, οι Δημοκρατικοί δεσμεύονται για τερματισμό των φοροαπαλλαγών προς τα data centers προκειμένου να ανακαταλάβουν την πολιτειακή Βουλή μετά από 60 χρόνια. Ο Όσκαρ Ντε Λος Σάντος, επικεφαλής του κόμματος, τονίζει: «Ανησυχούν πολύ για τους λογαριασμούς κοινής ωφέλειας και το κόστος του ηλεκτρικού ρεύματος, κάτι που νιώθω ότι δεν είχα δει πραγματικά σε προηγούμενους εκλογικούς κύκλους. Ρωτάς τους ανθρώπους: “Λοιπόν, γιατί νομίζετε ότι ο λογαριασμός ρεύματος σας είναι τόσο υψηλός;” Και όλο και περισσότεροι μιλούσαν για τα data centers της Τεχνητής Νοημοσύνης».

Αντίστοιχα, προοδευτικοί διεκδικητές που δεσμεύονται για αναστολή νέων data centers κατέγραψαν νίκες σε Κολοράντο, Μίσιγκαν και Κάνσας. Όπως εξηγεί ο Νταγκ Χέιγ, πρώην εκπρόσωπος της Εθνικής Επιτροπής των Ρεπουμπλικανών, καταγράφεται μια «πολιτική του πετάλου» (horseshoe-shaped politics) όπου τα άκρα συγκλίνουν στα ζητήματα ρεύματος. Ακόμη και ο Ντόναλντ Τραμπ προωθεί σχέδιο που ζητά από τις εταιρείες τεχνολογίας να παράγουν ή να πληρώνουν οι ίδιες το ρεύμα των εγκαταστάσεων ΑΙ.

Το πετρέλαιο στην «εποχή του ηλεκτρισμού»

Παρότι το πετρέλαιο παραμένει ο «βασιλιάς», τα δεδομένα δείχνουν δομική μετατόπιση. Πέρυσι, η παγκόσμια ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αυξήθηκε με διπλάσιο ρυθμό από τη συνολική ζήτηση ενέργειας. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), η κατανάλωση των ηλεκτρικών οχημάτων αυξήθηκε κατά 38% το 2025, και των data centers κατά 17%. Τα κτίρια αποτέλεσαν τον κύριο κινητήριο μοχλό λόγω εγκατάστασης κλιματιστικών και αντλιών θερμότητας, ωθούμενα από την ακραία ζέστη και τα αυξανόμενα εισοδήματα.

Ο Τζέραλντ Μπατς, πρόεδρος του Eurasia Group και πρώην σύμβουλος Καναδών πρωθυπουργών (συμπεριλαμβανομένου του Μαρκ Κάρνεϊ), επισημαίνει ότι «μια σειρά μακροοικονομικών και μικροοικονομικών παραγόντων “συνωμοτούν” για να κάνουν την ηλεκτρική ενέργεια πολύ πιο σημαντική από ό,τι ήταν». Ο εξηλεκτρισμός εξηγεί εν μέρει γιατί το πετρέλαιο δεν άγγιξε τα 150 δολάρια/βαρέλι –λόγω συρρίκνωσης της προσφοράς στα Στενά του Ορμούζ– μετά την επίθεση ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν, αλλά σταθεροποιήθηκε στα 85-95 δολάρια. «Είναι ένα μεγάλο μακροοικονομικό σήμα της αγοράς ότι το πετρέλαιο δεν αξίζει πλέον ό,τι άξιζε κάποτε», προσθέτει.

Ο εκτελεστικός διευθυντής του IEA, Φατίχ Μπιρόλ, προανήγγειλε την «Εποχή του Ηλεκτρισμού»: «Όταν κάποιος με ρωτάει, “είναι φθηνή ή ακριβή η ενέργεια σήμερα;” του λέω ότι είναι 95 δολάρια το βαρέλι. Τώρα, πολύ σύντομα όταν θα με ρωτούν: “είναι φθηνότερη η ενέργεια;” θα τους απαντώ 6 σεντς ανά κιλοβατώρα. Θα είναι η μονάδα μέτρησης στην οποία θα εστιάζει ο κόσμος».

Παρά ταύτα, το 2023 το πετρέλαιο υπερτερούσε, αποτελώντας το 40% της παγκόσμιας τελικής κατανάλωσης (διπλάσιο του ρεύματος). Ο Τζέισον Μπόρντοφ (Jason Bordoff) από το Πανεπιστήμιο Κολούμπια εκτιμά ότι θα χρειαστούν δεκαετίες για την απόλυτη ανατροπή. Ο Σκοτ Σίγκαλ της εταιρείας λόμπινγκ Bracewell, εξηγεί το παράδοξο: «Η αντλία της βενζίνης κάπως σου λέει με ποιον να θυμώσεις. Ο λογαριασμός του ρεύματος σε βάζει να το βρεις μόνος σου». Γι’ αυτό το πετρέλαιο παραμένει ψηλά στην ατζέντα, από τις προβλέψεις του Τραμπ για συμφωνία με την Τεχεράνη έως την προθυμία του Μπέρναμ για γεωτρήσεις στη Βόρεια Θάλασσα. Εξάλλου, ο Εμανουέλ Μακρόν εγκατέλειψε φόρο καυσίμων το 2018 υπό την πίεση διαδηλώσεων, ενώ ο Τζο Μπάιντεν το 2022 αποδέσμευσε ρεκόρ βαρελιών από το Στρατηγικό Αποθεματικό των ΗΠΑ όταν η βενζίνη ξεπέρασε τα 4 δολάρια/γαλόνι.

Συστημικά εμπόδια

Στις ΗΠΑ, σε πολιτείες του Μεσοατλαντικού, όπως η Βιρτζίνια και η Πενσυλβάνια, ο ρυθμός ανάπτυξης των έργων ΑΙ ξεπέρασε την ικανότητα των εταιρειών κοινής ωφέλειας, αυξάνοντας τις τιμές. Στο Τέξας, που στηρίχθηκε στην ηλιακή ενέργεια και τις μπαταρίες, ο διαχειριστής δικτύου αναφέρει πιέσεις για προσθήκη ισχύος 474 GW (πέντε φορές το τρέχον φορτίο αιχμής, με το 90% να προέρχεται από data centers). Δημοσκόπηση του POLITICO σε 2.000 ψηφοφόρους έδειξε ότι το 58% θεωρεί υπεύθυνα τα data centers. Ωστόσο, το Εθνικό Εργαστήριο Λόρενς Μπέρκλεϊ  εντοπίζει τις κύριες αιτίες των ανατιμήσεων στα πεπαλαιωμένα δίκτυα, στις τιμές φυσικού αερίου και στις νομοθετικές υποχρεώσεις για ΑΠΕ. Ο Τζέιμς Χένσον του Texas Politics Project επιβεβαιώνει πως «η τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος και η αξιοπιστία της παροχής έχουν πλέον μεγαλύτερη βαρύτητα από ό,τι είχαν ποτέ».

Ευρωπαϊκή βιομηχανία

Στην Ευρώπη, το πρόβλημα είναι δομικό. Στη Γερμανία, το Βερολίνο πιέζεται για φθηνό ρεύμα καθώς η βαριά βιομηχανία εξηλεκτρίζεται. Ως αποτέλεσμα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αμβλύνει τους κανόνες στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), ενώ ταυτόχρονα προωθεί τις ΑΠΕ. Η πρόεδρος Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν παραδέχθηκε: «Οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη είναι δομικά πολύ υψηλές». Σε συνέδριο στη Νορβηγία προανήγγειλε διπλασιασμό χρήσης ρεύματος έως το 2040: «Θέτουμε τα θεμέλια μιας εξηλεκτρισμένης οικονομίας… Έτσι τερματίζουμε οριστικά την έκθεσή μας στα σοκ των τιμών των ορυκτών καυσίμων».

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου οι τιμές ρεύματος είναι από τις υψηλότερες στην Ευρώπη (μόνο τρεις χώρες υπερτερούν), οι λογαριασμοί των νοικοκυριών αγγίζουν υψηλά τριετίας. Ο υφυπουργός Ενεργειακής Ασφάλειας και Net Zero, Μάικλ Σανκς, τονίζει στο POLITICO: «Η κρίση της οικονομικής προσιτότητας καθοδηγεί την ατζέντα. […] Θα είμαστε πάντα αυτοί που δέχονται τις τιμές στις διεθνείς αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, ποτέ αυτοί που τις διαμορφώνουν». Ενώ οι αμερικανικές αποστολές LNG συγκράτησαν το αρχικό σοκ από τη σύγκρουση στο Ιράν (που έθεσε εκτός λειτουργίας το 1/5 της παγκόσμιας παραγωγής LNG), η αποθήκευση φυσικού αερίου στην Ευρώπη αποκλίνει από τους χειμερινούς στόχους, προμηνύοντας νέους κινδύνους.

Διαβάστε ακόμη