Σε μήνα-ορόσημο εξελίχθηκε ο Αύγουστος για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, ένα έργο που επί μήνες έμοιαζε εγκλωβισμένο σε «ήρεμα νερά». Ο Great Sea Interconnector (GSI), με ισχυρό οικονομικό και γεωπολιτικό αποτύπωμα, φαίνεται πλέον να περνά σε νέα φάση, καθώς μια σειρά εξελίξεων αλλάζουν τα δεδομένα γύρω από την πορεία και τη χρηματοδότησή του.

Οι διεργασίες γύρω από το καλώδιο έχουν βρίσκονται στο μικροσκόπιο της τουρκικής κυβέρνησης. Τόσο ο σχεδιασμός για την πόντιση του καλωδίου, όσο και η εμπλοκή των Γάλλων στο project έχουν τραβήξει το βλέμμα της Τουρκίας, ενώ ιδιαίτερη προσοχή αποδίδεται και στις διαδοχικές δηλώσεις του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του κυβερνητικού εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη ότι το έργο θα προχωρήσει. Στην Άγκυρα βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη αναλύσεις και προετοιμασίες για την αντίδραση της Τουρκίας, ανάλογα με τις αποφάσεις που θα λάβει η Αθήνα. 

Υπενθυμίζεται ότι στις 5 Αυγούστου η γαλλική Meridiam μπήκε με ποσοστό 66% στην εταιρεία Great Sea Interconnector, ενώ την ίδια ημέρα υπεγράφη τριμερής συμφωνία μεταξύ ΑΔΜΗΕ, GSI και Nexans για την ολοκλήρωση των θαλάσσιων ερευνών βυθού. Η κυβέρνηση παρουσίασε την είσοδο του γαλλικού fund ως ενίσχυση της κεφαλαιακής βάσης και καλύτερη κατανομή του επενδυτικού ρίσκου, με τον ΑΔΜΗΕ να παραμένει στρατηγικός εταίρος στο project. Η εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς έρχεται σε συνέχεια της αύξησης του μετοχικού κεφαλαίου του ΑΔΜΗΕ, η οποία ενισχύει τη χρηματοδοτική του θέση και δημιουργεί πρόσθετες προϋποθέσεις για τη στήριξη της υλοποίησης της ηλεκτρικής διασύνδεσης.

Η συμφωνία έρχεται περίπου ενάμιση χρόνο μετά την πρώτη εκδήλωση ενδιαφέροντος της Meridiam, η οποία είχε επισφραγιστεί με την υπογραφή μνημονίου συνεργασίας (MoU) με τον ΑΔΜΗΕ τον Ιούνιο του 2024 και ενώ το έργο βρίσκεται σε στασιμότητα εδώ και δύο χρόνια. Η γαλλική εταιρεία μάλιστα σε αυτό το διάστημα της παρατεταμένης αβεβαιότητας αναβάθμισε το ενδιαφέρον της για συμμετοχή στον GSI από το αρχικό ποσοστό 49,9% στο 66%. Η απόφαση αντανακλά την πεποίθηση της διοίκησης της Meridiam για τις δυνατότητες υλοποίησης του έργου, που σημαίνει ότι προσβλέπει στην άρση των γεωπολιτικών, ρυθμιστικών και χρηματοδοτικών εμποδίων που συνοδεύουν την πολύπαθη ηλεκτρική διασύνδεση.

Στις θετικές εξελίξεις του Αυγούστου προστίθεται και ένα σημαντικό τεχνολογικό ορόσημο από τη Nexans, την ανάδοχο εταιρεία για την κατασκευή του υποθαλάσσιου καλωδίου του Great Sea Interconnector μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου. Η γαλλική εταιρεία ανακοίνωσε ότι ολοκλήρωσε με επιτυχία την πιστοποίηση καλωδιακού συστήματος συνεχούς ρεύματος υψηλής τάσης, 525 kV HVDC, το οποίο μπορεί να εγκατασταθεί σε βάθος έως και 3.000 μέτρων.

Η είδηση έγινε γνωστή στη διεθνή συνάντηση του κλάδου CIGRE στο Παρίσι και, σύμφωνα με τη Nexans, αποτελεί κρίσιμο τεχνολογικό βήμα για την υλοποίηση του GSI, καθώς η συγκεκριμένη διασύνδεση καλείται να κινηθεί σε ορισμένα από τα μεγαλύτερα βάθη που έχουν αντιμετωπιστεί διεθνώς σε έργα αυτού του τύπου. Είχε προηγηθεί, νωρίτερα μέσα στο έτος, αντίστοιχη τεχνολογική δοκιμή, κατά την οποία πραγματοποιήθηκε πόντιση καλωδίου σε πραγματικές συνθήκες σε βάθος 3.000 μέτρων. Ο συνδυασμός της επιτυχούς δοκιμής και της νέας πιστοποίησης περιορίζει ένα από τα βασικά τεχνικά ρίσκα του έργου και, ταυτόχρονα, ανοίγει τον δρόμο για την αξιοποίηση της ίδιας τεχνολογίας και σε άλλες υποθαλάσσιες διασυνδέσεις μεγάλου βάθους διεθνώς.

Σε κάθε περίπτωση, το ενδιαφέρον των Γάλλων αναθερμαίνει το επενδυτικό ενδιαφέρον για το έργο, το οποίο είχαν δείξει παλαιότερα τόσο το κρατικό ταμείο των Ηνωμένων Πολιτειών, DFC, όσο και η κρατική εταιρεία ενέργειας του Άμπου Ντάμπι, TAQA.

Η στάση της Τουρκίας

Στην Τουρκία παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, ανεβάζοντας τους τόνους μέσω δημοσιευμάτων, όπως της Hürriyet. Επιπλέον, τουρκικές πηγές στην Καθημερινή ανέφεραν πως «όταν προγραμματίζονται δραστηριότητες έρευνας ή πόντισης καλωδίων σε θαλάσσιες περιοχές επί των οποίων η Τουρκία έχει δηλώσει και διατηρεί κυριαρχικά δικαιώματα και δικαιοδοσία, το κράτος της σημαίας των εμπλεκόμενων πλοίων θα πρέπει, πριν από την έναρξη των δραστηριοτήτων αυτών, να επικοινωνεί με την Τουρκία μέσω της διπλωματικής οδού, με στόχο να διασφαλίζονται η απαραίτητη συνεργασία, ο συντονισμός και η αποφυγή αλληλοεπικάλυψης ή σύγκρουσης δραστηριοτήτων».

Η θέση της τουρκικής πλευράς είναι πως πρέπει να έχει ενημέρωση για οποιαδήποτε δραστηριότητα έστω σε επίπεδο συντονισμού, ακόμη και για έρευνες πόντισης καλωδίων σε περιοχή που θεωρεί δική της υφαλοκρηπίδα, την οποία για την Αθήνα αυθαίρετα και μονομερώς έχει ορίσει. Πολιτικοί αναλυτές εκτιμούν πως σε περίπτωση που δεν υπάρξει συντονισμός με την Αγκυρα και εμφανιστούν πλοία για το έργο GSI, θα υπάρξει αντίδραση της τουρκικής πλευράς όπως είχε συμβεί στα ανοιχτά της Κάσου.

Αυτές οι υποδείξεις και η επιθετική ρητορική της Τουρκίας προκάλεσαν την αντίδραση της ελληνικής κυβέρνησης, με τον κυβερνητικό εκπρόσωπο Παύλο Μαρινάκη να ξεκαθαρίζει πως «οι κανόνες του διεθνούς δικαίου είναι σαφείς για την πόντιση του καλωδίου. Κύπρος, Γαλλία και Ελλάδα έχουν εκπεφρασμένη βούληση να προχωρήσει το έργο. Θα κάνουμε ό,τι προβλέπεται και αναλογεί για την πρόοδό του».

Παράλληλα, ο υφυπουργός Εξωτερικών, κ. Τάσος Χατζηβασιλείου, σε συνέντευξή του στον ΣΚΑΪ, τόνισε πως «η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ προχωρά με βάση τον σχεδιασμό, ενώ η γαλλική παρουσία σημαίνει ότι το έργο είναι ασφαλές. Η Ελλάδα δεν αφήνει καμία πρόκληση αναπάντητη και δεν υποχωρεί σε ζητήματα σχετικά με το εθνικό της συμφέρον και τα κυριαρχικά της δικαιώματα».

Το διπλωματικό μπρα ντε φερ

Παρότι σε αυτή τη φάση δεν μπορεί να προβλεφθεί με βεβαιότητα ποια θα είναι η αντίδραση της Τουρκίας —ούτε και να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να προηγηθεί κάποια συνεννόηση μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας πριν από την επανέναρξη των ερευνών—, τα μέχρι στιγμής δεδομένα δεν δείχνουν μεταβολή της τουρκικής στάσης. Αντίθετα, ένα ακόμη ισχυρό μήνυμα ήρθε στα μέσα Αυγούστου, με τη θεσμοθέτηση από την Άγκυρα δύο θαλάσσιων πάρκων στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, οι οριοθετήσεις των οποίων αντανακλούν τις πάγιες τουρκικές θέσεις για τις θαλάσσιες ζώνες.

Στο Βορειοανατολικό Αιγαίο, η τουρκική χάραξη περιλαμβάνει περιοχή μεταξύ Σαμοθράκης και Λήμνου, εκτός των τουρκικών χωρικών υδάτων. Αντίστοιχα, στην Ανατολική Μεσόγειο, η αποτύπωση του πάρκου διαμορφώνεται με τρόπο που περιορίζει την επήρεια του Καστελόριζου στα υφιστάμενα χωρικά του ύδατα. Με τον τρόπο αυτό επανέρχεται στο προσκήνιο μία από τις βασικές ελληνοτουρκικές διαφορές, που αφορά τον ρόλο και την επήρεια των νησιών στην οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.

Υπό αυτά τα δεδομένα, θεωρείται δύσκολο μια ενδεχόμενη επανεκκίνηση των θαλάσσιων ερευνών για τον GSI να περάσει χωρίς αντίδραση από την τουρκική πλευρά. Άλλωστε, παραμένει σε εκκρεμότητα περίπου το 40% των βυθομετρικών ερευνών σε διεθνή ύδατα μεταξύ Καρπάθου και Κύπρου. Οι συγκεκριμένες εργασίες είχαν διακοπεί το καλοκαίρι του 2024 και έκτοτε δεν έχουν επαναληφθεί, μετά τις παρεμβάσεις τουρκικών σκαφών στην περιοχή.

Σε διπλωματικό και γεωπολιτικό επίπεδο, πάντως, η επανέναρξη των ερευνών θα είχε ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς θα σηματοδοτούσε μια πιο ενεργή στάση της Αθήνας απέναντι στις τουρκικές κινήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Θα μπορούσε, παράλληλα, να ερμηνευθεί ως ένδειξη ότι η πολιτική των «ήρεμων νερών» εισέρχεται σε διαφορετική φάση, με την ελληνική πλευρά να επιδιώκει να υποστηρίξει στην πράξη τις θέσεις και τα δικαιώματα που προβάλλει στην περιοχή. Στο ίδιο πλαίσιο, αναλυτές επισημαίνουν ότι ενδεχομένως δεν είναι άσχετη χρονικά και η διαρροή στο κυπριακό μέσο, η οποία ήρθε μόλις δύο ημέρες μετά τις τουρκικές ανακοινώσεις για τα δύο θαλάσσια πάρκα.

Υπενθυμίζεται πως στις 24 Ιουλίου του 2024, στα ανατολικά της Κάσου και της Καρπάθου, καταγράφηκε ένταση σε σχέση με τις έρευνες του καλωδίου ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία. Η γειτονική χώρα έχει δείξει από τότε τις προθέσεις της, με αποτέλεσμα οι εργασίες των ερευνών να σταματήσουν.

Το ίδιο σκηνικό επαναλήφθηκε τον Φεβρουάριο του 2025, με τα ερευνητικά σκάφη NG WORKER και IEVOLI RELUME να αποσύρονται και έκτοτε να μην έχουν διεξαχθεί άλλες έρευνες. Επομένως, το ερώτημα είναι κατά πόσο αυτή τη φορά θα συνεχιστούν οι έρευνες και θα αρθεί το «αγκάθι» του γεωπολιτικού κινδύνου. Με το 60% των βυθομετρήσεων να έχουν ολοκληρωθεί πλέον, το ενδιαφέρον στρέφεται στη θαλάσσια περιοχή νότια της Κάσου.

Ρεκόρ βάθους από τη Nexans

Πάντως, την ίδια ώρα, η Nexans, ανάδοχος για την κατασκευή του καλωδίου Great Sea Interconnector, προχώρησε σε ένα σημαντικό τεχνολογικό ορόσημο για τις υποθαλάσσιες ηλεκτρικές διασυνδέσεις και αποτελεί τον μοναδικό κατασκευαστή με σύστημα καλωδίου ισχύος πιστοποιημένο για εγκατάσταση σε βάθος 3.000 μέτρων.

Συμπερασματικά, οι εξελίξεις του Αυγούστου δείχνουν πως πλέον έχει αναθερμανθεί το ενδιαφέρον για το έργο ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, κάτι που έγινε σαφές και στην τελευταία τηλεφωνική επικοινωνία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, του Κύπριου Προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη και του Γάλλου Προέδρου Εμανουέλ Μακρόν, με αντικείμενο την ταχύτερη δυνατή προώθηση των καθοριστικών επόμενων βημάτων. Επομένως, η πολιτική βούληση υπάρχει, όπως και η προσδοκία για θετική κατάληξη σε σχέση με τη δανειοδότηση του έργου από την ΕΤΕπ. 

Το δάνειο της ΕΤΕπ

Ο Σεπτέμβριος θα είναι το επόμενο κρίσιμο τεστ, ιδίως όσον αφορά και τη χρηματοδοτική ωρίμανση του έργου, προϋπολογισμού 1,9 δισ. ευρώ, καθώς όπως επισημαίνουν κύκλοι με γνώση των σχετικών διαδικασιών, μέσα στον επόμενο μήνα αναμένεται η απάντηση της ΕΤΕπ στο αίτημα του ΑΔΜΗΕ (ως project promoter του έργου) για τη χορήγηση δανείου ύψους 1 δισ. ευρώ

Σε σχέση με την «τύχη» του αιτήματος, αξίζει να σημειωθεί ότι ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του ΑΔΜΗΕ, Μάνος Μανουσάκης, έχει αναφέρει δημοσίως, πριν από τη διεύρυνση της μετοχικής σύνθεσης του GSI, βέβαιος για τη θετική απάντηση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Η βεβαιότητα αυτή επισφραγίζεται πλέον με την είσοδο του γαλλικού fund, λαμβάνοντας υπόψη τις επενδύσεις της ΕΤΕπ σε funds της Meridiam. Ενδεικτικά, έχει συμμετάσχει στο Meridiam Infrastructure Africa Fund με 30 εκατ. αρχικά και επιπλέον 15 εκατ. στη συνέχεια, ενώ έχει επίσης τοποθετηθεί στο Meridiam Green Impact Growth Fund. Επίσης, το 2026 η ΕΤΕπ ανακοίνωσε προτεινόμενη στρατηγική συνεργασία με τη Meridiam για νέο fund, με προτεινόμενη χρηματοδότηση 100 εκατ. από την τράπεζα.

Κανονικά, η θετική αξιολόγηση της ΕΤΕπ θα πρέπει να ανοίξει τον δρόμο να λυθούν οι οικονομικές και μετοχικές εκκρεμότητες στην Κύπρο. Υπενθυμίζεται ότι, ακόμη και μετά την εμπλοκή της Meridiam, η κυπριακή ηγεσία συνέχισε να συναρτά τις επόμενες κινήσεις της από τη στάση της ευρωπαϊκής τράπεζας. Τέλος, εξελίξεις αναμένονται και για το σκέλος της διασύνδεσης Κύπρου – Ισραήλ, καθώς έχει κατατεθεί ήδη στις Ρυθμιστικές Αρχές το επενδυτικό αίτημα, με τις μελέτες που έχουν υποβληθεί να καταλήγουν στο συμπέρασμα πως το έργο είναι βιώσιμο.

Διαβάστε ακόμη