Το πρώτο ισχυρό σήμα αποκλιμάκωσης μετά από μήνες γεωπολιτικής έντασης και ενεργειακής αναταραχής έστειλαν οι αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, υποδεχόμενες θετικά την προκαταρκτική συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν για εκεχειρία και επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ. Για την Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή μεταφράζεται σε μια σημαντική ανάσα για τα καύσιμα, το κόστος ηλεκτροπαραγωγής και τις πληθωριστικές πιέσεις που είχαν αρχίσει να αναζωπυρώνονται. Η αγορά, ωστόσο, παραμένει επιφυλακτική. Η συμφωνία απομακρύνει τον άμεσο κίνδυνο διαταραχής των ενεργειακών ροών από τον Περσικό Κόλπο, δεν λύνει όμως τα βαθύτερα γεωπολιτικά ζητήματα που οδήγησαν στην κρίση. Γι’ αυτό από την αγορά η αποκλιμάκωση των τιμών αντιμετωπίζεται περισσότερο ως ψήφος εμπιστοσύνης σε μια προσωρινή εκεχειρία παρά ως προεξόφληση μιας οριστικής ειρήνης.

Η κρίση στη Μέση Ανατολή είχε και έχει άμεση αντανάκλαση στην Ελλάδα. Τα πρώτα μηνύματα να δείχνουν ότι η εγχώρια αγορά απομακρύνεται, τουλάχιστον προς το παρόν, από το σενάριο ενός ακόμα πληθωριστικού και ενεργειακού κύματος. Ωστόσο, η αισιοδοξία, είναι συγκρατημένη. Εφόσον δεν υπάρξουν νέες ανατροπές, την Παρασκευή 19 Ιουνίου Ουάσιγκτον και Τεχεράνη αναμένεται να υπογράψουν στη Γενεύη ένα πλαίσιο συμφωνίας που θα παρατείνει την εκεχειρία κατά 60 ημέρες, θα επαναφέρει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, θα τερματίσει τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών και θα δημιουργήσει τον απαραίτητο χρόνο για τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων.

Η πρώτη επίδραση για την εγχώρια αγορά

Για την ελληνική αγορά, το πρώτο πεδίο στο οποίο αναμένεται να φανεί η αποκλιμάκωση είναι τα υγρά καύσιμα. Στελέχη του κλάδου εκτιμούν ότι οι μειωμένες διεθνείς τιμές του αργού θα αρχίσουν να περνούν στην αντλία μέσα σε περίπου δύο ημέρες, καθώς οι νέες παραλαβές προϊόντων από τα πρατήρια θα ενσωματώνουν το χαμηλότερο κόστος.

Η εξέλιξη έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι τιμές είχαν ήδη αρχίσει να πιέζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Την Κυριακή, η μέση πανελλαδική τιμή της αμόλυβδης βενζίνης 95 οκτανίων είχε διαμορφωθεί στα 1,995 ευρώ ανά λίτρο. Το ντίζελ κίνησης βρισκόταν στα 1,739 ευρώ ανά λίτρο, τιμή που ενσωμάτωνε την οριζόντια έκπτωση των 12 λεπτών ανά λίτρο στην αντλία.

Η δεύτερη επίδραση αφορά το φυσικό αέριο και, μέσω αυτού, την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Η πτώση του TTF δεν είναι απλώς χρηματιστηριακή διόρθωση. Επηρεάζει τα spot φορτία LNG, τα συμβόλαια παράδοσης του επόμενου μήνα και το κόστος των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο.

Για την Ελλάδα, όπου το φυσικό αέριο εξακολουθεί να παίζει κρίσιμο ρόλο στην ηλεκτροπαραγωγή, η αποκλιμάκωση μπορεί να περιορίσει τις πιέσεις για τον Ιούλιο. Αν η πτωτική τάση διατηρηθεί, τότε τα συμβόλαια παράδοσης φυσικού αερίου τον επόμενο μήνα θα μπορούσαν να κλειδώσουν σε χαμηλότερα επίπεδα, μειώνοντας τις πιέσεις στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρισμού.

Την ίδια ώρα, πηγές σημειώνουν ότι στα υγρά καύσιμα έχει ήδη υπάρξει προσαρμογή των παραγγελιών από τα δύο ελληνικά διυλιστήρια, διασφαλίζοντας την επάρκεια τροφοδοσίας της εγχώριας αγοράς. Παράλληλα, η οριζόντια επιδότηση στο ντίζελ κίνησης έχει περιορίσει μέρος των επιπτώσεων από τις ανατιμήσεις στην οικονομία.

Ωστόσο, το επόμενο διάστημα θα είναι κρίσιμο για τις τελικές τιμές. Αν η συμφωνία επιβεβαιωθεί και οι διεθνείς τιμές παραμείνουν σε τροχιά αποκλιμάκωσης, τότε η ελληνική αγορά θα δει σταδιακή βελτίωση σε καύσιμα και ενέργεια. Αν υπάρξει εμπλοκή στη διαδικασία, οι τιμές μπορούν να επιστρέψουν γρήγορα στα επίπεδα έντασης των προηγούμενων ημερών.

Το τεστ του Ιουνίου

Παρά την αποκλιμάκωση, οι περισσότεροι αναλυτές δεν μιλούν ακόμη για οριστική εξομάλυνση. Το πρώτο πραγματικό τεστ τοποθετείται στην Παρασκευή 19 Ιουνίου, όταν προγραμματίζεται να υπογραφεί η προκαταρκτική συμφωνία.

Το ζητούμενο είναι να αποδειχθεί ότι ΗΠΑ και Ιράν αντιλαμβάνονται με τον ίδιο τρόπο το περιεχόμενο όσων έχουν συμφωνηθεί. Ήδη, πληροφορίες από ιρανικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι η Τεχεράνη επιδιώκει να διατηρήσει ένα καθεστώς «τελών» για τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ. Δεν είναι ακόμη σαφές αν μια τέτοια πρόβλεψη έχει γίνει αποδεκτή από την αμερικανική πλευρά ή αν θα αποτελέσει σημείο τριβής πριν καν ξεκινήσει η ουσιαστική φάση των διαπραγματεύσεων.

Εφόσον η συμφωνία υπογραφεί χωρίς εμπλοκές, το επόμενο ορόσημο θα είναι η περίοδος των 60 ημερών πλήρους εκεχειρίας. Σε αυτό το διάστημα θα επιχειρηθεί να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο μόνιμης ειρήνευσης, με τέσσερα μεγάλα ζητήματα στο τραπέζι: την άρση των κυρώσεων κατά του Ιράν, το πυρηνικό πρόγραμμα, την ανοικοδόμηση και οικονομική ανάπτυξη της χώρας και τη δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης της εφαρμογής των δεσμεύσεων.

Το πιο δύσκολο κεφάλαιο παραμένει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Κρίσιμος θεωρείται επίσης ο ρόλος του Ισραήλ, καθώς μια αρνητική εξέλιξη στην περιοχή θα μπορούσε να επαναφέρει τις αγορές στην κατάσταση έντασης που επικρατούσε πριν από την ανακοίνωση της συμφωνίας.

Γιατί οι τιμές δεν θα καταρρεύσουν αμέσως

Ακόμη και στο θετικό σενάριο, οι ειδικοί δεν αναμένουν θεαματική υποχώρηση των τιμών μέσα στο καλοκαίρι. Οι αγορές εκτιμάται ότι θα τηρήσουν στάση αναμονής μέχρι να επιβεβαιωθεί ότι η εκεχειρία μπορεί να διατηρηθεί και ότι η ναυσιπλοΐα αποκαθίσταται στην πράξη.

Ένας βασικός λόγος είναι ότι το άνοιγμα του Ορμούζ δεν σημαίνει αυτόματη αποσυμφόρηση. Πλοία που είχαν εγκλωβιστεί ή είχαν αλλάξει πορεία θα επιστρέψουν σταδιακά. Οι ασφαλιστικές καλύψεις θα χρειαστούν χρόνο για να αναπροσαρμοστούν. Τα ασφάλιστρα πολέμου δεν μηδενίζονται από τη μία ημέρα στην άλλη. Οι ναυτιλιακές εταιρείες θα περιμένουν σαφή εικόνα για την ασφάλεια της διέλευσης.

Παράλληλα, στην αγορά πετρελαίου θα υπάρξει πρόσθετη ζήτηση για αναπλήρωση στρατηγικών αποθεμάτων. Κατά τη διάρκεια της κρίσης, αρκετές χώρες χρησιμοποίησαν αποθέματα για να περιορίσουν τις επιπτώσεις στις τιμές και στην τροφοδοσία. Η επαναπλήρωσή τους θα λειτουργήσει ως ανάχωμα σε μια ταχύτερη πτώση του Brent.

Για τον λόγο αυτό, στελέχη του κλάδου εκτιμούν ότι βραχυπρόθεσμα το Brent δύσκολα θα κινηθεί αισθητά κάτω από τα 80 δολάρια ανά βαρέλι, πριν υπάρξει σαφέστερη εικόνα για την εφαρμογή της συμφωνίας.

Να σημειωθεί ότι το Brent υποχώρησε χθες στα 82 δολάρια ανά βαρέλι, στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων δύο μηνών, έχοντας προηγουμένως προσεγγίσει ακόμη και τα 120 δολάρια κατά τη διάρκεια της κρίσης. Αντίστοιχα, το φυσικό αέριο στον ολλανδικό κόμβο TTF κατέγραψε πτώση περίπου 15%, υποχωρώντας στα 42 ευρώ ανά Μεγαβατώρα από 49,34 ευρώ στο κλείσιμο της προηγούμενης Παρασκευής. Η κίνηση αυτή δεν αντανακλά προσδοκίες μόνιμης ειρήνης. Αντιθέτως, οι αγορές τιμολογούν κυρίως την απομάκρυνση του χειρότερου σεναρίου: ενός παρατεταμένου κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ.

Τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο

Δεν είναι τυχαίο ότι οι αγορές αντέδρασαν τόσο έντονα στην προοπτική επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ. Η συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδος αποτελεί το σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη, καθώς από εκεί διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και σημαντικό μέρος των διεθνών φορτίων LNG. Για τον λόγο αυτό, κάθε απειλή για τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή μεταφράζεται σχεδόν άμεσα σε αυξημένο γεωπολιτικό ρίσκο και υψηλότερες τιμές ενέργειας.

Κατά τη διάρκεια της κρίσης, η αγορά δεν φοβήθηκε μόνο την απώλεια ιρανικών ποσοτήτων. Φοβήθηκε την πιθανότητα διαταραχής σε ολόκληρη την ενεργειακή αλυσίδα του Περσικού Κόλπου. Αυτό ήταν που ανέβασε το Brent σε ακραία επίπεδα και κράτησε το TTF σε ζώνη έντονης νευρικότητας.

Όπως επισημαίνουν διεθνείς αναλυτές στο το Bloomberg η ανακοίνωση μιας πολιτικής συμφωνίας δεν αρκεί από μόνη της για να επαναφέρει άμεσα την αγορά στην κανονικότητα. Ναυτιλιακές εταιρείες, ασφαλιστικοί οργανισμοί και μεγάλοι traders αναμένουν σαφείς εγγυήσεις για την ασφάλεια της διέλευσης, αποσαφήνιση των όρων της συμφωνίας και, κυρίως, χρόνο ώστε να αποδειχθεί στην πράξη ότι η εκεχειρία μπορεί να διατηρηθεί.

Παρά την ένταση της κρίσης, οι ενεργειακές αγορές επέδειξαν, σύμφωνα με ορισμένες πηγές του κλάδου, αξιοσημείωτη ψυχραιμία. Δεν προεξόφλησαν ποτέ πλήρη διακοπή των ροών από τον Περσικό Κόλπο. Αν το είχαν κάνει, οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου θα είχαν κινηθεί σε πολύ υψηλότερα επίπεδα. Αυτό εξηγεί και τη σημερινή στάση τους. Όπως δεν προεξόφλησαν την απόλυτη καταστροφή, έτσι δεν προεξοφλούν και την απόλυτη ομαλοποίηση. Η πτώση των τιμών αντανακλά την απομάκρυνση του χειρότερου σεναρίου, όχι τη βεβαιότητα ότι η κρίση έχει κλείσει.

Η Citi μείωσε τις προβλέψεις της για το Brent, εκτιμώντας μέση τιμή 75 δολάρια ανά βαρέλι για το τρίτο τρίμηνο του 2026 και 70 δολάρια για το τέταρτο τρίμηνο, με βάση την υπόθεση ότι οι εμπορικές ροές μέσω του Ορμούζ θα ομαλοποιηθούν από τα μέσα έως τα τέλη Ιουλίου. Η ίδια εκτίμηση, ωστόσο, ενσωματώνει πιθανότητα και όχι βεβαιότητα.

Το σενάριο οριστικής ειρήνης για το πετρέλαιο

Στην περίπτωση που οι διαπραγματεύσεις οδηγήσουν σε συνολική συμφωνία και μόνιμη ειρήνευση, οι εκτιμήσεις γίνονται πιο αισιόδοξες. Οι ειδικοί που μίλησαν στο powergame.gr θεωρούν ότι το Brent θα μπορούσε να επιστρέψει από το φθινόπωρο στη ζώνη των 70-75 δολαρίων ανά βαρέλι.

Μια τέτοια εξέλιξη θα σήμαινε ουσιαστικά επιστροφή στα προπολεμικά επίπεδα. Είναι ενδεικτικό ότι στις 26 Φεβρουαρίου, μία ημέρα πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών, το Brent είχε διαμορφωθεί στα 72,48 δολάρια ανά βαρέλι. Για την ελληνική αγορά, αυτό θα είχε άμεση σημασία. Αν το Brent επιστρέψει στα 70-75 δολάρια και εφόσον η ισοτιμία ευρώ –δολαρίου και οι δείκτες κινηθούν σε αντίστοιχα επίπεδα με εκείνα πριν από την κρίση, τότε οι τιμές της βενζίνης και του ντίζελ θα μπορούσαν να προσεγγίσουν ξανά τα επίπεδα του Φεβρουαρίου. Τότε η μέση πανελλαδική τιμή της βενζίνης ήταν στα 1,75 ευρώ ανά λίτρο και του ντίζελ κίνησης στα 1,56 ευρώ ανά λίτρο, χωρίς την επιδότηση στην αντλία.

Ωστόσο, η διαδρομή προς αυτά τα επίπεδα δεν θα είναι μηχανική. Ακόμη και σε συνθήκες συμφωνίας, θα απαιτηθούν μήνες για την πλήρη αποκατάσταση της παραγωγικής ικανότητας εγκαταστάσεων στον Περσικό Κόλπο που έχουν υποστεί ζημιές. Η επανεκκίνηση πολλών μονάδων θα γίνει σταδιακά, αφού προηγηθούν τεχνικοί έλεγχοι, επιθεωρήσεις ασφάλειας και επαναφορά των εφοδιαστικών αλυσίδων.

Γιατί το φυσικό αέριο θα αργήσει περισσότερο

Πιο σύνθετη είναι η εικόνα στο φυσικό αέριο. Στελέχη του κλάδου εκτιμούν ότι υπάρχει διεθνώς επάρκεια καυσίμου, παρά τα προβλήματα στις μονάδες του Κατάρ. Ωστόσο, η αποκλιμάκωση των τιμών δεν αναμένεται να είναι τόσο γρήγορη όσο στο πετρέλαιο. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, οι τιμές του TTF θα μπορούσαν να κινηθούν προς τη ζώνη των 35 ευρώ ανά Μεγαβατώρα, εφόσον διατηρηθεί η πτωτική τάση και δεν υπάρξει νέα γεωπολιτική εμπλοκή. Δεν αναμένεται όμως, σύμφωνα με τους αναλυτές, να υποχωρήσουν αισθητά χαμηλότερα μέσα στους επόμενους μήνες.

Οι λόγοι είναι τρεις. Πρώτον, η αποσυμφόρηση του Ορμούζ θα είναι αργή. Δεύτερον, η κατανάλωση φυσικού αερίου για ηλεκτροπαραγωγή στην Ευρώπη αυξάνεται το καλοκαίρι, ειδικά σε περιόδους υψηλής ζήτησης λόγω θερμοκρασιών.  Τρίτον, οι ευρωπαϊκές αποθήκες πρέπει να συνεχίσουν να αναπληρώνονται ενόψει του επόμενου χειμώνα.

Στην περίπτωση μόνιμης ειρήνης, οι προβλέψεις συγκλίνουν στην υποχώρηση του TTF προς τη ζώνη των 30-35 ευρώ ανά Μεγαβατώρα εντός του έτους. Αντίθετα, η κίνηση προς τα 25 ευρώ ανά Μεγαβατώρα, επίπεδο που αρκετοί παράγοντες θεωρούν πιο συμβατό με συνθήκες πλήρους εξομάλυνσης της αγοράς, μετατίθεται πιθανότατα για μεταγενέστερο χρόνο, ακόμη και για το 2027.

Το LNG είναι πιο δύσκολη αγορά από το πετρέλαιο

Η βασική διαφορά με το πετρέλαιο είναι ότι η αγορά φυσικού αερίου διαθέτει λιγότερους μηχανισμούς προσαρμογής. Το πετρέλαιο μπορεί να ανακατευθυνθεί ευκολότερα, υπάρχουν στρατηγικά αποθέματα και η παραγωγή μπορεί να αυξομειωθεί από περισσότερα γεωγραφικά κέντρα.

Αντίθετα, το LNG εξαρτάται από πολύ πιο σύνθετες υποδομές: μονάδες υγροποίησης, ειδικά δεξαμενόπλοια, τερματικούς επαναεριοποίησης και μακροχρόνιες εμπορικές συμφωνίες. Αν μια μονάδα υγροποίησης ή εξαγωγής υποστεί ζημιά ή διακοπή, η πλήρης επαναφορά της απαιτεί περισσότερο χρόνο από ό,τι μια πετρελαϊκή υποδομή.

Η Ευρώπη έχει επιπλέον τη δική της ευπάθεια. Μετά τη μείωση των ρωσικών προμηθειών, βασίζεται πολύ περισσότερο στο LNG. Αυτό σημαίνει ότι κάθε αβεβαιότητα για φορτία που συνδέονται με τον Περσικό Κόλπο μεταφέρεται σχεδόν άμεσα στο TTF. Η αποκλιμάκωση, αντίθετα, χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να περάσει πλήρως στις τιμές.

Οι αγορές πήραν την πρώτη ανάσα. Η κανονικότητα, όμως, θα κριθεί εφόσον τα Στενά του Ορμούζ λειτουργήσουν ξανά με ασφάλεια, αν οι παραγωγικές υποδομές θα επανέλθουν χωρίς νέες εμπλοκές και αν η εκεχειρία των 60 ημερών θα μετατραπεί σε πραγματική πολιτική διευθέτηση.

Διαβάστε ακόμη