Τα «όπλα» από τη φαρέτρα της έβγαλε η Κομισιόν, παρουσιάζοντας μόλις χθες το πακέτο «AccelerateEU», σε μια προσπάθεια να απαντήσει στο νέο ενεργειακό σοκ που πυροδότησε ο πόλεμος στο Ιράν και ήδη αναδιαμορφώνει τις ισορροπίες στις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Όπως επισημαίνουν ενεργειακοί αναλυτές και παράγοντες της αγοράς, το «AccelerateEU» αποτυπώνει μια σαφή μετατόπιση της ευρωπαϊκής στρατηγικής. Δεν πρόκειται για μία επιθετική, βραχυπρόθεσμη παρέμβαση, αλλά μια πιο «ψύχραιμη» και «στοχευμένη» διαχείριση ενός σοκ που θεωρείται βαθιά δομικό. «Το πακέτο κινείται στη σωστή κατεύθυνση, αλλά δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί επαρκές για το μέγεθος της κρίσης».

Ο πόλεμος στο Ιράν έχει αναδείξει τα όρια της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και τις ευάλωτες εφοδιαστικές οδούς, η Κομισιόν επιλέγει όπως σημειώνεται να κινηθεί σε δύο ταυτόχρονα επίπεδα: αφενός να αποτρέψει ακραίες διακυμάνσεις μέσω συντονισμού, αφετέρου να επιταχύνει τη μετάβαση προς ένα πιο «εξηλεκτρισμένο» ενεργειακό μοντέλο, μειώνοντας τη ζήτηση για εισαγόμενο πετρέλαιο και φυσικό αέριο. «Η Ευρώπη αυτή τη φορά δεν επιχειρεί να «παγώσει» την αγορά με οριζόντια και επιθετικά μέτρα, αλλά να απορροφήσει το σοκ με πιο στοχευμένες παρεμβάσεις, αναγνωρίζοντας ότι η κρίση που πυροδότησε ο πόλεμος στο Ιράν δεν είναι παροδική. Μία ενδεχόμενη λήξη του πολέμου δεν συνεπάγεται επιστροφή στην κανονικότητα», τονίζουν πηγές.

Το οικονομικό αποτύπωμα του πολέμου στο Ιράν αρχίζει να μεταφέρεται με ταχύτητα στην Ευρώπη, πυροδοτώντας ένα νέο πληθωριστικό ντόμινο που απειλεί να συμπιέσει την ανάπτυξη και να εντείνει τις πιέσεις σε βιομηχανία, δημόσια οικονομικά και κοινωνία. Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το Bloomberg, η ήπειρος εισέρχεται σε μια φάση αυξημένης ευαλωτότητας, με το ενεργειακό κόστος να λειτουργεί ως βασικός μοχλός μετάδοσης της κρίσης, πλήττοντας άμεσα νοικοκυριά και επιχειρήσεις και αναζωπυρώνοντας τον φόβο για έναν νέο κύκλο πληθωριστικών πιέσεων. Πίσω από τις διακηρύξεις περί ευρωπαϊκού συντονισμού, ενισχύονται οι αμφιβολίες για το κατά πόσο η ΕΕ μπορεί να κινηθεί με ενιαία γραμμή απέναντι σε ένα νέο ενεργειακό σοκ. Οι διαφορετικές προτεραιότητες, τα άνισα δημοσιονομικά περιθώρια και η πίεση στο εσωτερικό των κρατών-μελών διαμορφώνουν ένα σκηνικό ταχύτητας, όπου η κοινή απάντηση μοιάζει περισσότερο ζητούμενο παρά δεδομένη. Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο ποια μέτρα θα ληφθούν, αλλά αν τελικά η Ευρώπη μπορεί να τα υλοποιήσει συντονισμένα.

Η ίδια η Κομισιόν δίνει μεν ευελιξία μέσω κρατικών ενισχύσεων και εθνικών παρεμβάσεων, αλλά ταυτόχρονα επιμένει σε στοχευμένα και προσωρινά μέτρα, διατηρώντας το πλαίσιο δημοσιονομικής πειθαρχίας. Αυτό σημαίνει ότι η ικανότητα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων θα εξαρτηθεί τελικά από τη δημοσιονομική αντοχή κάθε οικονομίας, ενισχύοντας τον κίνδυνο μιας Ευρώπης «πολλών ταχυτήτων» στην αντιμετώπιση της κρίσης.

Στήριξη για νοικοκυριά και επιχειρήσεις

Ως εκ τούτου στον πυρήνα του «AccelerateEU», η Κομισιόν επιχειρεί να απαντήσει πρωτίστως στις πιέσεις που δέχονται νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ενεργοποιώντας ένα πλέγμα άμεσων μέτρων στήριξης, την ώρα που η ενεργειακή κρίση μεταφράζεται σε αυξημένους λογαριασμούς και κόστος παραγωγής. Στο επίκεντρο βρίσκονται τα στοχευμένα εργαλεία ανακούφισης: ενεργειακά κουπόνια, εισοδηματικές ενισχύσεις, προγράμματα κοινωνικής μίσθωσης και μειώσεις φόρων στην ηλεκτρική ενέργεια για τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά, αλλά και ένα πιο ευέλικτο πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων που επιτρέπει στις κυβερνήσεις να στηρίξουν άμεσα τους πιο εκτεθειμένους κλάδους της οικονομίας.

Την ίδια στιγμή, η Επιτροπή επιχειρεί να συγκρατήσει τις πιέσεις στην αγορά, συντονίζοντας την αναπλήρωση των αποθεμάτων φυσικού αερίου και διατηρώντας ανοιχτό το ενδεχόμενο αποδέσμευσης στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, ώστε να αποφευχθούν ακραίες διακυμάνσεις τιμών που πλήττουν άμεσα καταναλωτές και επιχειρήσεις. Το νέο Παρατηρητήριο Καυσίμων έρχεται να λειτουργήσει ως «ραντάρ» της αγοράς, παρακολουθώντας σε πραγματικό χρόνο τις ροές και τα αποθέματα, με στόχο την έγκαιρη παρέμβαση όπου χρειάζεται.

Παράλληλα, το «AccelerateEU» φιλοδοξεί να δώσει πιο μόνιμη διέξοδο στο πρόβλημα του κόστους, επιταχύνοντας τη μετάβαση σε φθηνότερη, εγχώρια ενέργεια. Με παρεμβάσεις στη φορολογία ώστε η ηλεκτρική ενέργεια να καταστεί πιο ανταγωνιστική από τα ορυκτά καύσιμα, με Σχέδιο Δράσης για την Ηλεκτροκίνηση και με ώθηση σε δίκτυα και Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, η Κομισιόν επιχειρεί να μειώσει την έκθεση των Ευρωπαίων στις διακυμάνσεις των διεθνών αγορών. Το διακύβευμα είναι σαφές: να περιοριστεί το ενεργειακό κόστος σήμερα, αλλά και να χτιστεί ένα σύστημα που θα προστατεύει πιο αποτελεσματικά νοικοκυριά και επιχειρήσεις στο μέλλον, σε μια συγκυρία όπου οι ανάγκες επενδύσεων φτάνουν τα 660 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2030.

Η αγορά διαβάζει πίσω από τις γραμμές. Όπως φαίνεται το νέο «πακέτο» είναι περισσότερο ένα πλαίσιο σταθεροποίησης και στρατηγικής προσαρμογής παρά για άμεση «ασπίδα» απέναντι στο σοκ προσφοράς, με τις πιο κριτικές φωνές να επισημαίνουν ότι τα μέτρα παραμένουν αποσπασματικά και εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την εφαρμογή τους σε εθνικό επίπεδο. Την ίδια στιγμή, πίσω από τα άμεσα μέτρα, ξεδιπλώνεται μια πιο βαθιά στρατηγική. Επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού και στροφή σε εγχώριες πηγές ενέργειας, ώστε η Ευρώπη να θωρακιστεί απέναντι σε μελλοντικά σοκ εφοδιασμού.

Πώς σχολίασε τα μέτρα η αγορά

Οι ευρωπαϊκοί φορείς είναι συγκρατημένα αισιόδοξοι, με έναν κοινό παρονομαστή να διατρέχει σχεδόν όλες τις τοποθετήσεις. Πρόκειται για μια σωστή στρατηγική κατεύθυνση, αλλά όχι για μια πλήρη, άμεση απάντηση στο σοκ. Η βιομηχανία ζητά άμεση προστασία, οι ΑΠΕ βλέπουν ευκαιρία για επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης, οι περιβαλλοντικοί φορείς ζητούν πιο τολμηρά μέτρα και η Κομισιόν επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε όλα αυτά.

Ενδεικτικά, η European Aluminium, ο ευρωπαϊκός σύνδεσμος της βιομηχανίας αλουμινίου φέρνει στο τραπέζι το πραγματικό κόστος της κρίσης. Με την ενέργεια να φτάνει έως και το 40% του κόστους παραγωγής, ο κλάδος αντιμετωπίζει άμεσο κίνδυνο απώλειας ανταγωνιστικότητας. Από εκεί πηγάζει και η θετική αλλά πρακτική στάση της βιομηχανίας απέναντι στο πακέτο. Δεν το βλέπει ως στρατηγικό όραμα, αλλά ως αναγκαίο εργαλείο άμεσης ανακούφισης μέσω κρατικών ενισχύσεων και μείωσης επιβαρύνσεων.

Αντίθετα, η Solar Heat Europe «διαβάζει» την κρίση σε βάθος χρόνου. Για τον κλάδο των ΑΠΕ, η εκτίναξη των τιμών αποτελεί απόδειξη της δομικής αδυναμίας της Ευρώπης λόγω εισαγωγών. Γι’ αυτό και χαιρετίζει το «AccelerateEU» ως ένα πλαίσιο που μπορεί να οδηγήσει σε άμεση εξοικονόμηση κόστους μέσω εγχώριων τεχνολογιών, οι οποίες όπως τονίζεται μπορούν να αποδώσουν από την πρώτη στιγμή εγκατάστασης.

Την ίδια ώρα, μεγαλύτερη ομοσπονδία περιβαλλοντικών οργανώσεων στην Ευρώπη (European Environmental Bureau) προσγειώνει τη συζήτηση, επιμένοντας ότι η Κομισιόν κάνει τη «σωστή διάγνωση» αλλά δίνει μερική απάντηση. Η κριτική της εστιάζει στο γεγονός ότι κρίσιμα εργαλεία, όπως η φορολόγηση υπερκερδών, αφήνονται στα κράτη-μέλη, ενώ προειδοποιεί ότι προσωρινές μειώσεις φόρων σε ορυκτά καύσιμα μπορεί να ανακυκλώσουν το ίδιο πρόβλημα εξάρτησης.

Τέλος, από την πλευρά της αγοράς καθαρής ενέργειας, η WindEurope στηρίζει σαφώς την κατεύθυνση του πακέτου, θέτοντας όμως μια κρίσιμη προϋπόθεση: να μην επαναληφθούν οι παρεμβάσεις του 2022, οι οποίες όπως επισημαίνει υπονόμευσαν τις επενδύσεις και ενίσχυσαν την αβεβαιότητα στην αγορά. Σε αυτή τη βάση, το «AccelerateEU» αποκτά ουσιαστική αξία μόνο εφόσον λειτουργήσει ως πραγματικός επιταχυντής του εξηλεκτρισμού και της ανάπτυξης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, ενισχύοντας τα επενδυτικά σήματα αντί να τα αποδυναμώνει.

Σε φάση παρατεταμένης έντασης η κρίση

Αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε σε μια εύθραυστη και παρατεταμένη φάση έντασης, χωρίς ουσιαστική αποκλιμάκωση. Η εκεχειρία παραμένει ασταθής, οι διαπραγματεύσεις έχουν «παγώσει» και τα επεισόδια στον Περσικό Κόλπο συνεχίζονται, με επιθέσεις και κατασχέσεις πλοίων στο Στενό του Ορμούζ. Η ναυσιπλοΐα παραμένει σοβαρά περιορισμένη, διαταράσσοντας περίπου το 20% των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και LNG και δημιουργώντας τη μεγαλύτερη διαταραχή προσφοράς των τελευταίων δεκαετιών. Οι αγορές αντιδρούν σχεδόν αντανακλαστικά σε κάθε νέα εξέλιξη, με το Brent να ξεπερνά χθες εκ νέου τα 100 δολάρια, αντανακλώντας τον φόβο για παρατεταμένη κρίση και αβεβαιότητα στην ενεργειακή τροφοδοσία.

Με το βλέμμα στραμμένο πέρα από την άμεση κρίση, η εργαλειοθήκη της Κομισιόν επιχειρεί σύμφωνα με το Bloomberg να αγοράσει χρόνο και να αλλάξει ταυτόχρονα τους κανόνες του παιχνιδιού: να απορροφήσει το σημερινό σοκ τιμών χωρίς να εκτροχιάσει την αγορά, αλλά κυρίως να περιορίσει την έκθεση της Ευρώπης σε επόμενα ενεργειακά επεισόδια. To Reuters επισημαίνει ότι η ουσία δεν βρίσκεται τόσο στα επιμέρους μέτρα, όσο στο μήνυμα: ότι η κρίση του Ιράν δεν αντιμετωπίζεται με προσωρινά «μπαλώματα», αλλά με επιτάχυνση της μετάβασης και σταδιακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα διαφορετικά, κάθε γεωπολιτική ένταση θα μεταφράζεται ξανά σε πληθωρισμό και πίεση για την ευρωπαϊκή οικονομία.

Διαβάστε ακόμη