Κοινή διακήρυξη ειρήνης εξέδωσαν η Κίνα, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία, μετά την ολοκλήρωση της τριμερούς συνόδου στη Σενζέν. Σύμφωνα με το κινεζικό κρατικό τηλεοπτικό δίκτυο CCTV, οι τρεις χώρες επανέλαβαν ότι «ένας πυρηνικός πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί και δεν πρέπει ποτέ να διεξαχθεί». Παράλληλα, διατύπωσαν τη δέσμευσή τους για τη διατήρηση της στρατηγικής σταθερότητας και την προάσπιση της διεθνούς ασφάλειας.
Η κοινή τοποθέτηση ακολούθησε τις συνομιλίες διάρκειας μίας ώρας και είκοσι λεπτών μεταξύ του Σι Τζινπίνγκ, του Ντόναλντ Τραμπ και του Βλαντίμιρ Πούτιν στη Βίλα Κίλιν, στο περιθώριο της συνόδου της APEC. Στο επίκεντρο των δημόσιων παρεμβάσεων βρέθηκαν τα πυρηνικά όπλα, με τον Κινέζο πρόεδρο να ζητεί τη συνολική απαγόρευση και πλήρη εξάλειψή τους.
Ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι τρεις χώρες βρίσκονται σε «μοναδική θέση» για να συζητήσουν τη μείωση των πυρηνικών οπλοστασίων, αναγνωρίζοντας τις δυσκολίες μιας τέτοιας προσπάθειας. Επανέλαβε επίσης ότι οι ΗΠΑ δεν θα επιτρέψουν στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο. Από την πλευρά του, ο Πούτιν επικαλέστηκε την κοινή ευθύνη των τριών κρατών για τη διεθνή ειρήνη και υποστήριξε ότι υπάρχουν κοινά συμφέροντα στην επίλυση περιφερειακών συγκρούσεων, περιλαμβανομένου του πολέμου στην Ουκρανία.
Κοινή δέσμευση για την αποτροπή πυρηνικού πολέμου
Η διακήρυξη, όπως μεταδόθηκε από το CCTV, καταγράφει την κοινή θέση των τριών χωρών κατά της διεξαγωγής πυρηνικού πολέμου και υπέρ της στρατηγικής σταθερότητας.
Στα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί δεν περιγράφονται συγκεκριμένες μειώσεις οπλοστασίων, χρονοδιάγραμμα αφοπλισμού ή μηχανισμοί επιθεωρήσεων. Επομένως, η κοινή διακήρυξη πρέπει να διαχωρίζεται από την ευρύτερη πρόταση του Σι για πλήρη εξάλειψη των πυρηνικών όπλων, η οποία διατυπώθηκε ως κινεζική θέση.
Σι: «Δαμόκλειος Σπάθη» πάνω από την ανθρωπότητα τα πυρηνικά
Τη συνολική απαγόρευση και πλήρη εξάλειψη των πυρηνικών όπλων ζήτησε ο Σι Τζινπίνγκ, χαρακτηρίζοντάς τα απειλή για ολόκληρη την ανθρωπότητα.
«Τα πυρηνικά όπλα αποτελούν μια “Δαμόκλειο Σπάθη” που κρέμεται πάνω από την ανθρωπότητα και πρέπει να απαγορευτούν συνολικά και να εξαλειφθούν πλήρως, με απώτερο στόχο τη δημιουργία ενός κόσμου απαλλαγμένου από πυρηνικά όπλα», δήλωσε, σύμφωνα με το Xinhua.
«Ένας πυρηνικός πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί και δεν πρέπει να διεξαχθεί· πρέπει να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια για να αποτραπεί», πρόσθεσε.
Παράλληλα, ο Κινέζος πρόεδρος ζήτησε από τις μεγάλες δυνάμεις να σέβονται τις «κόκκινες γραμμές» η μία της άλλης και να διατηρούν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας, ώστε οι διαφωνίες και οι λανθασμένοι υπολογισμοί να μην οδηγούν σε κλιμάκωση.
Τραμπ: Μπορούμε να μειώσουμε τα πυρηνικά, αλλά είναι δύσκολο
Ο Αμερικανός πρόεδρος έδωσε επίσης έμφαση στο πυρηνικό ζήτημα από την έναρξη της συνάντησης. «Σήμερα γράφουμε ιστορία», δήλωσε, παρουσιάζοντας την τριμερή ως ευκαιρία προσέγγισης προς όφελος ολόκληρου του πλανήτη. Υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ, η Ρωσία και η Κίνα βρίσκονται σε «μοναδική θέση» για να συζητήσουν πώς μπορεί να μειωθεί ο αριθμός των πυρηνικών όπλων στη Γη.
Ο Τραμπ αναγνώρισε, πάντως, ότι η απόσταση ανάμεσα σε μια πολιτική επιθυμία και στην εφαρμογή της παραμένει μεγάλη. «Πρέπει να πω ότι, ειλικρινά, είναι κάτι πολύ δύσκολο να γίνει, διότι από τη στιγμή που αποκτάς πυρηνικά όπλα, είναι πολύ δύσκολο να μην τα έχεις», ανέφερε.
Παράλληλα, χαρακτήρισε ζωτικής σημασίας τη συνεργασία των τριών κρατών για την αντιμετώπιση της διάδοσης πυρηνικών όπλων σε άλλες χώρες. Συνέδεσε τη θέση αυτή με την αμερικανική πολιτική απέναντι στην Τεχεράνη, λέγοντας: «Αυτό ακριβώς κάνουμε στο Ιράν». «Δεν πρόκειται να επιτρέψουμε στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο», επανέλαβε.
Γιατί μια συμφωνία για τα πυρηνικά παραμένει δύσκολη
Η παρουσία των τριών ηγετών στο ίδιο τραπέζι δημιουργεί δυνατότητα συζήτησης για τον έλεγχο των εξοπλισμών, αλλά δεν αίρει τις διαφορετικές στρατηγικές αφετηρίες τους. Η Κίνα διαθέτει αισθητά μικρότερο πυρηνικό οπλοστάσιο από τις ΗΠΑ και τη Ρωσία. Όπως επισημαίνουν αναλυτές στις ανταποκρίσεις για τη σύνοδο, το Πεκίνο δεν επιθυμεί να δεσμευτεί από μια συνθήκη που θα μπορούσε να το αφήσει σε μειονεκτική θέση απέναντι στις άλλες δύο δυνάμεις.
Αυτή η ανισορροπία αποτελεί βασική δυσκολία για μια ενδεχόμενη τριμερή διαπραγμάτευση. Η γενική υποστήριξη στην αποτροπή ενός πυρηνικού πολέμου δεν δίνει από μόνη της απάντηση στο πώς θα κατανεμηθούν οι δεσμεύσεις και οι μειώσεις. Στις πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν μετά τη συνάντηση δεν παρουσιάστηκε χρονοδιάγραμμα, μηχανισμός επιθεωρήσεων ή συγκεκριμένο πλαίσιο διαπραγμάτευσης για τα πυρηνικά οπλοστάσια.
Οι «κόκκινες γραμμές» του Σι και το μήνυμα για την Ταϊβάν
Πέρα από τα πυρηνικά, ο Σι έθεσε τους όρους με τους οποίους θεωρεί ότι πρέπει να συνυπάρχουν οι μεγάλες δυνάμεις. Απευθυνόμενος στον Τραμπ και τον Πούτιν, δήλωσε ότι δεν πρέπει να παραβιάζουν τις «κόκκινες γραμμές» η μία της άλλης σε ευαίσθητα ζητήματα. Πρόσθεσε ότι οφείλουν να σέβονται την κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα και τα θεμελιώδη συμφέροντα των άλλων χωρών.
Η αναφορά ακολούθησε την προειδοποίησή του προς τον Αμερικανό πρόεδρο για την Ταϊβάν κατά τη διμερή συνάντησή τους. Σύμφωνα με το Xinhua, ο Σι είχε ζητήσει από τις ΗΠΑ να πράξουν το «σωστό», προκειμένου να αποφευχθούν σοβαρές οπισθοδρομήσεις στις σινοαμερικανικές σχέσεις. Το Πεκίνο έχει επανειλημμένα χαρακτηρίσει το ζήτημα της Ταϊβάν «κόκκινη γραμμή». Έτσι, η έκκληση για συνεργασία συνοδεύτηκε από σαφή επισήμανση των θεμάτων στα οποία η κινεζική πλευρά δεν επιθυμεί αμερικανικές κινήσεις που θεωρεί απειλητικές για τα συμφέροντά της.
Η πρόταση Σι για διάλογο και διαχείριση κρίσεων
Σύμφωνα με το CCTV, ο Κινέζος πρόεδρος παρουσίασε πρόταση τεσσάρων σημείων για τις σχέσεις μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, με έμφαση στον αμοιβαίο σεβασμό, στην ειρηνική συνύπαρξη, στη συνεργασία προς αμοιβαίο όφελος και στη διατήρηση της επικοινωνίας.
Ο Σι προειδοποίησε ότι η έλλειψη διαλόγου ενισχύει την καχυποψία και μπορεί να μετατρέψει περιορισμένες διαφωνίες σε σοβαρές συγκρούσεις. «Χωρίς επικοινωνία, η καχυποψία θα εξαπλωθεί και μικρές τριβές ενδέχεται να κλιμακωθούν σε μεγάλες συγκρούσεις», ανέφερε.
Σε πρακτικό επίπεδο, πρότεινε τακτικές επαφές υψηλού επιπέδου μεταξύ Κίνας, Ρωσίας και ΗΠΑ, ανοιχτούς διαύλους διαλόγου σε όλα τα επίπεδα και μηχανισμούς επικοινωνίας για περιόδους κρίσης. Στόχος, όπως εξήγησε, είναι να περιορίζονται οι λανθασμένοι υπολογισμοί, να καθίσταται δυνατή η διαχείριση των διαφορών και να αποτρέπεται η κλιμάκωση.
Κατά την εναρκτήρια τοποθέτησή του, χαρακτήρισε τη συνάντηση πρωτοποριακής σημασίας και τόνισε ότι η συνεργασία αποτελεί αναγκαιότητα. «Η θετική αλληλεπίδραση μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων δεν αποτελεί ζήτημα επιλογής, αλλά επιβεβλημένη αναγκαιότητα», είπε. Ως παράδειγμα της κινεζικής προσέγγισης επικαλέστηκε τόσο τη στρατηγική εταιρική σχέση με τη Ρωσία όσο και την επιδίωξη μιας εποικοδομητικής και στρατηγικά σταθερής σχέσης με τις ΗΠΑ.
Πρόταση Σι Τζινπίνγκ για «κόκκινη γραμμή» επικοινωνίας μεταξύ Κίνας, ΗΠΑ και Ρωσίας ώστε να αποφεύγονται εσφαλμένοι υπολογισμοί
Τη δημιουργία μιας απευθείας γραμμής επικοινωνίας έκτακτης ανάγκης («κόκκινης γραμμής») μεταξύ της Κίνας, των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας φάνηκε να εισηγείται ο Κινέζος πρόεδρος, Σι Τζινπίνγκ, κατά την τοποθέτησή του στην τριμερή σύνοδο κορυφής στη Σενζέν. Όπως υπογράμμισε ο Κινέζος ηγέτης, οι τρεις χώρες χρειάζονται «μηχανισμούς επικοινωνίας και πρόληψης κρίσεων, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι εσφαλμένοι υπολογισμοί θα ελαχιστοποιηθούν».
Πούτιν: Κοινά συμφέροντα ακόμη και για την Ουκρανία
Ο Ρώσος πρόεδρος επικέντρωσε τη δική του παρέμβαση στην ευθύνη των τριών χωρών για τη διεθνή ασφάλεια.
Επικαλούμενος τον ρόλο τους ως νικητών του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, δήλωσε ότι Κίνα, Ρωσία και ΗΠΑ έχουν καθήκον να «διαφυλάξουν και να ενισχύσουν το σύστημα του διεθνούς δικαίου».
Υποστήριξε επίσης ότι διαθέτουν «πολλά κοινά συμφέροντα όσον αφορά την επίλυση περιφερειακών συγκρούσεων, συμπεριλαμβανομένης, προφανώς, της σύγκρουσης στην Ουκρανία».
Κατά τον Πούτιν, οι τρεις χώρες μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην ενίσχυση της ειρήνης και της σταθερότητας. Οι δηλώσεις αυτές δεν συνοδεύτηκαν, στις πρώτες δημόσιες πληροφορίες, από συγκεκριμένη ρωσική πρόταση ή ανακοίνωση αλλαγής θέσης για τον πόλεμο.
Το ουκρανικό είχε ήδη βρεθεί στο επίκεντρο της σύντομης, εκτός προγράμματος συνάντησης που είχε ο Πούτιν με τον Τραμπ πριν από την τριμερή. Ο σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής του Κρεμλίνου, Γιούρι Ουσακόφ, είχε χαρακτηρίσει θετικό το κλίμα, λέγοντας ότι ο Ρώσος πρόεδρος αποχώρησε σε «εξαιρετική διάθεση».
Η επίθεση Τραμπ στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο
Στη διάρκεια των δημόσιων τοποθετήσεων, ο Τραμπ στράφηκε και κατά του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, χαρακτηρίζοντάς το «εκτός ελέγχου», σύμφωνα με το Reuters.
Η δήλωση έγινε ενώ δίπλα του βρισκόταν ο Πούτιν, σε βάρος του οποίου το Δικαστήριο εξέδωσε τον Μάρτιο του 2023 ένταλμα σύλληψης για φερόμενα εγκλήματα πολέμου που αφορούν την παράνομη απέλαση και μεταφορά Ουκρανών παιδιών από κατεχόμενα εδάφη στη Ρωσία.
Η παρουσία του Ρώσου προέδρου στην Κίνα και η θερμή υποδοχή του από τον Αμερικανό ομόλογό του προσέδωσαν ιδιαίτερο πολιτικό βάρος στην παρέμβαση του Τραμπ. Ούτε η Κίνα ούτε οι ΗΠΑ είναι συμβαλλόμενα κράτη στο Καταστατικό της Ρώμης, την ιδρυτική συνθήκη του Δικαστηρίου.
Οι εικόνες από τη συνάντηση Τραμπ – Πούτιν και η αναφορά του Αμερικανού προέδρου στον Ρώσο ομόλογό του ως «φίλο» προκάλεσαν αντιδράσεις στην Πολωνία. Ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ έγραψε στο X: «Θεέ μου, φύλαξέ μας από τέτοιους φίλους», σε μια αιχμηρή παρέμβαση μετά τον θερμό χαιρετισμό των δύο προέδρων.
Την ανησυχία της Βαρσοβίας εξέφρασε και ο υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρσκι, ο οποίος στάθηκε στην εικόνα της οικειότητας μεταξύ τους. «Πράγματι, είναι δύσκολο να κρίνουμε, αλλά η εικόνα αυτή, το να αγκαλιάζει τον Πούτιν και να τον αποκαλεί φίλο, μας προκαλεί κάποια ανησυχία», δήλωσε.
Και πρόσθεσε: «Διότι προκύπτει το ερώτημα: με ποιον είναι περισσότερο φίλος, με τον Πούτιν ή με τον πρόεδρό μας; Και τι θα κάνει άραγε αν φτάσουμε στα δύσκολα; Ποιον από τους δύο φίλους θα επιλέξει;». Οι δηλώσεις αποτυπώνουν τον ευρωπαϊκό προβληματισμό για το πώς θα μεταφραστεί η προσωπική προσέγγιση Τραμπ – Πούτιν σε πολιτικές αποφάσεις, ιδιαίτερα στο ουκρανικό.
Η ανησυχία του Κιέβου και η παρέμβαση της Αυστραλίας
Η συζήτηση για την Ουκρανία πραγματοποιήθηκε χωρίς εκπρόσωπο του Κιέβου στο τραπέζι, γεγονός που είχε προκαλέσει προειδοποιήσεις πριν από τη σύνοδο.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι είχε ζητήσει να μη ληφθούν αποφάσεις για το μέλλον της χώρας του ερήμην της. Ο υπουργός Εξωτερικών Αντρίι Σιμπίχα είχε, από την πλευρά του, καλέσει τις ΗΠΑ και την Κίνα να χρησιμοποιήσουν την επιρροή τους για να πιέσουν τη Ρωσία να τερματίσει τον πόλεμο, απορρίπτοντας τη λογική διανομής χωρών σε σφαίρες επιρροής.
Στη σύνοδο της APEC, ο πρωθυπουργός της Αυστραλίας Άντονι Αλμπανέζι απευθύνθηκε ευθέως στον Πούτιν: «Σταματήστε τον πόλεμό σας. Σταματήστε τον τώρα».
Ο Αλμπανέζι συνέδεσε τις συγκρούσεις στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή με τις διαταραχές στο εμπόριο και τις πιέσεις στο κόστος ζωής, επιμένοντας ότι μια ειρηνευτική λύση πρέπει να στηρίζεται σε όρους που θα αποδέχεται η Ουκρανία.
Οι διμερείς επαφές για εμπόριο, Ορμούζ και τεχνητή νοημοσύνη
Πριν από την τριμερή, ο Τραμπ είχε συναντηθεί χωριστά και με τον Σι. Στις συνομιλίες τους περιλαμβάνονταν η Ουκρανία, οι δασμοί, το εμπόριο και η τεχνητή νοημοσύνη. Ο Αμερικανός πρόεδρος εξήρε την προσωπική τους σχέση και υποστήριξε ότι οι εμπορικές συναλλαγές των δύο χωρών έχουν γίνει πιο ισορροπημένες. Αναφέρθηκε στη συμβολή του Συμβουλίου Εμπορίου, το οποίο εξετάζει δυνατότητες συναλλαγών που δεν προσκρούουν σε περιορισμούς εθνικής ασφάλειας, ενώ ζήτησε αυξημένες κινεζικές αγορές αμερικανικών αγροτικών προϊόντων.
Οι επαφές έγιναν με φόντο την εμπορική εκεχειρία που παραμένει εύθραυστη και τις νέες αμερικανικές κινήσεις περιορισμού της πρόσβασης της Κίνας σε προηγμένα τσιπ AI. Για τα Στενά του Ορμούζ, ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι οι ΗΠΑ και η Κίνα μοιράζονται το συμφέρον να συνεχιστεί η διέλευση ενέργειας, καθώς και να αποτραπεί η απόκτηση πυρηνικών όπλων από το Ιράν. Δεν είχε ανακοινωθεί, ωστόσο, κάποια κοινή πρωτοβουλία για τον τερματισμό της σύγκρουσης με την Τεχεράνη.
Η τριμερής πραγματοποιήθηκε στη βίλα Kylin, ένα κρατικό συγκρότημα στο βορειοδυτικό τμήμα της Σενζέν, σε απόσταση περίπου μισής ώρας από το διεθνές αεροδρόμιο Shenzhen Bao’an.
Ο Σι κάθισε στην κεφαλή του τραπεζιού, με τον Πούτιν στα δεξιά του και τον Τραμπ στα αριστερά. Μετά τις εναρκτήριες δηλώσεις, οι δημοσιογράφοι αποχώρησαν και οι συνομιλίες συνεχίστηκαν κεκλεισμένων των θυρών.
Το συγκρότημα λειτουργεί από το 1997 και έχει φιλοξενήσει Κινέζους ηγέτες και ξένους αξιωματούχους. Περιλαμβάνει ξενώνες, επαύλεις ευρωπαϊκού ύφους και αίθουσες δεξιώσεων μέσα σε εκτεταμένο πράσινο, ενώ σε κοντινή απόσταση βρίσκονται γήπεδο γκολφ και το Πάρκο Σαφάρι της πόλης.
Στη διπλωματική του ιστορία περιλαμβάνεται και η φερόμενη διαμονή του πρώην ηγέτη της Βόρειας Κορέας Κιμ Γιονγκ Ιλ, κατά τη διάρκεια μυστικής επίσκεψης για την παρατήρηση των κινεζικών οικονομικών μεταρρυθμίσεων, σύμφωνα με τη Chosun Daily.
Ο καθηγητής Σαογιού Γιουάν του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης δήλωσε στο BBC ότι ο χώρος προσφέρει τη δυνατότητα αποτελεσματικής φύλαξης. Η σχετική απομόνωση και η εγγύτητα στο αεροδρόμιο διευκόλυναν επίσης την άμεση αναχώρηση του Αμερικανού προέδρου μετά τις συνομιλίες.
Στις εικόνες από την παρουσία του Πούτιν στην Κίνα εμφανίστηκε και συνεργάτης του με χαρτοφύλακα, ο οποίος στις σχετικές ανταποκρίσεις περιγράφεται ως η λεγόμενη πυρηνική βαλίτσα. Η ταυτότητα και το περιεχόμενό του, πάντως, δεν μπορούν να επιβεβαιωθούν μόνο από το οπτικό υλικό.
Μετά από μία ώρα και είκοσι λεπτά, τα κινεζικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν την ολοκλήρωση της συνάντησης. Η αυτοκινητοπομπή του Τραμπ αναχώρησε για το αεροδρόμιο, όπου τον ανέμενε το Air Force One για την επιστροφή του στις ΗΠΑ. Από τον χώρο αποχώρησε και ο Πούτιν, με τον Σι να τον συνοδεύει μέχρι το αυτοκίνητό του.
Η σύνοδος έκλεισε με δημόσιες τοποθετήσεις υπέρ της αποτροπής ενός πυρηνικού πολέμου και της διατήρησης του διαλόγου, αλλά και με σαφείς διαφορές στις προτεραιότητες των τριών ηγετών. Το περιεχόμενο ενδεχόμενων πρακτικών δεσμεύσεων από τις κλειστές συνομιλίες δεν είχε αποσαφηνιστεί στις πρώτες ενημερώσεις μετά το τέλος της.
Διαβάστε ακόμη
