Την άμεση επανέναρξη των πωλήσεων ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη, μέσω των αγωγών που διασχίζουν την Ουκρανία, προωθούν οι ΗΠΑ, στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για την επίτευξη ενεργειακής εκεχειρίας ενόψει του χειμώνα, σύμφωνα με Αμερικανούς, Ευρωπαίους και Ουκρανούς αξιωματούχους. Σύμφωνα με αποκλειστικό δημοσίευμα της Wall Street Journal, το σχέδιο, το οποίο έθεσαν οι Αμερικανοί απεσταλμένοι Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ κατά τις επισκέψεις τους σε Μόσχα και Κίεβο τον Σεπτέμβριο, προβλέπει την πώληση ρωσικού αερίου μέσω αμερικανικού μεσάζοντα για την παράκαμψη των ευρωπαϊκών κυρώσεων, δημιουργώντας παράλληλα επικερδείς ευκαιρίες για Αμερικανούς επενδυτές.

Με βάση την ισχύουσα ευρωπαϊκή νομοθεσία, όλες οι αγορές ρωσικού φυσικού αερίου πρέπει να καταργηθούν σταδιακά έως τα τέλη του 2027. Οι ηγέτες των μεγαλύτερων ευρωπαϊκών κρατών ξεκαθαρίζουν ότι δεν επιθυμούν την επαναφορά της ενεργειακής τους εξάρτησης από μια χώρα που θεωρούν ως την κορυφαία στρατηγική τους απειλή. Το αμερικανικό σχέδιο μπήκε προσωρινά στο συρτάρι τον προηγούμενο μήνα, όταν η Ουκρανία, υπό την πίεση του Προέδρου Τραμπ, ανέστειλε μονομερώς για σχεδόν δύο εβδομάδες τα πλήγματα σε ρωσικά διυλιστήρια, ενόσω η Μόσχα σφυροκοπούσε την ουκρανική ενεργειακή υποδομή και ξεκινούσε την αποστολή ντίζελ προς τις ΗΠΑ. Τότε, η Ουάσιγκτον έστρεψε την προσοχή της στην πιθανότητα μιας πιο ουσιαστικής ειρηνευτικής συμφωνίας.

Ωστόσο, το Κίεβο επανέλαβε την αεροπορική του εκστρατεία την Παρασκευή, εξαπολύοντας τρεις επιθέσεις σε τρία μεγάλα ρωσικά διυλιστήρια τις τελευταίες τρεις ημέρες. Η εξέλιξη αυτή προσδίδει νέα επείγουσα διάσταση στην επιδίωξη μιας ολοκληρωμένης ενεργειακής εκεχειρίας ενόψει των τριμερών ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων (ΗΠΑ, Ρωσία, Ουκρανία) που προγραμματίζονται για τα μέσα Νοεμβρίου στο Άμπου Ντάμπι. Μέχρι στιγμής, η Ρωσία έχει αποκρούσει τις αμερικανικές προσπάθειες. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, δήλωσε τη Δευτέρα στο ρωσικό πρακτορείο TASS ότι η άμεση επανέναρξη των εξαγωγών ρωσικού αερίου στην Ευρώπη είναι αδύνατη λόγω της «κατάστασης στο πεδίο», προσθέτοντας ωστόσο ότι τέτοιες εξαγωγές θα μπορούσαν να καταστούν εφικτές στο μέλλον εάν συμφωνήσουν αγοραστές και πωλητές.

Οι Αμερικανοί διαπραγματευτές εκτιμούν ότι η επιστροφή της Ρωσίας στην ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου θα δημιουργούσε ένα ισχυρό κίνητρο στον Πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν για να συμφωνήσει. Η χρήση του σοβιετικού δικτύου αγωγών που εκτείνεται προς την Ευρώπη μέσω Ουκρανίας από τα κοιτάσματα του Ουρενγκόι στη Σιβηρία, θα εξασφάλιζε επίσης στο Κίεβο τα απολύτως αναγκαία έσοδα από τα τέλη διέλευσης.

Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι ο Λευκός Οίκος πρότεινε στη Μόσχα να καταθέτει τα έσοδα από αυτές τις πωλήσεις σε καταπιστευματικό λογαριασμό (escrow account) σε τρίτη δικαιοδοσία, αποτρέποντας τη χρηματοδότηση του πολέμου από το Κρεμλίνο. Οι Αμερικανοί προωθούν την ιδέα στους Ευρωπαίους ηγέτες ως μέσο για τη μείωση των ενεργειακών τιμών, σε έναν χειμώνα όπου τα ευρωπαϊκά αποθέματα βρίσκονται στο 75% της πληρότητάς τους, στο χαμηλότερο εποχικό επίπεδο αρκετών ετών και κάτω από τον μέσο όρο της εννεαετίας.

Αυτή η πίεση συνιστά πλήρη μεταστροφή από την πρώτη θητεία του Τραμπ, όταν ο ίδιος επέκρινε επανειλημμένα τη Γερμανίδα Καγκελάριο Άνγκελα Μέρκελ για την κατασκευή του αγωγού Nord Stream 2, προειδοποιώντας ότι θα καταστήσει τη Γερμανία «αιχμάλωτη της Ρωσίας» και επιβάλλοντας κυρώσεις στα τέλη του 2019. Λίγο πάνω από δύο χρόνια αργότερα, η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία ποντάροντας στην ευρωπαϊκή αδράνεια.

Οι ευρωπαϊκές αντιδράσεις και η λύση του Nord Stream

Η επίσημη ευρωπαϊκή θέση είναι ότι η ΕΕ δεν θα επαναλάβει τις αγορές ρωσικού αερίου ακόμη και μετά από μια πλήρη ειρηνευτική συμφωνία. Ο Ευρωπαίος Επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν, σε συνέντευξή του σε ουγγρική εφημερίδα τον Οκτώβριο, ξεκαθάρισε ότι η απαγόρευση πρέπει να είναι μόνιμη. «Σίγουρα δεν θα εμπιστευόμουν τη Ρωσία. Ακόμα κι αν υπήρχε ειρήνη αύριο, κάτι που όλοι ελπίζουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά. Ανώτερος αξιωματούχος σκανδιναβικής χώρας σημείωσε ότι η επανέναρξη των αγορών αντίκειται στις ευρωπαϊκές αρχές, ενώ αξιωματούχος μεγάλου ευρωπαϊκού κράτους παρομοίασε την αμερικανική πρόταση με την παραχώρηση της Τσεχοσλοβακίας στον Χίτλερ από τον Νέβιλ Τσάμπερλεν με αντάλλαγμα επιχειρηματικές συμφωνίες.

Η κυβέρνηση Τραμπ ωστόσο στοιχηματίζει ότι η ευρωπαϊκή αντίσταση θα αποδειχθεί λιγότερο άκαμπτη. Η Ουάσιγκτον βλέπει πλέον την ενδεχόμενη επαναλειτουργία του Nord Stream ως δυνητικά κρίσιμο μέρος μιας ευρύτερης συμφωνίας. Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι το λάθος της Μέρκελ ήταν η επιδίωξη του αγωγού χωρίς να έχει προηγηθεί μια ευρύτερη συμφωνία ασφάλειας με τη Μόσχα. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, οι Ευρωπαίοι έχουν δείξει ενδιαφέρον για μια πρόταση που θα μείωνε δραστικά τις τιμές της ενέργειας, στο πλαίσιο μιας συνολικής ειρηνευτικής διευθέτησης.

Η Μόσχα και το Βερολίνο κατασκεύασαν τον πρώτο αγωγό Nord Stream για να παρακάμψουν τα δίκτυα μέσω Ουκρανίας το 2011. Ο Nord Stream 1, που διέκοψε τις παραδόσεις τον Αύγουστο του 2022, και ο Nord Stream 2, που δεν τέθηκε ποτέ σε λειτουργία, υπέστησαν σοβαρές ζημιές σε υποβρύχιες εκρήξεις που αποδίδονται στην Ουκρανία τον Σεπτέμβριο του 2022, καθιστώντας την επανεκκίνησή τους χρονοβόρα. Αντίθετα, το δίκτυο που διασχίζει την Ουκρανία, με συνδέσεις προς τη Σλοβακία, την Αυστρία και τη Γερμανία, μπορεί να επαναλειτουργήσει σχεδόν άμεσα, καθώς περιορισμένες ποσότητες συνέχισαν να ρέουν έως το κλείσιμό του τον Ιανουάριο του 2025.

Σήμερα, το 11% του φυσικού αερίου της Ευρώπης προέρχεται από τη Ρωσία (από 45% πριν τον πόλεμο), εισαγόμενο είτε μέσω δεξαμενόπλοιων (LNG) είτε μέσω των αγωγών TurkStream που τροφοδοτούν την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, την ώρα που το αμερικανικό LNG καλύπτει το 30%. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι οι επιπτώσεις από τον πόλεμο του Τραμπ στο Ιράν ενδέχεται να διαβρώσουν τις ευρωπαϊκές αντιστάσεις. Τα φορτία LNG του Κατάρ παραμένουν εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο και το ενεργειακό ράλι συνεχίζεται παρά τις αυξημένες ροές πετρελαίου από τα Στενά του Ορμούζ. Σύμφωνα με την ΕΕ, η Ευρώπη έχει δαπανήσει επιπλέον 100 δισ. ευρώ (περίπου 112 δισ. δολάρια) για ενέργεια εξαιτίας του πολέμου με το Ιράν.

Σε πολιτικό επίπεδο, το κόμμα της γερμανικής αντιπολίτευσης, η ακροδεξιά «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD), έχει ήδη αναδείξει την επιστροφή στις φθηνές εισαγωγές ρωσικού αερίου σε κεντρικό άξονα της εκστρατείας της για τις εθνικές εκλογές του 2028. Διπλωμάτες αναφέρουν ότι θα ήταν ευκολότερο για την Ευρώπη να αλλάξει στάση εάν το Κίεβο ενέκρινε τις πωλήσεις αερίου ως μέρος μιας εκεχειρίας, η οποία θα απέτρεπε τις ενεργειακές διακοπές (blackouts) και μια πιθανή ανθρωπιστική καταστροφή σε μεγάλες ουκρανικές πόλεις. Το σενάριο αυτό αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα, καθώς η Ουκρανία έχει ξεμείνει από αεράμυνα, με τις ΗΠΑ να περιορίζουν τις προμήθειες αναχαιτιστικών συστημάτων Patriot εν μέσω της παγκόσμιας έλλειψης.

Διαβάστε ακόμη