Ο χαλκός αντιμετωπίζει συνεχείς αναταράξεις τιμών, οι οποίες αντανακλούν τις δομικές ανακατατάξεις στο διεθνές εμπόριο ενέργειας. Σύμφωνα με ανάλυση της Wall Street Journal, το βασικό μέταλλο της ενεργειακής μετάβασης κατέρριψε το ρεκόρ των 5,69 δολαρίων ανά λίβρα τον Ιούλιο, υπό την πίεση σεναρίων για επιβολή αμερικανικών δασμών 50%, προτού καταγράψει πτώση.

Πέρα από τις βραχυπρόθεσμες γεωπολιτικές πιέσεις, οι αναλυτές εντοπίζουν μια μακροπρόθεσμη συστημική απειλή: το δομικό έλλειμμα μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, το οποίο θέτει σε κίνδυνο τους προϋπολογισμούς και τα χρονοδιαγράμματα των παγκόσμιων ενεργειακών υποδομών.

Εκτίναξη παγκόσμιας ζήτησης: Ρόλος AI και “πράσινων” επενδύσεων

Η παγκόσμια ζήτηση για ραφιναρισμένο χαλκό προσέγγισε τα 27 εκατομμύρια τόνους (Mt) το 2024, σημειώνοντας άνοδο 3,2% συγκριτικά με το 2023. Η αγορά ελέγχεται απόλυτα από την Κίνα, η οποία απορροφά το 60% της παγκόσμιας κατανάλωσης χρηματοδοτώντας ηλεκτρικά δίκτυα και έργα απανθρακοποίησης. Οι ΗΠΑ ακολουθούν με 6%, ενώ αναδυόμενες οικονομίες, όπως η Ινδία και το Βιετνάμ, αναμένεται να αυξήσουν κατακόρυφα τα μερίδιά τους έως το 2050 λόγω ραγδαίας βιομηχάνισης.

Η άνοδος της ζήτησης πυροδοτείται από τις υποδομές ηλεκτρικών δικτύων, τα ηλεκτρικά οχήματα και τις ΑΠΕ, τεχνολογίες με πολλαπλάσιες απαιτήσεις σε χαλκό συγκριτικά με τις συμβατικές. Ταυτόχρονα, τα νέα data centers δημιουργούν πρόσθετη πίεση. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) υπολογίζει ότι τα data centers, λόγω υψηλών απαιτήσεων ψύξης και ηλεκτροδότησης, θα καταναλώνουν το 1% έως 2% της παγκόσμιας παραγωγής χαλκού μέχρι το 2030.

Το «κλείδωμα» της προσφοράς και ο γεωπολιτικός κίνδυνος

Στον αντίποδα, η παγκόσμια παραγωγή εξορυγμένου χαλκού (22,8 Mt το 2024) προβλέπεται, βάσει στοιχείων WSJ και IEA, να κορυφωθεί στα 24 Mt προς το τέλος της δεκαετίας, προτού ξεκινήσει η πτωτική της πορεία.

Τα συστημικά αίτια αυτής της περιορισμένης προσφοράς επικεντρώνονται σε τρεις κρίσιμους παράγοντες: την κατακόρυφη πτώση της ποιότητας του μεταλλεύματος, η οποία έχει μειωθεί κατά 40% από το 1991, την έντονη έλλειψη νέων κοιτασμάτων με μόλις 14 ανακαλύψεις την τελευταία δεκαετία, καθώς και την εκτόξευση των χρόνων ωρίμανσης, που πλέον αγγίζουν εψς και τα 17 έτη από την ανακάλυψη έως την παραγωγή.

Ο IEA προειδοποιεί για έλλειμμα προσφοράς 30% μέχρι το 2035. Το ρίσκο της εφοδιαστικής αλυσίδας ενισχύεται από την Κίνα, η οποία επεξεργάστηκε το 45% του παγκόσμιου χαλκού το 2024, ποσοστό που εκτιμάται ότι θα φτάσει το 50% έως το 2040. Οι σχεδιαζόμενοι αμερικανικοί δασμοί απλώς μετατοπίζουν τις ροές προς την ΕΕ ή την Ασία, χωρίς να επιλύουν το δομικό πρόβλημα επάρκειας.

Οι επιπτώσεις στα ελληνικά ενεργειακά έργα

Η έλλειψη χαλκού στην αγορά ανεβάζει το κόστος παραγωγής ενέργειας και τα έξοδα για την κατασκευή νέων έργων. Στην Ελλάδα, όπου η κύρια προτεραιότητα είναι να ξεπεραστούν τα εμπόδια στις υποδομές, οι επιπτώσεις αφορούν τρεις βασικούς τομείς.

Αρχικά, τα μεγάλα έργα ηλεκτρικών διασυνδέσεων αντιμετωπίζουν κινδύνους στον προϋπολογισμό και τον προγραμματισμό τους λόγω της μεγάλης ανάγκης για χαλκό και των καθυστερήσεων στην προμήθεια των υλικών. Παράλληλα, ο έντονος ευρωπαϊκός ανταγωνισμός για τα ειδικά υποβρύχια καλώδια θέτει σε κίνδυνο την έγκαιρη ολοκλήρωση των πρώτων ελληνικών θαλάσσιων αιολικών πάρκων. Τέλος, η αναβάθμιση του δικτύου μεταφοράς και διανομής, η οποία είναι απαραίτητη για να αξιοποιηθεί πλήρως η πράσινη ενέργεια, καθίσταται πιο δύσκολη, καθώς η διαθεσιμότητα και το κόστος του χαλκού για τους μετασχηματιστές και τα καλώδια καθορίζουν πόσο γρήγορα θα μπορέσει το εγχώριο δίκτυο να δεχτεί νέες πηγές ενέργειας.

Κυκλική οικονομία και ρυθμιστικό πλαίσιο

Σύμφωνα με το Bloomberg, το έλλειμμα απαιτεί άμεσα αντανακλαστικά πολιτικής. Η αγορά αναγκάζεται να προσαρμοστεί μέσω της ενίσχυσης του ρυθμιστικού πλαισίου για την κυκλική οικονομία.

Η Ευρώπη στρέφεται στη δευτερογενή παραγωγή (ανακύκλωση σκραπ), προκειμένου να μειώσει την εξάρτηση από τρίτες χώρες. Η βιομηχανία προωθεί παράλληλα την υποκατάσταση υλικών, αυξάνοντας τη χρήση αλουμινίου σε εναέριες γραμμές, αν και ο χαλκός παραμένει τεχνικός μονόδρομος στα υποβρύχια δίκτυα υψηλών απαιτήσεων. Η επιτυχία του ευρωπαϊκού και ελληνικού ενεργειακού σχεδιασμού εξαρτάται πλέον ευθέως από την ασφαλή προμήθεια των κρίσιμων ορυκτών.

Διαβάστε ακόμη