Η ήδη εύθραυστη ισορροπία στις σχέσεις Ουάσιγκτον–Τεχεράνης φαίνεται να δοκιμάζεται ξανά, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εξετάζει σοβαρά την επαναφορά του «Project Freedom» («Σχέδιο Ελευθερία»). Πρόκειται για στρατιωτική πρωτοβουλία των ΗΠΑ που προβλέπει ένοπλη συνοδεία εμπορικών πλοίων και διασφάλιση της διέλευσής τους από τα Στενά του Ορμούζ, μια κρίσιμη θαλάσσια δίοδο για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας.

Η πρόθεση αυτή, την οποία ο Τραμπ αποκάλυψε σε συνέντευξή του στο Fox News, έρχεται μετά την απόρριψη της ιρανικής πρότασης ειρήνης και σηματοδοτεί νέα κλιμάκωση της έντασης στην περιοχή.

Υψηλό κόστος για τις ΗΠΑ

Ωστόσο, η εφαρμογή ενός τέτοιου σχεδίου θεωρείται ιδιαίτερα δαπανηρή. Κάθε αποστολή αμερικανικού αντιτορπιλικού στα Στενά απαιτεί αυξημένη στρατιωτική κάλυψη, αεροπορική επιτήρηση και συνοδεία από μαχητικά και ελικόπτερα, με το κόστος να φτάνει σε εκατομμύρια δολάρια ανά επιχείρηση. Η συστηματική προστασία των εμπορικών πλοίων θα μπορούσε να αυξήσει σημαντικά το συνολικό οικονομικό βάρος της σύγκρουσης.

Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με το Fox News, ο Τραμπ εκτίμησε ότι η ιρανική ηγεσία βρίσκεται κοντά σε «υποχώρηση», ενώ υποστήριξε ότι η Τεχεράνη εμφανίζεται διατεθειμένη να επιτρέψει στις ΗΠΑ να αναλάβουν τη μεταφορά αποθεμάτων ουρανίου εκτός της χώρας. Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν υπάρχουν δημόσιες ενδείξεις που να επιβεβαιώνουν αλλαγή στάσης από την ιρανική πλευρά.

Ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε τη στάση του Ιράν «εντελώς απαράδεκτη», ανατρέποντας ουσιαστικά την προηγούμενη επιλογή του να «παγώσει» το σχέδιο λόγω των προχωρημένων διαπραγματεύσεων. Παράλληλα, αποκάλυψε ότι το Ιράν φέρεται να ζήτησε από τις ΗΠΑ να αναλάβουν την απομάκρυνση εμπλουτισμένου ουρανίου από πυρηνικές εγκαταστάσεις που έχουν πληγεί, επικαλούμενο έλλειψη τεχνικής δυνατότητας.

Ενίσχυση της ιρανικής στρατιωτικής παρουσίας

Το Ιράν ενισχύει παράλληλα τη στρατιωτική του παρουσία στον Περσικό Κόλπο, αναπτύσσοντας υποβρύχια κλάσης Ghadir, τα οποία το πρακτορείο Tasnim περιγράφει ως «αόρατους φρουρούς» των Στενών του Ορμούζ. Τα μικρού μεγέθους υποβρύχια διαθέτουν δυνατότητα εκτόξευσης πυραύλων cruise κατά πλοίων, γεγονός που αυξάνει περαιτέρω την ανησυχία στη διεθνή ναυτιλιακή κοινότητα.

Η ένταση συνεχίζει να επηρεάζει τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή. Δεξαμενόπλοιο LNG από το Κατάρ φέρεται να επέστρεψε πριν περάσει τα Στενά, αν και ορισμένα πλοία κατάφεραν τελικά να διέλθουν, ανάμεσά τους και καταριανό φορτηγό πλοίο. Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Fatih Birol, προειδοποίησε ότι η αξιοπιστία των Στενών του Ορμούζ ως βασικής ενεργειακής αρτηρίας του πλανήτη ενδέχεται να έχει υποστεί μόνιμο πλήγμα από το παρατεταμένο κλείσιμο. Όπως σημείωσε, ακόμη και αν αποκατασταθεί η ομαλή ναυσιπλοΐα, οι αγορές πλέον γνωρίζουν ότι η θαλάσσια δίοδος μπορεί να κλείσει ξανά ανά πάσα στιγμή.

Σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο της Saudi Aramco, Amin Nasser, η παγκόσμια αγορά χάνει περίπου 100 εκατ. βαρέλια πετρελαίου για κάθε εβδομάδα που τα Στενά παραμένουν κλειστά. Η μεγαλύτερη πετρελαϊκή εταιρεία στον κόσμο εκτιμά ότι ακόμη και με άμεση επαναλειτουργία, η πλήρης ομαλοποίηση της αγοράς θα απαιτήσει μήνες.

Συνεχίζονται οι επιθέσεις στην περιοχή

Παρά την εύθραυστη εκεχειρία που ισχύει εδώ και περίπου έναν μήνα, τα περιστατικά βίας συνεχίζονται. Το Σαββατοκύριακο σημειώθηκαν επιθέσεις με drones και πυραύλους εναντίον πλοίων αλλά και κρατών του Περσικού Κόλπου. Εμπορικό πλοίο τυλίχθηκε προσωρινά στις φλόγες ύστερα από επίθεση drone στα χωρικά ύδατα του Κατάρ, ενώ τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κουβέιτ ανακοίνωσαν επίσης αεροπορικές επιθέσεις.

Οι δυσκολίες στην επίτευξη συμφωνίας για ένα βασικό πλαίσιο διαπραγματεύσεων εντείνουν την αβεβαιότητα γύρω από το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, το οποίο αποτελεί βασικό στόχο της αμερικανοϊσραηλινής στρατιωτικής εκστρατείας.

Οι ιρανικές θέσεις και οι αντιπροτάσεις

Η Τεχεράνη, μέσω του εκπροσώπου του υπουργείου Εξωτερικών Ismail Baghaei, κατηγορεί την Ουάσιγκτον για υπερβολικές και παράλογες απαιτήσεις. Το Ιράν χαρακτηρίζει τις δικές του προτάσεις «υπεύθυνες και γενναιόδωρες», υποστηρίζοντας ότι στόχος του είναι η διασφάλιση των κυριαρχικών του δικαιωμάτων.

Οι βασικές ιρανικές απαιτήσεις περιλαμβάνουν τον τερματισμό των εχθροπραξιών, την άρση των κυρώσεων και του ναυτικού αποκλεισμού, καθώς και την αποδέσμευση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων της χώρας στο εξωτερικό.

Παράλληλα, η Τεχεράνη απευθύνει προειδοποίηση προς τις ευρωπαϊκές χώρες να μην εμπλακούν στρατιωτικά στα Στενά του Ορμούζ. Ο Μπαγκεΐ χαρακτήρισε τον πόλεμο «παράνομο και ανήθικο», κατηγορώντας ΗΠΑ και Ισραήλ ως επιτιθέμενους και καλώντας την Ευρώπη να μην συμμετάσχει σε ενέργειες που θα έπλητταν τα δικά της συμφέροντα.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της The Wall Street Journal, το Ιράν φέρεται να πρότεινε τη μεταφορά μέρους των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου σε τρίτη χώρα, απορρίπτοντας όμως την αποσυναρμολόγηση των πυρηνικών του εγκαταστάσεων. Το πρακτορείο Tasnim διέψευσε το σχετικό δημοσίευμα, ενώ πηγή με γνώση των συνομιλιών ανέφερε ότι η ιρανική αντιπρόταση δεν περιλάμβανε αναφορές στο πυρηνικό πρόγραμμα.

Η Τεχεράνη ζητά επίσης αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων και άρση των αμερικανικών κυρώσεων στις εξαγωγές πετρελαίου. Το κρατικό δίκτυο IRIB χαρακτήρισε την αμερικανική πρόταση ως μορφή «παράδοσης» και υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ θα πρέπει να καταβάλουν και πολεμικές αποζημιώσεις.

Νέα άνοδος στις τιμές πετρελαίου

Στο μεταξύ, οι διεθνείς τιμές πετρελαίου συνεχίζουν να ενισχύονται. Το Brent σημείωσε άνοδο 2,2%, ξεπερνώντας τα 103 δολάρια ανά βαρέλι, ενώ η άνοδος των ενεργειακών τιμών επηρέασε και τις αγορές ομολόγων, με την απόδοση του αμερικανικού 10ετούς να διαμορφώνεται στο 4,39%.

Το ζήτημα του Ιράν αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο και της επικείμενης συνάντησης του Τραμπ με τον Κινέζο πρόεδρο Xi Jinping στο Πεκίνο. Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, οι δύο πλευρές θα συζητήσουν τις κινεζικές αγορές ιρανικού πετρελαίου, πιθανές εξαγωγές οπλικών συστημάτων αλλά και τις πιέσεις που δέχεται η παγκόσμια αγορά ενέργειας.

Οι ΗΠΑ έχουν ήδη επιβάλει κυρώσεις σε κινεζικές εταιρείες που κατηγορούνται ότι αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο ή παρέχουν δορυφορικές εικόνες στην Τεχεράνη.

Συζητήσεις για ευρωπαϊκή ναυτική αποστολή

Την ίδια ώρα, περισσότερες από 40 χώρες συμμετέχουν σε διαβουλεύσεις για τη δημιουργία ευρωπαϊκής ναυτικής δύναμης ασφαλείας υπό την ηγεσία του Ηνωμένου Βασιλείου και της Γαλλίας, με αποστολή τη συνοδεία εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ όταν σταθεροποιηθεί η εκεχειρία.

Η δύναμη αυτή αναμένεται να περιλαμβάνει επιχειρήσεις ναρκαλιείας, συνοδείας πλοίων και αεροπορικής επιτήρησης, με στόχο την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης της διεθνούς ναυτιλίας στη σημαντικότερη ίσως ενεργειακή θαλάσσια δίοδο του κόσμου.

Διαβάστε ακόμη