Στην επιλογή 46 νέων Στρατηγικών Έργων σε 16 κράτη-μέλη προχώρησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αποσκοπώντας στην ενίσχυση των ευρωπαϊκών εφοδιαστικών αλυσίδων και στη διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας σε κρίσιμες πρώτες ύλες. Οι συγκεκριμένες πρωτοβουλίες θα συμβάλουν στην επίτευξη των στόχων που καθορίζει η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τις κρίσιμες πρώτες ύλες (Critical Raw Materials Act – CRMA), σύμφωνα με την οποία έως το 2030 η ευρωπαϊκή παραγωγική δυναμικότητα οφείλει να καλύπτει κατ’ ελάχιστον το 10% της ετήσιας κατανάλωσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην εξόρυξη, το 40% στην επεξεργασία και το 25% στην ανακύκλωση στρατηγικών πρώτων υλών. Στόχος της ρύθμισης είναι η τόνωση της ανταγωνιστικότητας, η αύξηση της ανθεκτικότητας και ο περιορισμός της εξάρτησης από μεμονωμένους προμηθευτές.
Τα νέα επιλεγέντα έργα κατανέμονται σε 16 χώρες: Βέλγιο, Βουλγαρία, Εσθονία, Φινλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ιταλία, Λιθουανία, Ολλανδία, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβακία, Ισπανία και Σουηδία. Η επιλογή τους πραγματοποιήθηκε μεταξύ 102 αιτήσεων που κατατέθηκαν στον σχετικό γύρο υποβολής, ο οποίος ολοκληρώθηκε νωρίτερα φέτος.
Σε ό,τι αφορά τα στάδια της αλυσίδας αξίας των πρώτων υλών, τα έργα καλύπτουν διαφορετικά επίπεδα: οκτώ αφορούν την εξόρυξη, 11 την επεξεργασία και 19 την ανακύκλωση. Παράλληλα, περιλαμβάνονται οκτώ καθετοποιημένα έργα, εκ των οποίων τρία συνδυάζουν εξόρυξη και επεξεργασία, ενώ πέντε συνδυάζουν επεξεργασία και ανακύκλωση, υποστηρίζοντας την προσέγγιση της ολοκληρωμένης εφοδιαστικής αλυσίδας της ΕΕ. Συνολικά καλύπτονται 15 από τις 17 στρατηγικές πρώτες ύλες που ορίζει το πλαίσιο CRMA.
Οι πρωτοβουλίες αυτές επικεντρώνονται στην ενίσχυση των ευρωπαϊκών αλυσίδων αξίας στους τομείς των μπαταριών, της άμυνας και της αεροδιαστημικής, καθώς και των μόνιμων μαγνητών. Ειδικότερα, περιλαμβάνονται επτά έργα για το λίθιο, 12 για το νικέλιο, δέκα για το κοβάλτιο, πέντε για το μαγγάνιο και τέσσερα για τον γραφίτη, τα οποία υποστηρίζουν άμεσα την παραγωγή συσσωρευτών. Επιπλέον, δύο έργα για το μαγνήσιο και τρία για το βολφράμιο θα τροφοδοτήσουν την άμυνα και την αεροδιαστημική, ενώ τέσσερα έργα σπάνιων γαιών θα στηρίξουν την αλυσίδα αξίας μόνιμων μαγνητών.
Σε συνδυασμό με τα 47 Στρατηγικά Έργα εντός ΕΕ και τα 13 έργα σε τρίτες χώρες που είχαν επιλεγεί τον Μάρτιο και τον Ιούνιο του προηγούμενου έτους, τα 46 νέα έργα αναμένεται να συμβάλουν καθοριστικά στην επίτευξη των στόχων μείωσης κινδύνου και διαφοροποίησης των προμηθειών. Εφόσον υλοποιηθούν πλήρως, δύνανται να επιτύχουν εξ ολοκλήρου τους στόχους εξόρυξης για το λίθιο, το νικέλιο, τις σπάνιες γαίες, το μαγνήσιο και το βολφράμιο, καθώς και τους στόχους επεξεργασίας για το λίθιο και τις σπάνιες γαίες. Επίσης, μπορούν να καλύψουν το 89% του στόχου επεξεργασίας κοβαλτίου, το 57% για το βολφράμιο και το 51% για το μαγνήσιο, καλύπτοντας παράλληλα πλήρως τις κατευθύνσεις ανακύκλωσης για το λίθιο, το κοβάλτιο και τις σπάνιες γαίες.
Όσον αφορά την πρόοδο της πρώτης λίστας στρατηγικών έργων που επιλέχθηκαν το 2025, οι επενδύσεις κινούνται ήδη προς την επιχειρησιακή τους φάση. Μέχρι σήμερα, 25 Στρατηγικά Έργα έχουν ολοκληρώσει τη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων και 17 έχουν εξασφαλίσει άδεια κατασκευής, με τη συνδρομή των Ενιαίων Σημείων Επαφής στα κράτη-μέλη που επιταχύνουν τις αδειοδοτικές διαδικασίες.
Μέσω της πρωτοβουλίας RESourceEU από τον Δεκέμβριο του περασμένου έτους, η ΕΕ επιταχύνει τις παρεμβάσεις της. Από την έναρξη του RESourceEU, η πρωτοβουλία Team Europe έχει κινητοποιήσει πάνω από 2 δισ. ευρώ σε χρηματοδοτική στήριξη, δεσμευμένα μέσω του Ταμείου Καινοτομίας, κρατικών ενισχύσεων και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Αρκετά έργα έχουν σημειώσει αξιοσημείωτη πρόοδο προς την εξασφάλιση συμφωνιών απορρόφησης (συμφωνίες off-take). Ταυτόχρονα, ο Μηχανισμός Πρώτων Υλών, που δημιουργήθηκε για τη συγκέντρωση προσφοράς και ζήτησης και τον εντοπισμό αγοραστών, έχει δημιουργήσει περισσότερες από 30 αντιστοιχίσεις για δέκα υλικά.
Σημειώνεται ότι το ευρωπαϊκό πλαίσιο CRMA τέθηκε σε ισχύ στις 23 Μαΐου 2024, θεσπίζοντας μέτρα για την αναβάθμιση της παραγωγικής ικανότητας και τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού. Η Επιτροπή προκήρυξε δύο γύρους υποβολής αιτήσεων, με τον πρώτο να κλείνει στις 22 Αυγούστου 2024 και τον δεύτερο στις 15 Ιανουαρίου 2026. Στον δεύτερο γύρο υποβλήθηκαν 102 αιτήσεις από 18 κράτη-μέλη, εκ των οποίων οι 92 αξιολογήθηκαν από την Επιτροπή και εξωτερικούς εμπειρογνώμονες βάσει κριτηρίων όπως η ασφάλεια εφοδιασμού, η τεχνική εφικτότητα, τα πρότυπα ESG και τα διασυνοριακά οφέλη για την ΕΕ. Η απόφαση ελήφθη έπειτα από διαβούλευση με το Συμβούλιο Κρίσιμων Πρώτων Υλών, όπου συμμετέχουν εκπρόσωποι των κρατών-μελών και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ως παρατηρητής. Νέα πρόσκληση υποβολής αιτήσεων προγραμματίζεται από την Επιτροπή προς τα τέλη του 2026.
Τα 5 ελληνικά έργα της λίστας
Στην Ελλάδα, η σχετική λίστα απαριθμεί πλέον πέντε στρατηγικές πρωτοβουλίες. Αυτές αφορούν την εξόρυξη χαλκού στις Σκουριές, δύο έργα αξιοποίησης βωξιτείου και γαλλίου από τη Metlen, καθώς και δύο δράσεις της ΕΛΒΑΛΧΑΛΚΟΡ που επικεντρώνονται στην ανακύκλωση αλουμινίου και χαλκού αντίστοιχα.
Δείτε όλη τη λίστα με τα έργα ΕΔΩ
Διαβάστε ακόμη
