Σε νέο πεδίο στρατηγικού ανταγωνισμού μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, εξελίσσεται ο βαθύς θαλάσσιος βυθός, καθώς η ζήτηση για κρίσιμα ορυκτά αυξάνεται. Εκτιμήσεις ανεβάζουν τη δυνητική γεωλογική αξία των κοιτασμάτων έως και στα 16 τρισ. δολάρια, χωρίς αυτό να σημαίνει αντίστοιχη εμπορικά αξιοποιήσιμη αξία.

Για παράδειγμα στη Ζώνη Clarion-Clipperton, μια τεράστια υποθαλάσσια πεδιάδα στον ειρηνικό ωκεανό, ανάμεσα στη Χαβάη και το Μεξικό, με βάθος που φτάνει τα 4.000 έως 5.000 μέτρα, εντοπίζονται μεγάλες ποσότητες χαλκού, κοβαλτίου, νικελίου και μαγγανίου. Η αξιοποίησή τους, ωστόσο, εγείρει σοβαρά περιβαλλοντικά και νομικά ζητήματα.

Η κυριαρχία της Κίνας στην επεξεργασία κρίσιμων ορυκτών ωθεί την Ουάσιγκτον να αναζητήσει εναλλακτικές πηγές. Έτσι, η εξόρυξη στον βυθό αντιμετωπίζεται πλέον όχι μόνο ως οικονομική ευκαιρία, αλλά και ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας, εφοδιαστικών αλυσίδων και γεωπολιτικής επιρροής.

Η στρατηγική προώθηση των ΗΠΑ

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν κινηθεί γρήγορα για να δημιουργήσουν μια εγχώρια οδό ανάπτυξης των ορυκτών του θαλάσσιου βυθού. Τον Απρίλιο του 2025, ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εξέδωσε το Εκτελεστικό Διάταγμα 14285, με το οποίο έδωσε εντολή στις ομοσπονδιακές υπηρεσίες να επιταχύνουν την εξέταση αδειών εξερεύνησης ορυκτών του θαλάσσιου βυθού και αδειών εμπορικής ανάκτησης σε περιοχές πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας. Η κίνηση αυτή αντανακλά  την ευρύτερη προσπάθεια της Ουάσιγκτον να μειώσει την εξάρτηση από ξένες εφοδιαστικές αλυσίδες κρίσιμων ορυκτών.

Η αμερικανική προσέγγιση είναι ασυνήθιστη επειδή η Ουάσιγκτον δεν έχει επικυρώσει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Η Σύμβαση δημιούργησε τη Διεθνή Αρχή Θαλάσσιου Βυθού (International Seabed Authority – ISA), η οποία ρυθμίζει τις δραστηριότητες εξόρυξης ορυκτών σε διεθνείς περιοχές του θαλάσσιου βυθού.

Ωστόσο, η μη επικύρωση της UNCLOS δεν σημαίνει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες στερούνται εσωτερικής νομικής εξουσίας. Ο Νόμος του 1980 για τους Σκληρούς Ορυκτούς Πόρους του Βαθέος Θαλάσσιου Βυθού (Deep Seabed Hard Mineral Resources Act) προϋπήρχε του πλαισίου της ISA και επιτρέπει στην αμερικανική κυβέρνηση να εκδίδει άδειες εξερεύνησης και άδειες εμπορικής ανάκτησης σε αμερικανικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε περιοχές πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας. Η NOAA εξακολουθεί να διαχειρίζεται αυτό το σύστημα και αρκετές αιτήσεις βρίσκονται πλέον υπό εξέταση.

Η διάκριση

Η διάκριση αυτή έχει στρατηγική σημασία. Η Ουάσιγκτον διαθέτει έναν εσωτερικό νομικό μηχανισμό μέσω του οποίου μπορεί να προχωρήσει, όμως η μονομερής αμερικανική δραστηριότητα θα μπορούσε παρ’ όλα αυτά να προκαλέσει διεθνείς νομικές και διπλωματικές αντιπαραθέσεις, επειδή λειτουργεί εκτός του συμβατικού συστήματος που βασίζεται στην UNCLOS. Νομικοί μελετητές έχουν χαρακτηρίσει αυτό το κενό διακυβέρνησης σημαντικό, ιδιαίτερα επειδή ο διεθνής θαλάσσιος βυθός αντιμετωπίζεται από την UNCLOS ως κοινός πόρος που υπόκειται σε διεθνή διαχείριση.

Τον Αύγουστο του 2026, η NOAA ανακοίνωσε ότι η The Metals Company USA υπέβαλε ενοποιημένη αίτηση τόσο για άδεια εξερεύνησης όσο και για άδεια εμπορικής ανάκτησης, ανοίγοντας μια νέα διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης. Υπάρχουν επίσης αρκετές άλλες αμερικανικές αιτήσεις υπό εξέταση.

Για την Ουάσιγκτον τα ορυκτά του θαλάσσιου βυθού θα μπορούσαν δυνητικά να διαφοροποιήσουν τις προμήθειες κοβαλτίου, νικελίου, μαγγανίου και άλλων υλικών, μειώνοντας παράλληλα την έκθεση στα δίκτυα επεξεργασίας που ελέγχονται από την Κίνα. Όμως η εμπορική ευκαιρία συνοδεύεται από νομικούς, περιβαλλοντικούς και γεωπολιτικούς κινδύνους.

Το μακροπρόθεσμο πλεονέκτημα της Κίνας

Η Κίνα έχει ακολουθήσει διαφορετική διαδρομή. Αντί να οικοδομήσει τη στρατηγική της κυρίως γύρω από μονομερή εσωτερική αδειοδότηση, το Πεκίνο έχει επενδύσει εδώ και χρόνια στην τοποθέτησή του μέσα στο σύστημα της ISA.

Σύμφωνα με την Υπηρεσία Ερευνών του Κογκρέσου (Congressional Research Service), η Κίνα διαθέτει πέντε συμβάσεις εξερεύνησης της ISA: τρεις για πολυμεταλλικούς κόνδυλους, μία για πολυμεταλλικά θειούχα και μία για σιδηρομαγγανιούχες κρούστες πλούσιες σε κοβάλτιο. Δύο από τις συμβάσεις της για κόνδυλους βρίσκονται στη Ζώνη Clarion-Clipperton. Η Κίνα αναμένεται επίσης να είναι ο μεγαλύτερος χρηματοδότης της ISA το 2026.

Αυτό της προσφέρει έναν δυνητικά πολύτιμο συνδυασμό πρόσβασης, θεσμικής εμπειρίας και τεχνικής γνώσης. 

Η ρυθμιστική κούρσα της ISA

Η Διεθνής Αρχή Θαλάσσιου Βυθού παραμένει στο επίκεντρο της διαμάχης. Από το 2001 έχει εκδώσει 31 συμβάσεις εξερεύνησης, αλλά δεν έχει ακόμη εκδώσει καμία σύμβαση εμπορικής εκμετάλλευσης, επειδή το ρυθμιστικό πλαίσιο για την εξόρυξη παραμένει ανολοκλήρωτο. Με την ολοκλήρωση της συνόδου της ISA τον Μάρτιο του 2026, ο Κώδικας Μεταλλευτικής Δραστηριότητας (Mining Code) παρέμενε ακόμη ημιτελής.

Αυτό δημιουργεί ένα δύσκολο στρατηγικό τρίγωνο. Οι εμπορικοί φορείς θέλουν σαφείς κανόνες πριν επενδύσουν δισεκατομμύρια δολάρια σε πλοία, συστήματα επεξεργασίας και περιβαλλοντική παρακολούθηση. Οι περιβαλλοντικοί επιστήμονες υποστηρίζουν ότι τα κενά γνώσης σχετικά με τα οικοσυστήματα του βαθέος ωκεανού παραμένουν υπερβολικά σημαντικά για μια ταχεία έναρξη της εκμετάλλευσης. Οι αναπτυσσόμενες χώρες, από την άλλη πλευρά, ζητούν τα οφέλη από τους πόρους που βρίσκονται πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας να κατανέμονται δίκαια, αντί να συγκεντρώνονται μεταξύ τεχνολογικά προηγμένων κρατών και επιχειρήσεων.

Το στρατηγικό δίλημμα της Αφρικής

Η Αφρική έχει ιδιαίτερα σημαντικό συμφέρον από την εξέλιξη της υπόθεσης, καθώς αποτελεί ταυτόχρονα σημαντική πηγή χερσαίων κρίσιμων ορυκτών και έναν ισχυρό συνασπισμό στο πλαίσιο της ISA.

Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, ειδικότερα, διαθέτει τεράστιους ορυκτούς πόρους, μεταξύ των οποίων και σημαντικά κοιτάσματα κοβαλτίου. Εάν η εξόρυξη βαθέων θαλασσών εισαγάγει τελικά μεγάλες ποσότητες κοβαλτίου, νικελίου ή μαγγανίου στις παγκόσμιες αγορές, θα μπορούσε να μεταβάλει τις τιμές των εμπορευμάτων και, συνεπώς, τα οικονομικά δεδομένα των χερσαίων μεταλλευτικών έργων της Αφρικής.

Αυτό δημιουργεί μια ασυνήθιστη σύγκλιση περιβαλλοντικών και οικονομικών συμφερόντων. Οι αφρικανικές κυβερνήσεις μπορούν να υποστηρίζουν ότι η εξόρυξη του θαλάσσιου βυθού πρέπει να προχωρήσει με προσοχή για την προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα ότι μια ανεξέλεγκτη νέα πηγή προσφοράς ορυκτών θα μπορούσε να μειώσει τις αποδόσεις των επενδύσεων σε χερσαία μεταλλευτικά έργα.

Ως αποτέλεσμα, η θέση της Αφρικής θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό παράγοντα στις διαπραγματεύσεις για τους μελλοντικούς κανόνες εκμετάλλευσης. 

Τρία σενάρια

Τρία ευρύτερα σενάρια αποτυπώνουν τις στρατηγικές επιλογές που βρίσκονται μπροστά.

Πρώτον, επικρατεί η πολυμερής διακυβέρνηση: Η ISA ολοκληρώνει τον Κώδικα Μεταλλευτικής Δραστηριότητας, θεσπίζει ισχυρά περιβαλλοντικά πρότυπα και δημιουργεί αξιόπιστους μηχανισμούς κατανομής των οφελών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα και άλλες μεγάλες δυνάμεις λειτουργούν τελικά μέσα σε ένα ευρέως αποδεκτό διεθνές πλαίσιο.

Δεύτερον, επικρατεί ο κατακερματισμένος μονομερισμός: Οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζουν να αδειοδοτούν εταιρείες μέσω του εσωτερικού τους συστήματος, ενώ η Κίνα και άλλα κράτη δραστηριοποιούνται μέσω των συμβάσεων της ISA. Οι διαφορετικές νομικές προσεγγίσεις αυξάνουν τις διπλωματικές εντάσεις και δημιουργούν αβεβαιότητα για επενδυτές και ασφαλιστικές εταιρείες.

Τρίτον, επικρατεί ένας συνασπισμός υπέρ της προληπτικής αναστολής:  Η αυξανόμενη αντίθεση οδηγεί σε παρατεταμένη παύση της εμπορικής εκμετάλλευσης, ενώ κυβερνήσεις και επιστήμονες αναζητούν ισχυρότερες περιβαλλοντικές δικλίδες ασφαλείας. Το κεφάλαιο κατευθύνεται τότε κυρίως προς χερσαία κοιτάσματα και εναλλακτικές τεχνολογίες ορυκτών.

Διαβάστε ακόμη