Σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας εισέρχεται η Ανατολική Μεσόγειος, καθώς η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της Ανατολικής Λιβύης ανατρέπει τις διπλωματικές ισορροπίες, αναμφίβολα συνιστά μια δυσμενή εξέλιξη και πυροδοτεί αλυσιδωτές εξελίξεις. Η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει τις μονομερείς διεκδικήσεις της σε τετελεσμένα επί του πεδίου, ενώ η Αθήνα καλείται να αντιμετωπίσει μια αναβαθμισμένη τουρκική στρατηγική, η οποία συνδυάζει τη διπλωματική διείσδυση στη Βεγγάζη με την αμφισβήτηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, γράφει σε ρεπορτάζ του το parapolitika.gr.
Η απάντηση της Αθήνας στο τουρκολιβυκό μνημόνιο
Για την Ελλάδα το επίδικο είναι να μην παγώσουν οι σεισμογραφικές έρευνες της Chevron που προγραμματίζονται για τον Δεκέμβριο, καθώς οικόπεδα νοτίως της Κρήτης εφάπτονται με το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η εταιρεία φαίνεται να έχει παράσχει διαβεβαιώσεις. Την ίδια στιγμή, δημοσίευμα του Bloomberg αναφέρει ότι η Άγκυρα εξετάζει δικές της έρευνες φυσικού αερίου εντός των ορίων που αποδίδει στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Η ελληνική κυβέρνηση, πάντως, δηλώνει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει άκυρο, ότι δεν παράγει έννομα αποτελέσματα και απαντά στην επικύρωση με τέσσερις κινήσεις. Πρώτον, με διεθνοποίηση του ζητήματος. Ενημερώθηκαν οι υπουργοί Εξωτερικών Κύπρου, Αιγύπτου, Ισραήλ, Εμιράτων, το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ μέσω επιστολής, ενώ, φυσικά, το θέμα έφτασε και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με τους «27» να εκδίδουν κοινή δήλωση καταδίκης. Δεύτερον, η Ελλάδα απειλεί με οικονομικό εμπάργκο τη Λιβύη (ευρωπαϊκά κονδύλια) και με μπλοκάρισμα της ευρωπαϊκής προοπτικής της Τουρκίας. Τρίτον, ο κ. Γεραπετρίτης γνωστοποίησε ότι η Ελλάδα θα προχωρήσει στην επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νοτίως της Κρήτης, «αλλά θα το κάνει με τον τρόπο και στον χρόνο που θα επιλέξει», όπως είπε.
Τέλος, το τέταρτο «όπλο» στη διπλωματική φαρέτρα της Ελλάδας είναι η επέκταση του γεωγραφικού πεδίου εφαρμογής της ελληνοαιγυπτιακής ΑΟΖ προς τα ανατολικά. Το συμφώνησαν ο Γ. Γεραπετρίτης με τον Αιγύπτιο ομόλογό του, Μπαντρ Αμπντελάτι. Ειδικοί εκτιμούν ότι μια μετακίνηση της χάραξης πέραν του 28ου μεσημβρινού θα έφερνε αναπόφευκτα στο επίκεντρο και την ευρύτερη θαλάσσια περιοχή του Καστελλόριζου. Είναι σαφές ότι η ιστορική συμφωνία που υπέγραψαν το 2020 οι Νίκος Δένδιας και Σάμεχ Σούκρι αποτελεί μέχρι σήμερα το πιο δυνατό μας χαρτί.
Πώς χάθηκε το διπλωματικό έρεισμα
Η Αθήνα είχε επενδύσει σημαντικό διπλωματικό κεφάλαιο στην προσέγγιση του στρατοπέδου Χαφτάρ, αξιοποιώντας διαύλους επικοινωνίας μέσω Ελλήνων επιχειρηματιών και εφοπλιστών που ήθελαν να δραστηριοποιηθούν στη Λιβύη.
Η επίσκεψη του Χαλίφα Χαφτάρ στην Αθήνα το 2020 αποτέλεσε χαρακτηριστικό επιστέγασμα αυτής της πολιτικής. Ωστόσο, σύμφωνα με διπλωματικές εκτιμήσεις, κατά την περίοδο 2023-2024 η ελληνική παρουσία στη Βεγγάζη δεν διατήρησε την απαιτούμενη ένταση. Η Τουρκία φέρεται να αξιοποίησε το «κενό», προσφέροντας οικονομική και επενδυτική συνεργασία, στρατιωτική υποστήριξη και προοπτικές ανοικοδόμησης.
Η αναδιάταξη συσχετισμών στο λιβυκό Κοινοβούλιο, με επίκεντρο την ξαφνική παύση του -επί δώδεκα χρόνια- επικεφαλής της Βουλής, Ακίλα Σάλεχ, εντάσσεται σε αυτό το σύνθετο παρασκήνιο. Η τουρκική επιδίωξη είναι σαφής: να αποκτήσει το μνημόνιο ευρύτερη πολιτική «νομιμοποίηση» ενόψει ενδεχόμενης μελλοντικής ενοποίησης της λιβυκής εξουσίας.
Τα μεγάλα έργα
Δύο μεγάλα έργα υποθαλάσσιων διασυνδέσεων, διαφορετικής φύσεως, αλλά με κοινή διαδρομή, βρίσκονται στο επίκεντρο ενός νέου «πολέμου» NAVTEX. Το πρώτο αφορά το καλώδιο οπτικών ινών που θα ξεκινά από τη Σαουδική Αραβία, θα περνά από την Κύπρο και την Ελλάδα και θα καταλήγει στη Μασσαλία. Η Τουρκία υποστηρίζει ότι τμήματα της διαδρομής εμπίπτουν στη δυνητική υφαλοκρηπίδα της. Ως μη όφειλε, λοιπόν, εξέδωσε NAVTEX για τις σχετικές έρευνες.
Η Ελλάδα απάντησε με αντι-NAVTEX, απορρίπτοντας εμπράκτως την τουρκική αξίωση δικαιοδοσίας. Ανάλογη αντιπαράθεση εκδηλώνεται γύρω από την ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης – Κύπρου (GSI), η χάραξη της οποίας τέμνει περιοχές που η Άγκυρα εντάσσει στο τουρκολιβυκό μνημόνιο και στο δόγμα της «γαλάζιας πατρίδας». Ιδιαίτερη σημασία αποκτά ο δημόσιος «διάλογος» των υπουργών Εξωτερικών Ελλάδας και Τουρκίας για τις θαλάσσιες έρευνες. Ο Χακάν Φιντάν αξίωσε γραπτή ενημέρωση για τη δραστηριότητα των ερευνών για το GSI. Από την πλευρά του, ο Γιώργος Γεραπετρίτης άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο ενημέρωσης, υπό τη ρητή προϋπόθεση ότι αυτή δεν θα συνιστά διαδικασία αδειοδότησης. «Η ενημέρωση σχετικά με την έρευνα και την πόντιση είναι κάτι το οποίο θα μπορούσε να είναι δυνατόν, με τη σαφή αναφορά ότι δεν πρόκειται για αδειοδοτική διαδικασία», είπε επί λέξει ο κ. Γεραπετρίτης στο ραδιόφωνο του Mega. Αυτό ειπώθηκε για πρώτη φορά από την ελληνική πλευρά.
Οι καλά γνωρίζοντες επισημαίνουν ότι είναι απολύτως λογικό να ενημερωθούν όλα τα παράκτια κράτη, άρα και η Τουρκία. Το γεγονός, όμως, ότι αυτή η θέση διατυπώνεται και δημοσίως, και μάλιστα τώρα, έχει την πολιτική σημασία του. Μένει να φανεί αν αυτή η ενημέρωση θα γίνει μέσω «τρίτων», ήτοι από τη γαλλική εταιρεία Meridiam, που έχει ενταχθεί στο GSI και που ούτως ή άλλως έχει φέρει εις πέρας πολλά δημόσια έργα στην Τουρκία.
Διαβάστε ακόμη
