Οι τιμές των αεροπορικών καυσίμων έχουν διπλασιαστεί από την έναρξη του πολέμου με το Ιράν. Πόσο σοβαρή μπορεί να γίνει η διαταραχή και θα μπορούσε αυτό να επιταχύνει την πορεία προς τις πτήσεις μηδενικών εκπομπών; Επιπλέον, τι συμβαίνει με τις πτήσεις αν ο κόσμος ξεμείνει από πετρέλαιο; Προφανώς τα αεροπλάνα θα καθηλωθούν στο έδαφος. Πιο συγκεκριμένα, είναι δυνατόν – αν ο πόλεμος στο Ιράν δεν λήξει και τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά – οι αεροπορικές εταιρείες να ξεμείνουν απλώς από καύσιμα; Ο Guardian σε νέα ανάλυσή του προσπαθεί να δώσει απάντηση σε ένα ερώτημα που έχουν σκεφτεί πολλοί.

Είναι ένα ερώτημα που δεν έχει χρειαστεί να τεθεί ξανά. Τα αεροπορικά ταξίδια έχουν αντιμετωπίσει εμπόδια αυτόν τον αιώνα που κανείς δεν θα μπορούσε να προβλέψει – φυσικά την πανδημία του Covid, αλλά και το ηφαίστειο της Ισλανδίας το 2010, που έκλεισε μεγάλο μέρος του ευρωπαϊκού εναέριου χώρου για οκτώ ημέρες, κόστισε περίπου 3,75 δισ. ευρώ και προκάλεσε τεράστια αναστάτωση στις εφοδιαστικές αλυσίδες. Υπήρξαν επίσης προβλήματα σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο – η διακοπή σε υποσταθμό του Heathrow και το μπλακάουτ στην Ιβηρική πέρυσι, που οδήγησαν σε κλείσιμο αεροδρομίων – αλλά από τότε που ξεκίνησαν οι αερομεταφορές, ποτέ δεν έχουν παγκοσμίως παρεμποδιστεί λόγω έλλειψης καυσίμων.

Πόσο πιθανό είναι λοιπόν; Πώς θα φαινόταν αυτό για τους καταναλωτές, τις κυβερνήσεις, τις οικονομίες; Και θα μπορούσε να υπάρξει μια «αχτίδα φωτός», με τη μορφή λιγότερων εκπομπών άνθρακα βραχυπρόθεσμα και, μακροπρόθεσμα, την επιτάχυνση της μετάβασης σε αεροπορία χωρίς ορυκτά καύσιμα;

Μη ρεαλιστικό να ξεμείνουμε κυριολεκτικά από καύσιμα

Για να μειώσουμε λίγο την αγωνία: το να «ξεμείνουμε» κυριολεκτικά δεν είναι ρεαλιστικό, σύμφωνα με τον Guardian. Παρότι το 41% των ευρωπαϊκών αεροπορικών καυσίμων περνά από τα Στενά του Ορμούζ και οι παγκόσμιες αποστολές καυσίμων αεροσκαφών και κηροζίνης έπεσαν κάτω από 2,3 εκατ. τόνους την περασμένη εβδομάδα – το χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί – ο Richard Green, καθηγητής βιώσιμης ενέργειας στο Imperial College του Λονδίνου, εξηγεί τα δεδομένα: ο κόσμος καταναλώνει περίπου 100 εκατ. βαρέλια πετρελαίου την ημέρα. Υπό κανονικές συνθήκες, περίπου 15 εκατ. περνούν από το Ορμούζ, αλλά μέρος αυτών μπορεί να διοχετευθεί μέσω αγωγών ή άλλων διαδρομών. Έτσι, η πραγματική μείωση είναι της τάξης των 5 έως 10 εκατ. βαρελιών.

Υπάρχει επίσης κάποια ευελιξία στον τρόπο που τα διυλιστήρια επεξεργάζονται το αργό πετρέλαιο – μπορούν να μεταβάλουν κάπως τις αναλογίες ντίζελ, βενζίνης και αεροπορικών καυσίμων, αλλά όχι απεριόριστα.

Κίνδυνος για τιμές στον…Θεό

Ωστόσο, πολύ πριν υπάρξει έλλειψη, οι τιμές μπορεί να εκτοξευθούν. Ήδη το αεροπορικό καύσιμο έχει διπλασιαστεί τους τελευταίους δύο μήνες, κάτι που χαρακτηρίζεται «τρομακτικό». Αυτό έχει αρχίσει να επηρεάζει τον κλάδο: η Lufthansa ανακοίνωσε περικοπή 20.000 πτήσεων, η Spirit χρεοκόπησε, ενώ εταιρείες όπως η Virgin και η IAG αυξάνουν τιμές.

Οι καταναλωτές ήδη αντιδρούν, καθυστερώντας κρατήσεις και αναζητώντας πιο «ασφαλείς» ή προβλέψιμους προορισμούς. Τα σύντομα ταξίδια ευνοούνται, ενώ οι πιο σύνθετες, μακρινές διαδρομές εξετάζονται πιο προσεκτικά. Παράλληλα, αναδεικνύεται η αλληλεξάρτηση της παγκόσμιας οικονομίας: δεν έχει σημασία μόνο αν υπάρχει καύσιμο στη χώρα σου, αλλά και αν υπάρχει στον προορισμό σου για ανεφοδιασμό.

Κίνητρο για εναλλακτικές λύσεις

Η κρίση, ωστόσο, μπορεί να λειτουργήσει και ως καταλύτης. Όπως έχει ειπωθεί, «η θεραπεία για τις υψηλές τιμές πετρελαίου είναι οι υψηλές τιμές πετρελαίου» – οι άνθρωποι προσαρμόζονται: αγοράζουν ηλεκτρικά αυτοκίνητα, εγκαθιστούν ηλιακά πάνελ, ταξιδεύουν λιγότερο.

Στον τομέα της αεροπορίας, υπάρχουν εναλλακτικές στην κηροζίνη, αλλά είναι πολύ ακριβές. Τα συνθετικά καύσιμα μπορούν να παραχθούν αντιστρέφοντας τη διαδικασία καύσης, αλλά απαιτούν τεράστια ποσά ενέργειας και κοστίζουν περίπου δέκα φορές περισσότερο. Το υδρογόνο είναι επίσης εφικτή λύση, όμως απαιτεί εντελώς διαφορετική υποδομή και τεχνολογία.

Όπως σημειώνει ο Guardian, η μετάβαση θα είναι μακρά – ίσως της τάξης των 50 ετών – και απαιτεί τεράστιες επενδύσεις και διεθνή συνεργασία. Μέχρι τότε, οι κρίσεις μπορεί να επιταχύνουν τις εξελίξεις. Το προφανές αποτέλεσμα είναι ότι οι πτήσεις μπορεί να γίνουν πιο «ελιτίστικες». Ήδη, άλλωστε, ένα μεγάλο ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού δεν έχει πετάξει ποτέ. Παρά τις πιθανές «θετικές» εξελίξεις, το συνολικό κόστος μιας τέτοιας κρίσης είναι βαρύ, ιδιαίτερα για τις φτωχότερες χώρες που εξαρτώνται από ενεργειακές εισαγωγές.

Όπως είχε πει ένας ιστορικός παράγοντας του OPEC: «Η εποχή της πέτρας δεν τελείωσε επειδή τελείωσαν οι πέτρες – και η εποχή του πετρελαίου θα τελειώσει πολύ πριν τελειώσει το πετρέλαιο». Το ερώτημα είναι τι θα επιταχύνει αυτή τη μετάβαση — και αν θα χρειαστεί μια κρίση για να συμβεί.

Διαβάστε ακόμη