Η ποσότητα των απορριμμάτων και ο τρόπος με τον οποίο τα διαχωρίζει κάθε επιχείρηση θα επηρεάζουν το μεταβλητό σκέλος των δημοτικών τελών στο σύστημα «Πληρώνω όσο πετάω». Το μοντέλο, όπως παρουσιάστηκε από την ΕΠΤΑ, προβλέπει ότι ο δήμος θα καταγράφει τους μεγάλους παραγωγούς, θα ταυτοποιεί τα απόβλητά τους και θα χρεώνει περισσότερο τα σύμμεικτα, δίνοντας χαμηλότερη ή μηδενική χρέωση για τα βιοαπόβλητα και τα ανακυκλώσιμα. Η εφαρμογή προϋποθέτει απογραφή επιχειρήσεων, κατάλληλο σύστημα συλλογής και τιμολόγιο προσαρμοσμένο στις δαπάνες κάθε δήμου.

Η αφετηρία είναι ότι επιχειρήσεις της ίδιας κατηγορίας και με την ίδια επιφάνεια πληρώνουν σήμερα τα ίδια δημοτικά τέλη, ακόμη κι αν παράγουν διαφορετικές ποσότητες απορριμμάτων. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγορά με το «Πληρώνω όσο πετάω» προστίθεται στην εξίσωση η ποσότητα και το είδος των αποβλήτων, όσο λιγότερα σύμμεικτα παράγει μια επιχείρηση και όσο περισσότερο διαχωρίζει στην πηγή, τόσο μικρότερη μπορεί να είναι η μεταβλητή της επιβάρυνση.

Η εφαρμογή του συστήματος σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις και μεγάλα ξενοδοχεία δήμων άνω των 10.000 κατοίκων ήταν υποχρεωτική από το 2021 και έπειτα, καθώς και σε επιχειρήσεις μαζικής εστίασης δήμων άνω των 20.000 κατοίκων, εφόσον λειτουργεί μονάδα επεξεργασίας βιοαποβλήτων. Οι δήμοι μπορούν να εντάξουν και άλλους μεγάλους παραγωγούς, όπως υπεραγορές, καταστήματα τροφίμων, επιχειρήσεις catering και εμπορικά καταστήματα. Η εφαρμογή αποφασίζεται από το δημοτικό συμβούλιο.

Ποιος καταγράφει τις επιχειρήσεις

Την απογραφή και τον αρχικό σχεδιασμό αναλαμβάνει ο δήμος. Καταγράφει ποιες επιχειρήσεις παράγουν μεγάλες ποσότητες αποβλήτων και, αν χρειάζεται, τις εντάσσει σταδιακά. Για κάθε επιχείρηση εξετάζει πού βρίσκεται, αν διαθέτει χώρο για κάδο, ποια ρεύματα και ποσότητες αποβλήτων παράγει και πόσο συχνά χρειάζεται αποκομιδή.

Η παρουσίαση δεν διευκρινίζει ποιοι υπάλληλοι πραγματοποιούν την επιτόπια καταγραφή ή αν συμμετέχουν εξωτερικοί συνεργάτες. Αναφέρει, όμως, ότι μετά την απόφαση εφαρμογής ο δήμος συγκροτεί ειδική ομάδα για την οργάνωση, την υλοποίηση και την παρακολούθηση του συστήματος.

Η εταιρεία ΕΠΤΑ έχει εκπονήσει οικονομική μελέτη για έναν μεγάλο αστικό δήμο, ο οποίος δεν κατονομάζεται στην παρουσίαση. Η μελέτη αφορά υβριδικό σύστημα με κάδους, σακούλες και κεντρικούς έξυπνους κάδους, ενώ χρεώνει τα σύμμεικτα και τα βιοαπόβλητα. Από αυτήν προέκυψε ενδεικτική χρέωση περίπου 8 ευρώ για την αποκομιδή κάδου σύμμεικτων 240 λίτρων. Το ποσό αφορά τη συγκεκριμένη μελέτη και δεν αποτελεί κοινό τιμολόγιο για τους δήμους.

Κάδοι, σακούλες ή έξυπνα σημεία συλλογής

Ο δήμος μπορεί να επιλέξει ανάμεσα σε τρία βασικά μοντέλα συλλογής. Η επιλογή εξαρτάται από τον διαθέσιμο χώρο, την πρόσβαση των απορριμματοφόρων και τις ανάγκες κάθε επιχείρησης.

  • Αποκλειστικός κάδος: Κάθε κάδος συνδέεται με συγκεκριμένη επιχείρηση και η αποκομιδή γίνεται από την πόρτα, βάσει προκαθορισμένων δρομολογίων. Η χρέωση μπορεί να γίνεται ανά αποκομιδή ή, αν υπάρχει ζύγιση, ανά αποκομιδή και με βάση τα κιλά.
  • Σακούλες με ταυτοποίηση: Εξετάζονται όταν δεν υπάρχει χώρος για κάδο ή η πρόσβαση του οχήματος είναι δύσκολη. Η συλλογή πρέπει να οργανωθεί είτε με προγραμματισμένα δρομολόγια είτε μέσω συγκεκριμένων σημείων και ραντεβού. Η χρέωση γίνεται ανά σακούλα, ανάλογα με τη χωρητικότητά της.
  • Κεντρικοί έξυπνοι κάδοι: Η πρόσβαση ελέγχεται και ο χρήστης ταυτοποιείται κατά την απόρριψη. Η αποκομιδή μπορεί να προγραμματίζεται με βάση την πληρότητα και η χρέωση να υπολογίζεται ανά ρίψη προκαθορισμένου όγκου.

Τα σύμμεικτα αποτελούν το βασικό και ακριβότερο ρεύμα χρέωσης. Τα βιοαπόβλητα μπορεί να έχουν μειωμένη ή μηδενική τιμή στην αρχική εφαρμογή, ενώ τα ανακυκλώσιμα να μην χρεώνονται ή να επιβαρύνονται ελάχιστα. Ο δήμος μπορεί, ωστόσο, να επιλέξει να χρεώνει και τα βιοαπόβλητα όταν πρόκειται για επιχειρήσεις που παράγουν μεγάλες ποσότητες.

Τι δείχνουν τα ευρωπαϊκά παραδείγματα

Στο Μόναχο, όπου το σύστημα εφαρμόζεται για περισσότερα από 20 χρόνια, οι επιχειρήσεις πληρώνουν σε ετήσια βάση για την υπηρεσία που χρειάζονται. Μπορούν να επιλέξουν πακέτο κάδων για σύμμεικτα, βιοαπόβλητα και χαρτί ή κάδους για μεμονωμένα ρεύματα. Ο δήμος αξιολογεί τα στοιχεία της επιχείρησης και καθορίζει ποια υπηρεσία της ταιριάζει· για αλλαγή στη δυναμικότητα συλλογής απαιτείται τεκμηρίωση. Η παρουσίαση αναφέρει για κάδο σύμμεικτων 240 λίτρων ποσό περίπου 10 ευρώ, ενώ στη συνέχεια εμφανίζεται και το ποσό των 10,7 ευρώ. Επειδή η απομαγνητοφώνηση δεν αποσαφηνίζει πλήρως την αναφορά, το ακριβές ποσό χρειάζεται επιβεβαίωση.

Στην Αμβέρσα, το σύστημα εφαρμόζεται στις επιχειρήσεις από το 2015. Ξεκίνησε με προπληρωμένες σακούλες και αποκλειστικούς κάδους με ετήσια χρέωση, αλλά εξελίχθηκε σε συλλογή με κάδους ταυτοποίησης και ζύγισης ή με έξυπνες νησίδες. Η επιχείρηση μπορεί να επιλέξει τον τρόπο συλλογής. Η χρέωση αφορά τα σύμμεικτα και το ρεύμα PMD, ενώ για τα σύμμεικτα συνυπολογίζεται η ζύγιση. Στην παρουσίαση αναφέρθηκε ενδεικτικά ποσό περίπου 7,2 ευρώ, χωρίς να αποσαφηνίζεται πλήρως η μονάδα ή η περίοδος στην οποία αντιστοιχεί.

Η Πάρμα εφαρμόζει υβριδικό μοντέλο από το 2015. Στο ιστορικό κέντρο χρησιμοποιεί αποκλειστικούς κάδους με ταυτοποίηση. Το αρχικό σύστημα με προπληρωμένες σακούλες και κεντρικά σημεία συλλογής εξελίχθηκε το 2024: οι σακούλες αντικαταστάθηκαν από κάδους για τις επιχειρήσεις και ενισχύθηκαν τα σημεία συλλογής διαφορετικών ρευμάτων. Η χρέωση έχει σταθερό μέρος, που καλύπτει μια ελάχιστη υπηρεσία, και μεταβλητό μέρος για κάθε πρόσθετη αποκομιδή. Για κάδο σύμμεικτων 240 λίτρων αναφέρθηκαν 8,20 ευρώ ανά αποκομιδή. Προβλέπονται επίσης εκπτώσεις στο σταθερό σκέλος για πρόληψη και χωριστή συλλογή, ενώ οι επιχειρήσεις μπορούν να παρακολουθούν τις αποκομιδές και τις χρεώσεις τους μέσω ψηφιακής εφαρμογής.

Στην Ελλάδα, η παρουσίαση ανέδειξε τον Δήμο Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης, όπου το σύστημα εφαρμόζεται από το 2025 σε μεγάλα ξενοδοχεία και επιχειρήσεις εστίασης. Χρησιμοποιούνται αποκλειστικοί κάδοι με ταυτοποίηση και ζύγιση και, στη φάση που περιγράφηκε, χρεώνονται τα σύμμεικτα. Το τιμολόγιο περιλαμβάνει σταθερό και μεταβλητό μέρος, με το δεύτερο να συνδέεται με την αποκομιδή και τα κιλά. Η συχνότητα προσαρμόζεται στις ανάγκες και στην εποχική λειτουργία των επιχειρήσεων. Η απομαγνητοφώνηση αναφέρει αποκομιδές «δεύτερες και καθημερινές», χωρίς να διευκρινίζει ακριβώς τη συχνότητα. Για τη χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων προβλέπεται έκπτωση έως 50% επί των τελών, ενώ ψηφιακή πλατφόρμα παρακολουθεί τη λειτουργία του συστήματος. Ο ομιλητής χαρακτήρισε τον δήμο πρώτο στην Ελλάδα που εφαρμόζει τέτοιο σύστημα χρέωσης.

Πώς διαμορφώνεται ο λογαριασμός

Το προτεινόμενο τιμολόγιο έχει δύο σκέλη. Το σταθερό καλύπτει πάγιες δαπάνες και τη βασική διαθεσιμότητα της υπηρεσίας και εξακολουθεί να συνδέεται με τα τετραγωνικά μέτρα και τα υφιστάμενα δημοτικά τέλη. Το μεταβλητό εξαρτάται από τα ρεύματα που χρεώνονται και τη χρήση της υπηρεσίας από κάθε επιχείρηση.

Το ποσοστό του σταθερού μέρους πρέπει να προκύπτει από ανάλυση των δαπανών του δήμου. Ως εμπειρική αφετηρία για την αρχική εφαρμογή αναφέρθηκε το 60%-70% των υφιστάμενων τελών, όχι ως υποχρεωτικό ή ενιαίο ποσοστό. Ο δήμος ορίζει τη βασική τιμή για τα σύμμεικτα και διαμορφώνει τις χρεώσεις για τα άλλα ρεύματα, ώστε να δίνει κίνητρο για μείωση των σύμμεικτων. Στη συνέχεια ελέγχει αν τα έσοδα καλύπτουν τα έξοδα και αναπροσαρμόζει τον τιμοκατάλογο, εφόσον χρειάζεται.

Πριν ενεργοποιηθεί η χρέωση, προηγούνται η διαβούλευση, η απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, οι προμήθειες εξοπλισμού και η ενημέρωση των επιχειρήσεων. Μπορεί να ακολουθήσει δοκιμαστική περίοδος χωρίς χρέωση για κάποιους μήνες, ώστε ο δήμος να ελέγξει τη λειτουργία και να κάνει διορθώσεις. Έπειτα ξεκινά η κανονική τιμολόγηση, με συνεχή παρακολούθηση, ψηφιακή πλατφόρμα και γραμμή υποστήριξης για τις επιχειρήσεις.

Διαβάστε ακόμη