Σε δημόσια διαβούλευση τίθεται ένα νέο, ενιαίο πλαίσιο για τη στήριξη πολιτών, αγροτών και επιχειρήσεων μετά από φυσικές καταστροφές, με το νομοσχέδιο του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας να αναμορφώνει συνολικά τη στεγαστική αρωγή, την πρώτη οικονομική βοήθεια, την προσωρινή στέγαση, τις ενισχύσεις για οικοσκευή και εξοπλισμό, τους ελέγχους, καθώς και τη σχέση της κρατικής αποζημίωσης με την ιδιωτική ασφάλιση.

Η διαβούλευση ανοίγει την ώρα που η Αττική και η Βοιωτία εξακολουθούν να δοκιμάζονται για τέταρτη ημέρα από τις πυρκαγιές, φέρνοντας ξανά στην πρώτη γραμμή το κρίσιμο ζήτημα της ταχύτητας με την οποία το κράτος αποζημιώνει τους πληγέντες και αποκαθιστά τις ζημιές. Με την κυβερνητική κινητοποίηση να στρέφεται ήδη στην επόμενη ημέρα, στις 11:00 ο πρωθυπουργός θα προεδρεύσει διυπουργικής σύσκεψης για τις αποζημιώσεις των πυρόπληκτων πολιτών, αγροτών και επιχειρήσεων, καθώς και για τον συντονισμό των παρεμβάσεων στις πληγείσες περιοχές. Η νέα καταστροφή επαναφέρει, παράλληλα, ένα ερώτημα που συνοδεύει σχεδόν κάθε αντιπυρική περίοδο. Γιατί, ενώ η χώρα διαθέτει πλέον περισσότερη εμπειρία, μέσα και θεσμικά εργαλεία, κάθε αντιπυρική περίοδος εξακολουθεί να συνοδεύεται από τον ίδιο βαρύ απολογισμό: ανθρώπινες απώλειες, καμένα δάση και κατεστραμμένες περιουσίες;

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία του Meteo.gr, από το 2017 έως τις 3 Αυγούστου 2026, δεκαπέντε μεγάλες πυρκαγιές έχουν κάψει περισσότερα από 800.000 στρέμματα στην Αττική. Περίπου 512.000 στρέμματα αφορούν αμιγώς δασικές εκτάσεις, αριθμός που αντιστοιχεί στο 42% των δασών της περιοχής, ενώ συνολικά έχει καεί το 32% της επιφάνειάς της.

Το νομοσχέδιο των 37 άρθρων διαμορφώνει ένα ενιαίο σύστημα κρατικής αρωγής, από την πρώτη καταγραφή των ζημιών έως τη στέγαση, την αποκατάσταση κτιρίων, τη στήριξη επιχειρήσεων και τον έλεγχο των ενισχύσεων.

Ποιες καταστροφές και ποιες ζημιές καλύπτονται

Στο πεδίο εφαρμογής εντάσσονται φυσικές καταστροφές που προκαλούνται από σεισμούς, πλημμύρες, πυρκαγιές, κατολισθήσεις, ανεμοστρόβιλους, τυφώνες, χιονοστιβάδες, χαλαζοπτώσεις και ηφαιστειακές εκρήξεις. Οι ρυθμίσεις καλύπτουν την επισκευή και ανακατασκευή κτιρίων, την ανέγερση νέου κτιρίου σε άλλη θέση, την αγορά ακινήτου για αυτοστέγαση, την αποπεράτωση ημιτελούς οικοδομής, τις πρώτες βιοτικές ανάγκες, την οικοσκευή, τις απλές επισκευές, τον εξοπλισμό κτιρίων, την επιδότηση ενοικίου ή συγκατοίκησης και τη διάθεση μεταφερόμενων οικίσκων.

Για να ενεργοποιηθούν τα περισσότερα μέτρα, η περιοχή θα πρέπει να οριοθετηθεί επίσημα ως πληγείσα, κατόπιν αυτοψιών της Γενικής Διεύθυνσης Στεγαστικής Αρωγής ή άλλου αρμόδιου δημόσιου φορέα. Εξαίρεση αποτελούν ορισμένες εφάπαξ οικονομικές ενισχύσεις, οι οποίες θα μπορούν να χορηγούνται και σε περιοχή που έχει κηρυχθεί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Οι ρυθμίσεις θα εφαρμόζονται και σε λειτουργικά ανεξάρτητες ιδιοκτησίες, ανεξάρτητα από το εάν έχουν συσταθεί ως αυτοτελείς οριζόντιες ιδιοκτησίες.

Οι δικαιούχοι και οι εξαιρέσεις

Δικαιούχοι στεγαστικής αρωγής θα μπορούν να είναι οι πλήρεις ή ψιλοί κύριοι ενός πληγέντος κτιρίου, όσοι αποδεικνύουν κληρονομικό δικαίωμα ακόμη και αν δεν είχε συνταχθεί αποδοχή κληρονομιάς πριν από την καταστροφή, όσοι θεμελιώνουν κυριότητα μέσω τακτικής ή έκτακτης χρησικτησίας, οι κάτοχοι προσωρινών παραχωρητηρίων και όσοι διαθέτουν δικαίωμα επιφανείας.

Σε περίπτωση συγκυριότητας, ένας ιδιοκτήτης με οποιοδήποτε ποσοστό εξ αδιαιρέτου θα μπορεί να καθοριστεί ως δικαιούχος για το 100% της στεγαστικής αρωγής, αποκλειστικά για να επισκευάσει ή να ανακατασκευάσει το πληγέν κτίριο στο ίδιο γεωτεμάχιο, εφόσον οι υπόλοιποι συγκύριοι δεν υποβάλουν εμπρόθεσμα αίτηση. Εάν υποβάλουν αίτηση περισσότεροι, η αρωγή θα κατανέμεται σύμφωνα με τα ποσοστά συγκυριότητας. Από τη στιγμή που καθοριστεί ο δικαιούχος, μεταγενέστερη αίτηση άλλου συνιδιοκτήτη για το ίδιο κτίριο δεν θα εξετάζεται.

Η αναγνώριση του δικαιώματος στην αρωγή δεν θα αποτελεί τίτλο ή τεκμήριο αναγνώρισης κυριότητας επί του ακινήτου. Το δικαίωμα θα μεταβιβάζεται μαζί με το κτίριο μέσω κληρονομιάς, δωρεάς μεταξύ συγγενών έως τρίτου βαθμού ή συναλλαγής μεταξύ προσώπων που ήταν ήδη συγκύριοι κατά την ημέρα της καταστροφής.

Από την αρωγή αποκλείονται κτίρια που ήταν εγκαταλελειμμένα ή ερειπωμένα πριν από την καταστροφή, πρόχειρες κατασκευές και κατοικίες μεγάλης αξίας. Δεν χορηγείται επίσης ενίσχυση για ανακατασκευή ή επισκευή αυθαιρέτων που δεν είχαν τακτοποιηθεί έως την ημερομηνία της καταστροφής, δεν μπορούν πλέον να τακτοποιηθούν και δεν επιτρέπουν την έκδοση νέας οικοδομικής άδειας στο ίδιο γεωτεμάχιο. Στις περιπτώσεις αυτές, ο δικαιούχος μπορεί, μετά την κατεδάφιση, να χρησιμοποιήσει την αναλογούσα αρωγή για να ανεγείρει κτίριο σε άλλο οικοδομήσιμο ακίνητο ιδιοκτησίας του ή να αγοράσει κατοικία για αυτοστέγαση.

Τα πλαφόν των 150 και 500 τετραγωνικών μέτρων

Για τα κτίρια φυσικών προσώπων και νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου, η στεγαστική αρωγή δεν θα μπορεί να υπερβαίνει το ποσό που αντιστοιχεί σε επιφάνεια 150 τετραγωνικών μέτρων ανά δικαιούχο. Το ίδιο ανώτατο όριο θα ισχύει και ανά λειτουργικά ανεξάρτητη ιδιοκτησία.

Εάν κάποιος διαθέτει ένα πληγέν ακίνητο μεγαλύτερο των 150 τετραγωνικών μέτρων ή περισσότερες ιδιοκτησίες που αθροιστικά ξεπερνούν την επιφάνεια αυτή, η συνολική αρωγή θα περιορίζεται στο πλαφόν των 150 τετραγωνικών μέτρων. Στις περιπτώσεις συγκυριότητας, το ποσοστό εξ αδιαιρέτου θα θεωρείται ότι αντιστοιχεί σε ανάλογη διαιρετή επιφάνεια.

Για νόμιμα λειτουργούσες βιομηχανικές, βιοτεχνικές και ξενοδοχειακές επιχειρήσεις, τις αποθήκες τους και τις αποθήκες εφοδιαστικής αλυσίδας, το όριο ανεβαίνει στα 500 τετραγωνικά μέτρα. Το πλαφόν δεν εφαρμόζεται στα διατηρητέα κτίρια, ενώ για τα κτίρια του δημόσιου τομέα η αρωγή θα μπορεί να καλύπτει το σύνολο της πληγείσας επιφάνειας, εφόσον η αποκατάσταση δεν ανήκει στην αρμοδιότητα άλλου φορέα.

Το νομοσχέδιο δεν ορίζει συγκεκριμένο ποσό ενίσχυσης ανά τετραγωνικό μέτρο. Το ύψος της αρωγής θα καθορίζεται με υπουργικές αποφάσεις, ανάλογα με την επιφάνεια, τη χρήση και την κατηγορία βλάβης του κτιρίου. Θα συνεκτιμώνται επίσης η νησιωτικότητα, η δυσκολία πρόσβασης, η ανάγκη συγκράτησης του πληθυσμού σε απομακρυσμένους οικισμούς και ο ιστορικός ή παραδοσιακός χαρακτήρας μιας περιοχής.

Η υποχρεωτική ασφάλιση των επιχειρήσεων

Ιδιαίτερο βάρος έχει το επιχειρηματικό σκέλος του νομοσχεδίου, καθώς αποσαφηνίζεται η σύνδεση μεταξύ ιδιωτικής ασφάλισης και κρατικής αρωγής. Η υποχρεωτική ασφάλιση δεν θεσπίζεται τώρα, αλλά ισχύει από την 1η Ιουνίου 2025 για επιχειρήσεις με ετήσια ακαθάριστα έσοδα άνω των 500.000 ευρώ.

Οι επιχειρήσεις αυτές οφείλουν να ασφαλίζουν τις εγκαταστάσεις και τον εξοπλισμό τους για τους κινδύνους της δασικής πυρκαγιάς, της πλημμύρας και του σεισμού, σε ποσοστό τουλάχιστον 70% της αξίας του ενεργητικού που υπάγεται στην υποχρέωση. Από το καθεστώς εξαιρούνται το Δημόσιο και οι φορείς του, οι αυθαίρετες κατασκευές που αποκλείονται από την κρατική αρωγή, τα πλοία, τα τρένα, τα αεροσκάφη και άλλα μεταφορικά μέσα, οι εναέριες, υπόγειες και υποθαλάσσιες υποδομές, τα ορυχεία, οι αγροτικές καλλιέργειες, η φυτική παραγωγή, οι ιχθυοκαλλιέργειες, το ζωικό κεφάλαιο και οι νεοσύστατες επιχειρήσεις χωρίς δημοσιευμένες οικονομικές καταστάσεις.

Επιχείρηση που δεν μπορεί να ασφαλιστεί μπορεί να εξαιρεθεί για δύο χρόνια, εφόσον προσκομίσει δύο αρνητικές απαντήσεις από διαφορετικές ασφαλιστικές εταιρείες. Εάν μετά τη διετία λάβει εκ νέου δύο αρνητικές απαντήσεις, η εξαίρεση μπορεί να γίνει μόνιμη. Για τη μη συμμόρφωση προβλέπεται πρόστιμο 10.000 ευρώ. Η επιχείρηση έχει 30 ημέρες από την κοινοποίηση του προστίμου για να ασφαλιστεί, διαφορετικά το ποσό διπλασιάζεται.

Εκτός κρατικής αρωγής οι υπόχρεες αλλά ανασφάλιστες επιχειρήσεις

Το νομοσχέδιο επιβεβαιώνει ότι οι επιχειρήσεις που ήταν υπόχρεες να ασφαλιστούν αλλά δεν το έκαναν εξαιρούνται από κάθε επιχορήγηση κρατικής αρωγής για υλικές ζημιές, συμπεριλαμβανομένης της στεγαστικής αρωγής για τις κτιριακές εγκαταστάσεις τους.

Για τις ασφαλισμένες επιχειρήσεις, η κρατική αρωγή θα καλύπτει μόνο το μέρος της ζημιάς που δεν αποζημιώνεται από την ασφαλιστική εταιρεία. Προϋπόθεση θα είναι η προσκόμιση βεβαίωσης της ασφαλιστικής ότι έχει ολοκληρωθεί ο προσδιορισμός της αποζημίωσης. Η ασφαλιστική αποζημίωση θα είναι αφορολόγητη και ακατάσχετη και δεν θα συμψηφίζεται με οφειλές προς το Δημόσιο, τους δήμους ή τα ασφαλιστικά ταμεία.

Η νέα διάταξη καθορίζει και ποια οικονομική χρήση θα εξετάζεται για να διαπιστωθεί εάν μια επιχείρηση υπερέβαινε το όριο των 500.000 ευρώ. Εάν κατά την ημέρα της καταστροφής είχε λήξει η προθεσμία υποβολής της φορολογικής δήλωσης, θα λαμβάνονται υπόψη τα ακαθάριστα έσοδα του προηγούμενου φορολογικού έτους. Εάν η προθεσμία δεν είχε λήξει, θα εξετάζονται τα έσοδα του αμέσως προηγούμενου έτους.

Παράλληλα, τροποποιείται η σύνθεση του Παρατηρητηρίου Ιδιωτικής Ασφάλισης έναντι Φυσικών Καταστροφών. Το αρμόδιο Συμβούλιο θα αποτελείται από 21 μέλη, με συμμετοχή εκπροσώπων της κυβέρνησης, της Τράπεζας της Ελλάδος, του ασφαλιστικού και τραπεζικού κλάδου, των ιδιοκτητών ακινήτων, των επιμελητηρίων, του ΣΕΒ, της αυτοδιοίκησης και των ασφαλιστικών διαμεσολαβητών.

Η διαδικασία μέσω «e-Άδειες» και οι δόσεις

Όλη η διαδικασία, από τον καθορισμό των δικαιούχων έως την καταβολή της αρωγής και την παρακολούθηση των εργασιών, θα πραγματοποιείται αποκλειστικά μέσω του συστήματος «e-Άδειες». Η αίτηση θα υποβάλλεται από εξουσιοδοτημένο μηχανικό ή τεχνική εταιρεία εγγεγραμμένη στο ΤΕΕ, ενώ κατά της απόφασης θα προβλέπεται δικαίωμα ένστασης.

Στις ανακατασκευές, η ενίσχυση θα καταβάλλεται σε τρεις δόσεις: 50% μετά την έκδοση της οικοδομικής άδειας και την κατεδάφιση του πληγέντος κτιρίου, 30% μετά την ολοκλήρωση του φέροντος οργανισμού και της εξωτερικής τοιχοποιίας και 20% μετά τον τελικό έλεγχο. Το ίδιο σχήμα θα ισχύει και όταν το νέο κτίριο ανεγείρεται σε άλλο γεωτεμάχιο.

Για απλές επισκευές μη φερόντων στοιχείων προβλέπονται δύο δόσεις 50%-50%, ενώ στις σύνθετες επισκευές θα εφαρμόζεται το σχήμα 50%-30%-20%. Στην αυτοστέγαση, η αρωγή θα καταβάλλεται εφάπαξ, χωρίς να υπερβαίνει το εγκεκριμένο ποσό ή την τιμή αγοράς του ακινήτου, με εξαίρεση τις αγοραπωλησίες μεταξύ συγγενών έως δεύτερου βαθμού. Για την αποπεράτωση ημιτελούς κτιρίου προβλέπονται δύο ισόποσες δόσεις.

Πρώτη αρωγή με όριο το 80% της αξίας ΕΝΦΙΑ

Σε εξαιρετικές περιπτώσεις κατά τις οποίες καταγράφονται σημαντικές και εκτεταμένες ζημιές θα μπορεί να χορηγείται πρώτη αρωγή ως προκαταβολή της τελικής στεγαστικής ενίσχυσης. Δικαιούχοι θα είναι φυσικά και νομικά πρόσωπα που διαθέτουν πλήρη ή ψιλή κυριότητα σε πληγέν κτίριο εντός οριοθετημένης περιοχής ή περιοχής που έχει κηρυχθεί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Εξαιρούνται τα κτίρια που έχουν κριθεί κατάλληλα για χρήση.

Η πρώτη αρωγή δεν θα μπορεί να ξεπερνά το 80% της αξίας του κτιρίου που λαμβάνεται υπόψη για τον υπολογισμό του ΕΝΦΙΑ, προσαρμοσμένης στο ποσοστό κυριότητας του δικαιούχου. Η αίτηση θα υποβάλλεται ηλεκτρονικά και θα επέχει θέση υπεύθυνης δήλωσης. Μέχρι να λειτουργήσει η νέα πλατφόρμα κρατικής αρωγής, θα εξακολουθήσει να χρησιμοποιείται το arogi.gov.gr.

Το ποσό θα συμψηφίζεται με την τελική στεγαστική αρωγή. Εάν ο ενδιαφερόμενος δεν υποβάλει πλήρη φάκελο, δεν κριθεί δικαιούχος ή δικαιούται μικρότερο ποσό, η διαφορά θα επιστρέφεται. Ειδικά για τις επιχειρήσεις, τα αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά θα αναζητούνται εντόκως, με βάση το επιτόκιο ανάκτησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Τόσο η πρώτη όσο και η τελική αρωγή θα είναι αφορολόγητες, ανεκχώρητες και ακατάσχετες. Δεν θα συμψηφίζονται με χρέη προς το Δημόσιο, τους δήμους, τα ασφαλιστικά ταμεία ή τα πιστωτικά ιδρύματα και δεν θα υπολογίζονται στα εισοδηματικά όρια κοινωνικών ή προνοιακών παροχών.

Ενοίκιο, συγκατοίκηση, οικοσκευή και εξοπλισμός

Επιδότηση προσωρινής στέγασης θα χορηγείται σε ιδιοκτήτες, επικαρπωτές, μισθωτές και χρήστες ακινήτων που αποτελούσαν την κύρια κατοικία τους, καλύπτοντας και όσους συνοικούσαν σε αυτή. Η επιδότηση συγκατοίκησης δεν θα υπερβαίνει το 50% της αντίστοιχης ενίσχυσης ενοικίου, ενώ θα αποκλείεται η ταυτόχρονη στέγαση του δικαιούχου σε μεταφερόμενο οικίσκο.

Το νομοσχέδιο προβλέπει επίσης εφάπαξ ενισχύσεις για τις πρώτες βιοτικές ανάγκες, την αντικατάσταση οικοσκευής και τις απλές επισκευές. Στις δευτερεύουσες κατοικίες, η ενίσχυση για επισκευές και οικοσκευή θα περιορίζεται στο 50% του ποσού που αντιστοιχεί στην κύρια κατοικία. Η κάλυψη θα επεκτείνεται και σε έναν βοηθητικό χώρο ανά δικαιούχο, όπως αποθήκη ή κλειστή θέση στάθμευσης, όχι όμως σε ανοιχτές θέσεις, χώρους επιχειρήσεων ή κενές κατοικίες.

Ενίσχυση θα μπορεί ακόμη να χορηγείται για την επισκευή ή αντικατάσταση ανελκυστήρα, καυστήρα και λέβητα, με τον διαχειριστή να υποβάλλει το αίτημα όταν πρόκειται για κοινόχρηστο εξοπλισμό. Οι ίδιες προβλέψεις θα μπορούν να ενεργοποιούνται και για άλλα φυσικά φαινόμενα, εφόσον οι ζημιές πιστοποιούνται με αυτοψία.

Ιδιοκτήτες κτιρίων σε περιοχές που πλήττονται ή απειλούνται από κατολισθήσεις θα μπορούν να λαμβάνουν στεγαστική αρωγή πριν ολοκληρωθούν οι γεωλογικές μελέτες και τα έργα σταθεροποίησης. Εφόσον κατεδαφίσουν το πληγέν κτίριο και αποκτήσουν νέα κατοικία εκτός της επικίνδυνης ζώνης, θα δικαιούνται το 100% της ενίσχυσης ανακατασκευής. Αν το κτίριο δεν κατεδαφιστεί, η αρωγή θα περιορίζεται στο 50%, χωρίς δυνατότητα μεταγενέστερης χρηματοδότησης για την επισκευή του.

Νέοι κανόνες στις πολυκατοικίες

Η Γενική Διεύθυνση Στεγαστικής Αρωγής θα αναλάβει την προμήθεια, συντήρηση και παραχώρηση μεταφερόμενων οικίσκων στους δήμους, με πρόβλεψη για μονάδες προσβάσιμες σε άτομα με αναπηρία. Η παραχώρηση θα λήγει μόλις αποκατασταθεί το πληγέν κτίριο, ενώ οικίσκοι που δεν έχουν επιστραφεί επί τουλάχιστον μία δεκαετία θα αναζητούνται από την αρμόδια υπηρεσία. Για καθυστερήσεις, φθορές ή μη επιστροφή θα επιβάλλονται κυρώσεις, ενώ ακατάλληλες πλέον μονάδες θα μπορούν να διατίθενται σε κοινωφελείς φορείς για άλλες χρήσεις.

Για ζημιές στα κοινόχρηστα μέρη πολυκατοικιών, η γενική συνέλευση θα ορίζει ειδικό διαχειριστή, ο οποίος θα αναθέτει τις εργασίες σε μηχανικό, θα εισπράττει τη στεγαστική αρωγή και θα εκπροσωπεί τους συνιδιοκτήτες. Εάν ιδιοκτήτης αρνείται ή απουσιάζει και εμποδίζει την πρόσβαση στο ακίνητό του, θα μπορεί να ζητείται δικαστική άδεια μέσω ασφαλιστικών μέτρων.

Έως 5.000 ευρώ για παλαιές εκκρεμότητες

Το νομοσχέδιο ανοίγει τον δρόμο για επανεξέταση εκκρεμών αιτήσεων από παλαιότερες καταστροφές και προβλέπει εφάπαξ ενίσχυση έως 5.000 ευρώ για μικρές επισκευές σε κτίρια που επλήγησαν μετά τις 12 Οκτωβρίου 2017. Ειδική παράταση δίνεται για αιτήσεις αποκατάστασης στους οικισμούς Προβάλινθος και Αμπελούπολη μετά τις πυρκαγιές του Ιουλίου 2018.

Παράλληλα, ο όρος «στεγαστική συνδρομή» αντικαθίσταται από τη «στεγαστική αρωγή», καταργούνται παλαιές διατάξεις του 1978 και του 1981 και παρατείνονται έως τις 31 Οκτωβρίου 2027 συγκεκριμένες συμβάσεις προσωπικού της Πολιτικής Προστασίας και της κρατικής αρωγής.

Διαβάστε ακόμη