Η τεράστια ζήτηση για νέα αρδευτικά έργα και η ανάγκη εξασφάλισης πρόσθετων πόρων από την επόμενη ευρωπαϊκή προγραμματική περίοδο φέρνουν στο προσκήνιο τον σχεδιασμό της κυβέρνησης για τις υδατικές υποδομές, σε μια περίοδο όπου η λειψυδρία και η ανθεκτικότητα της αγροτικής παραγωγής αναδεικνύονται σε κορυφαίες προτεραιότητες. Η άρδευση παραμένει ένα μεγάλο στοίχημα για την Ελλάδα, αφού απορροφά το 85% των αναγκών κατανάλωσης νερού.

Όπως τόνισε η Γενική Γραμματέας Ενωσιακών Πόρων και Υποδομών του ΥΠΑΑΤ, Αργυρώ Ζέρβα, οι προτάσεις που έχουν κατατεθεί για χρηματοδότηση αρδευτικών έργων φθάνουν τα 2,8 δισ. ευρώ, μέγεθος πολλαπλάσιο των διαθέσιμων κονδυλίων. Το γεγονός αυτό οδηγεί ήδη το υπουργείο σε συζητήσεις για τη δέσμευση πόρων από την επόμενη προγραμματική περίοδο, ώστε να εξασφαλιστεί η υλοποίηση ώριμων παρεμβάσεων που θεωρούνται κρίσιμες για τον πρωτογενή τομέα.

Οι οριστικές αποφάσεις αναμένονται το φθινόπωρο, όταν θα ολοκληρωθεί η αξιολόγηση των προτάσεων και θα καθοριστούν τα έργα που θα προχωρήσουν. Όπως σημείωσε η ίδια, τα αρδευτικά έργα αποτελούν σαφή κυβερνητική προτεραιότητα και η στόχευση είναι να αξιοποιηθούν στο μέγιστο δυνατό βαθμό τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία.

Τα πέντε μεγάλα αρδευτικά ΣΔΙΤ και το στοίχημα της συντήρησης

Κεντρικό ρόλο στον σχεδιασμό του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων διαδραματίζουν τα μεγάλα αρδευτικά έργα που υλοποιούνται μέσω Συμπράξεων Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ), ένα μοντέλο που, σύμφωνα με την Αργυρώ Ζέρβα, αποτελεί πρωτοποριακή προσέγγιση όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Όπως σημείωσε, η διεθνής εμπειρία από αντίστοιχες συμπράξεις στον τομέα των αρδεύσεων είναι εξαιρετικά περιορισμένη, γεγονός που καθιστά το ελληνικό εγχείρημα ουσιαστικά πιλοτικό.

Σήμερα το πρόγραμμα περιλαμβάνει πέντε μεγάλα αρδευτικά έργα. Ήδη έχουν υπογραφεί οι συμβάσεις για το αρδευτικό δίκτυο Νέστου στην Ξάνθη, το αρδευτικό δίκτυο Ταυρωπού στην Καρδίτσα και το φράγμα Μιναγιώτικο στη Μεσσηνία, ενώ μόλις τις προηγούμενες ημέρες εξασφαλίστηκε η χρηματοδότηση για το φράγμα Ενιπέα Φαρσάλων, ανοίγοντας τον δρόμο για την υπογραφή της σχετικής σύμβασης μέσα στις επόμενες 15 έως 20 ημέρες. Το τελευταίο έργο του πακέτου βρίσκεται στο στάδιο των τελικών διαδικασιών και εγκρίσεων που απαιτούνται για να προχωρήσει στη φάση της συμβασιοποίησης. Σύμφωνα με τη Γενική Γραμματέα, οι καθυστερήσεις που είχαν καταγραφεί το προηγούμενο διάστημα συνδέονταν κυρίως με την ανάγκη εξασφάλισης πόρων από το εθνικό σκέλος του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, ωστόσο το χρηματοδοτικό ζήτημα έχει πλέον επιλυθεί και τα έργα προχωρούν κανονικά.

Η επιλογή των ΣΔΙΤ δεν σχετίζεται μόνο με την ταχύτερη κατασκευή νέων υποδομών, αλλά κυρίως με την προσπάθεια αντιμετώπισης μιας διαχρονικής αδυναμίας των αρδευτικών δικτύων της χώρας: της συντήρησής τους μετά την ολοκλήρωση των έργων. Όπως εξήγησε η κ. Ζέρβα, το βασικό πλεονέκτημα του μοντέλου είναι ότι ο ιδιωτικός φορέας δεν αναλαμβάνει μόνο την κατασκευή αλλά και τη λειτουργία και συντήρηση των υποδομών για χρονικό διάστημα που φτάνει τα 25 χρόνια. Αυτό δημιουργεί ισχυρό κίνητρο για καλύτερη ποιότητα κατασκευής, περιορίζει τον κίνδυνο τεχνικών αστοχιών και επιταχύνει την ολοκλήρωση των έργων, καθώς ο ανάδοχος έχει άμεσο συμφέρον να παραδώσει τις εγκαταστάσεις εγκαίρως και να διασφαλίσει την απρόσκοπτη λειτουργία τους σε βάθος χρόνου. Σε μια χώρα όπου αρκετά υδατικά έργα χρειάστηκαν δεκαετίες για να ολοκληρωθούν ή αντιμετώπισαν προβλήματα συντήρησης μετά την παράδοσή τους, το υπουργείο εκτιμά ότι το συγκεκριμένο μοντέλο μπορεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για την επόμενη γενιά αρδευτικών υποδομών.

Το νερό στο επίκεντρο της νέας ευρωπαϊκής πολιτικής

Η αυξημένη έμφαση στα αρδευτικά έργα συνδέεται άμεσα με τη γενικότερη μετατόπιση της ευρωπαϊκής πολιτικής προς τη διαχείριση των υδάτων. Σύμφωνα με την κ. Ζέρβα, η κατεύθυνση αυτή έχει ήδη αρχίσει να αποτυπώνεται στις αναθεωρήσεις των προγραμμάτων του ΕΣΠΑ, ενώ αναμένεται να ενισχυθεί ακόμη περισσότερο στο επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ.

Κεντρικό στοιχείο των συζητήσεων στις Βρυξέλλες είναι η δημιουργία ενός ενιαίου εθνικού σχεδίου χρηματοδότησης, μέσω του οποίου οι παρεμβάσεις για το νερό δεν θα αντιμετωπίζονται πλέον αποσπασματικά μεταξύ διαφορετικών ταμείων και προγραμμάτων. Η αλλαγή αυτή εκτιμάται ότι θα επιτρέψει πιο ολοκληρωμένο σχεδιασμό, ιδιαίτερα για έργα πολλαπλών χρήσεων που μέχρι σήμερα συναντούσαν σημαντικά χρηματοδοτικά εμπόδια.

Η δύσκολη εξίσωση της επαναχρησιμοποίησης νερού

Η Γενική Γραμματέας στάθηκε επίσης στις προκλήσεις της επαναχρησιμοποίησης επεξεργασμένων υδάτων, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για ένα πεδίο με σημαντικές δυνατότητες αλλά και αυστηρές κανονιστικές απαιτήσεις. Η χρήση ανακτημένου νερού στη γεωργία εξαρτάται από το επίπεδο επεξεργασίας, το είδος των καλλιεργειών, τη δυνατότητα αποθήκευσης και τη δημιουργία των απαραίτητων δικτύων μεταφοράς προς τις αγροτικές εκμεταλλεύσεις.

Όπως ανέφερε, μια πιο άμεση εφαρμογή μπορεί να αφορά δημοτικές χρήσεις, όπως η άρδευση χώρων πρασίνου, ωστόσο και σε αυτή την περίπτωση απαιτείται σαφές θεσμικό πλαίσιο και προσεκτικός σχεδιασμός.

Διαβάστε ακόμη