Σαφή κατεύθυνση προς την έξοδο από τα ορυκτά καύσιμα επιχείρησε να δώσει η διεθνής συνάντηση στη Σάντα Μάρτα της Κολομβίας, δείχνοντας βέβαια, κυρίως, τις προθέσεις των χωρών, παρά σηματοδοτώντας μια καθοριστική αλλαγή. Με τη συμμετοχή 56 χωρών, η πρώτη αυτή σύνοδος αφιερωμένη αποκλειστικά στη σταδιακή απεξάρτηση από τον άνθρακα, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο ανέδειξε μια πραγματικότητα που πλέον δύσκολα αμφισβητείται: η εποχή των ορυκτών καυσίμων αρχίζει να μοιάζει με κεφάλαιο που κλείνει… έστω και αργά.
Η ενεργειακή κρίση που μαίνεται στη Μέση Ανατολή λειτούργησε σαν μεγεθυντικός φακός, αποκαλύπτοντας την εξάρτηση πολλών οικονομιών από εισαγόμενους ενεργειακούς πόρους. Σε αυτό το πλαίσιο, η παρουσία ευρωπαϊκών κρατών, που αντιπροσώπευαν περίπου το 30% των συμμετεχόντων, δεν ήταν τυχαία. Η Ευρώπη φαίνεται να επιδιώκει όχι μόνο να μειώσει το ενεργειακό κόστος, αλλά και να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της σε μια νέα, «πράσινη» γεωπολιτική σκακιέρα.
Η κοινωνία στο προσκήνιο
Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές διασκέψεις για το κλίμα, η Σάντα Μάρτα έδωσε πρωταγωνιστικό ρόλο στην κοινωνία των πολιτών. Περισσότεροι από 1.000 οργανισμοί συμμετείχαν σε μια τετραήμερη «Σύνοδο των Πολιτών», μαζί με επιστήμονες, αυτόχθονες κοινότητες και νεανικά κινήματα. Οι μαρτυρίες παιδιών που επηρεάζονται από τη ρύπανση, όπως εκείνα που μίλησαν για φίλους τους που αρρωσταίνουν από τη σκόνη του άνθρακα, λειτούργησαν σαν ηθική πυξίδα, επαναφέροντας τη συζήτηση στον πυρήνα της, που δεν είναι άλλος από την ανθρώπινη ζωή.
Η διεύρυνση της συμμετοχής άλλαξε και το περιεχόμενο της συζήτησης. Η ενεργειακή μετάβαση δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνο ως τεχνικό ζήτημα, αλλά ως συνολική μεταμόρφωση που αγγίζει την οικονομία, τη γεωργία, τη χρηματοδότηση και το δίκαιο.
Σχέδια, δεσμεύσεις και νομικές υποχρεώσεις
Ξεχωριστή στιγμή αποτέλεσε η παρουσίαση του σχεδίου της Γαλλίας για την πλήρη απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα: τέλος στον άνθρακα έως το 2030, στο πετρέλαιο έως το 2045 και στο φυσικό αέριο έως το 2050. Πρόκειται για ένα χρονοδιάγραμμα που λειτουργεί ως «οδικός χάρτης» για άλλες χώρες, δείχνοντας ότι η μετάβαση μπορεί να αποκτήσει συγκεκριμένο και μετρήσιμο χαρακτήρα.
Παράλληλα, περισσότεροι από 250 νομικοί και ακαδημαϊκοί υποστήριξαν ότι η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα δεν είναι απλώς πολιτική επιλογή αλλά νομική υποχρέωση. Επιπλέον, πάνω από 500 επιστήμονες συνέβαλαν στη δημιουργία ενός συμβουλευτικού οργάνου που θα καθοδηγήσει πρακτικά τη μετάβαση. Στόχος είναι η συγκέντρωση υφιστάμενων δεδομένων και η διαμόρφωση σαφών δεικτών για το πόσο γρήγορα πρέπει να μειωθεί η χρήση ορυκτών καυσίμων, ώστε να διατηρηθεί ο στόχος του 1,5°C.
Το μεγάλο ερώτημα: ποιος πληρώνει;
Παρά τη σαφή βούληση, το ζήτημα της χρηματοδότησης παραμένει ο αδύναμος κρίκος. Στον Παγκόσμιο Νότο, τα υψηλά επιτόκια και η περιορισμένη πρόσβαση σε κεφάλαια καθιστούν τη μετάβαση δύσκολη, ακόμη και όταν οι ΑΠΕ είναι πλέον φθηνότερες από τα ορυκτά καύσιμα.
Για να λυθεί αυτό το πρόβλημα, ορισμένες χώρες εξετάζουν τη χρήση εσόδων από τα ίδια τα ορυκτά καύσιμα για τη χρηματοδότηση της μετάβασης, μια επιλογή που θυμίζει περισσότερο προσπάθεια να σβήσει κανείς τη φωτιά με τα ίδια της τα καύσιμα. Ωστόσο, η αστάθεια αυτών των εσόδων θέτει προφανή ερωτήματα για τη βιωσιμότητά της. Ταυτόχρονα, εκπρόσωποι αυτόχθονων κοινοτήτων προειδοποιούν ότι οι οικονομικές λύσεις δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την απώλεια γης, πολιτισμού και ταυτότητας.
Μια νέα μορφή κλιματικής διπλωματίας
Η Σάντα Μάρτα διαφοροποιήθηκε και ως προς τη δομή της: αποκλείστηκαν οι λομπίστες των ορυκτών καυσίμων, δημιουργώντας ένα περιβάλλον πιο συγκεντρωμένο σε λύσεις. Αντί για διαπραγματεύσεις μεταξύ σχεδόν 200 χωρών, η σύνοδος λειτούργησε ως «συμμαχία των προθύμων», επιτρέποντας πιο ουσιαστικές συζητήσεις για την εφαρμογή πολιτικών. Με λίγα λόγια, η Σάντα Μάρτα δεν παρήγαγε δεσμευτικές αποφάσεις, αλλά επιχείρησε να διαμορφώσει το πολιτικό και ηθικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτές θα γίνουν αναπόφευκτες
Η επόμενη συνάντηση αναμένεται να φιλοξενηθεί από το Τουβαλού, ένα κράτος που απειλείται άμεσα από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, υπενθυμίζοντας ότι για ορισμένους η κλιματική αλλαγή δεν είναι θεωρία, αλλά ζήτημα επιβίωσης. Καθώς ο κόσμος οδεύει προς τη διάσκεψη COP31, η συζήτηση που άνοιξε στη Σάντα Μάρτα δεν αφορά πλέον το αν θα τελειώσει η εποχή των ορυκτών καυσίμων, αλλά το πόσο γρήγορα θα γραφτεί ο επίλογός της.
Διαβάστε ακόμη
