Το ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo έφθασε στο Ηράκλειο και ετοιμάζεται να αναλάβει τις έρευνες βυθού για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, όμως η έναρξή τους εξακολουθεί να εξαρτάται από την έκδοση της NAVTEX και από τους χειρισμούς γύρω από το αίτημα της Άγκυρας για γραπτή ενημέρωση. Το πλοίο έφθασε στο Ηράκλειο την Τρίτη 27 Οκτωβρίου, έχοντας αποπλεύσει από τη Νάπολη στις 23 του μήνα. Θα χρησιμοποιήσει την Κρήτη ως βάση για τις εργασίες, οι οποίες σχεδιάζεται να ξεκινήσουν νοτιοανατολικά της Καρπάθου και να συνεχιστούν προς την Κύπρο. Η NAVTEX που θα ορίσει το ακριβές πεδίο και το χρονοδιάγραμμα παραμένει σε εκκρεμότητα, η κυπριακή πλευρά είχε εκτιμήσει ότι θα εκδοθεί εντός Οκτωβρίου, ενώ νεότερες πληροφορίες τοποθετούν την έναρξη των ερευνών στις αρχές Νοεμβρίου.
Η άφιξη του Abeille Marengo στην Κρήτη συνέπεσε με την τηλεφωνική επικοινωνία του Εμανουέλ Μακρόν με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Σύμφωνα με την τουρκική προεδρία, οι δύο ηγέτες συζήτησαν τις διμερείς σχέσεις και περιφερειακά και διεθνή ζητήματα, μεταξύ των οποίων τη διαδικασία επιλογής του νέου γενικού γραμματέα του ΟΗΕ. Ο Ερντογάν προσκάλεσε τον Γάλλο πρόεδρο στη Σύνοδο Ηγετών της COP31 στην Τουρκία, ενώ ο Μακρόν τον συνεχάρη για την Ημέρα της Δημοκρατίας. Η ανακοίνωση δεν αναφέρεται στο GSI, επομένως η χρονική σύμπτωση δεν αρκεί για να συνδέσει την επικοινωνία με το έργο.
Στο μεταξύ, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δήλωσε ότι η Άγκυρα δεν αντιτίθεται στο καλώδιο, υπό την προϋπόθεση ότι θα λάβει γραπτή ενημέρωση για τις εργασίες και τις συντεταγμένες τους. Η Αθήνα επιμένει ότι άδεια για το έργο ζητείται μόνο από την Ελλάδα, αφήνοντας ωστόσο ανοιχτό το ενδεχόμενο ενημέρωσης και άλλων χωρών, με τη σαφή διευκρίνιση ότι αυτή δεν συνιστά διαδικασία αδειοδότησης.
Η λέξη «ενημέρωση» και το όριο της άδειας
Η τοποθέτηση του Φιντάν διαφοροποιείται από προηγούμενες, πιο απειλητικές προειδοποιήσεις της Άγκυρας για ενδεχόμενη επανέναρξη των ερευνών. Ο Τούρκος υπουργός είπε ότι η χώρα του δεν αντιτίθεται στις εργασίες εφόσον λάβει γραπτώς περιγραφή τους και τις συντεταγμένες της περιοχής, προσθέτοντας ότι δεν επιθυμεί να μεταβληθεί το υφιστάμενο καθεστώς ούτε να δημιουργηθεί προηγούμενο που θα περιπλέξει περαιτέρω τις σχέσεις των δύο πλευρών. Η αναφορά στο status quo, ωστόσο, δείχνει ότι η Άγκυρα δεν εγκαταλείπει τις αξιώσεις της στην περιοχή ανατολικά της Κάσου και της Καρπάθου, την οποία θεωρεί τμήμα της τουρκικής υφαλοκρηπίδας. Η Αθήνα απορρίπτει αυτή την αξίωση.
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης έχει διατυπώσει τη θέση της ελληνικής κυβέρνησης με σαφή διάκριση ανάμεσα στην άδεια και στην ενημέρωση. «Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα από την οποία θα ζητηθεί άδεια», ανέφερε, προσθέτοντας ότι μετά την ελληνική αδειοδότηση θα μπορούσε να υπάρξει ενημέρωση για τις έρευνες και την πόντιση, υπό τον όρο ότι θα διευκρινίζεται ρητά πως δεν πρόκειται για διαδικασία αδειοδότησης. Αντίστοιχα, κυβερνητικές πηγές έχουν υπογραμμίσει ότι δεν θα ζητηθεί άδεια από άλλη χώρα, χωρίς να αποκλείουν μια γενική ενημέρωση των κρατών της περιοχής από τη γαλλική πλευρά.
Εδώ βρίσκεται και το λεπτό σημείο της συζήτησης. Μια έγγραφη γνωστοποίηση προς την Τουρκία, εφόσον διατυπωθεί ως τεχνική ενημέρωση και όχι ως αίτημα έγκρισης, θα μπορούσε να ικανοποιήσει την απαίτηση του Φιντάν χωρίς να αναγνωρίζει τουρκική δικαιοδοσία. Ορισμένες πλευρές, ωστόσο, φοβούνται ότι μια τέτοια πρακτική θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως προηγούμενο σε μελλοντικές έρευνες ή ποντίσεις. Άλλοι θεωρούν ότι ο κίνδυνος μπορεί να περιοριστεί με προσεκτική διατύπωση και με ταυτόχρονη αποστολή της ενημέρωσης σε περισσότερα κράτη της περιοχής, όπως η Αίγυπτος, ώστε να έχει σαφώς γενικό και τεχνικό χαρακτήρα.
Η Nexans έχει δηλώσει ότι δεν είχε και δεν σχεδιάζει να έχει επαφές με τις τουρκικές αρχές για το έργο, σημειώνοντας ότι συντονίζεται με τον φορέα υλοποίησης και τις ελληνικές και κυπριακές αρχές. Την ίδια ώρα, τουρκικά δημοσιεύματα έχουν κάνει λόγο για παρασκηνιακές επαφές ανάμεσα στην Άγκυρα και το Παρίσι, χωρίς οι πληροφορίες αυτές να έχουν επιβεβαιωθεί. Η διάκριση έχει σημασία: άλλο οι επαφές μιας εταιρείας με τις αρχές και άλλο οι ενδεχόμενες διπλωματικές συνομιλίες μεταξύ κρατών.
Το πλοίο περιμένει τον επιχειρησιακό χάρτη
Η ελληνική διαδικασία περιλαμβάνει την εξέταση του αιτήματος της Nexans και τις προβλεπόμενες εγκρίσεις για τη χρήση του πλοίου. Η NAVTEX που θα ακολουθήσει θα προσδιορίσει πότε και σε ποια σημεία θα γίνουν οι εργασίες· δεν υποκαθιστά τη διαδικασία αδειοδότησης ούτε επιλύει από μόνη της τις διαφωνίες για τις θαλάσσιες ζώνες. Με βάση τους όρους του αιτήματος, το Abeille Marengo θα ενημερώνει τις αρμόδιες υπηρεσίες του Πολεμικού Ναυτικού τουλάχιστον 72 ώρες πριν από την έναρξη των εργασιών και θα δίνει καθημερινές ενημερώσεις για την εξέλιξή τους.
Οι μετρήσεις θα χαρτογραφήσουν τον πυθμένα και θα δώσουν στοιχεία για τη χάραξη και την προστασία του καλωδίου. Το ερευνητικό πρόγραμμα προβλέπει χρήση πολυδεσμικού ηχοβολιστικού, πλευρικού σόναρ, μαγνητομέτρου και βιντεοσκόπησης, καθώς και λήψη δειγμάτων από τον βυθό. Οι πληροφορίες αυτές είναι κρίσιμες, καθώς η διαδρομή περιλαμβάνει μεγάλα βάθη και απότομες μεταβολές του ανάγλυφου. Οι έρευνες, που εκκρεμούν από το καλοκαίρι του 2024, απαιτούν αρκετούς μήνες πριν μπορέσει να οριστικοποιηθεί ο τεχνικός σχεδιασμός.
Τότε, το ιταλικό πλοίο Ievoli Relume, που εργαζόταν για λογαριασμό της Nexans, είχε διακόψει τις έρευνες στην περιοχή της Κάσου και της Καρπάθου, μετά την παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων. Το προηγούμενο αυτό εξηγεί γιατί οι σημερινές δηλώσεις του Φιντάν αντιμετωπίζονται με προσοχή: η ηπιότερη διατύπωση δεν αρκεί από μόνη της για να αποσαφηνίσει τι θα συμβεί όταν το ερευνητικό σκάφος βρεθεί στην περιοχή.
Το EMC δίνει ένα παράλληλο παράδειγμα
Την ίδια περίοδο εξελίσσονται οι εργασίες του Kobi Ruegg για το ξεχωριστό έργο οπτικών ινών East to Med Data Corridor (EMC), το οποίο σχεδιάζεται να συνδέσει τη Σαουδική Αραβία με την Ευρώπη μέσω Κύπρου και Ελλάδας. Το πλοίο αναχώρησε από το Ηράκλειο με κατεύθυνση τα ανοιχτά της Πάφου, για έρευνες που είχαν καθυστερήσει σε σχέση με τον αρχικό προγραμματισμό.
Η υπόθεση του EMC συνοδεύτηκε από διαδοχικές NAVTEX. Μετά την ελληνική αδειοδότηση της 2ας Οκτωβρίου, ο σταθμός της Λάρνακας εξέδωσε στις 15 Οκτωβρίου τη NAVTEX 302/26, για έρευνες από τις 21 Οκτωβρίου έως τις 2 Νοεμβρίου. Η Τουρκία απάντησε την επομένη με αντι-NAVTEX, αμφισβητώντας την αρμοδιότητα της Λάρνακας, και στις 20 Οκτωβρίου εξέδωσε δική της οδηγία, υποστηρίζοντας ότι οι εργασίες είχαν συντονιστεί και εγκριθεί από τις τουρκικές αρχές. Η Αθήνα εξέδωσε την NAVTEX 1337/26, επισημαίνοντας ότι μεγάλο μέρος των συντεταγμένων που επικαλούνταν η Τουρκία βρίσκεται εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, και στη συνέχεια τη NAVTEX 1343/26, ορίζοντας τις έρευνες του Kobi Ruegg για τις 23–25 και 27–30 Οκτωβρίου.
Το προηγούμενο προσφέρει στην Αθήνα επιχείρημα υπέρ της προώθησης των ερευνών του GSI, καθώς δείχνει ότι εργασίες για υποθαλάσσια υποδομή έχουν προγραμματιστεί σε γειτονικές θαλάσσιες περιοχές παρά τις αντικρουόμενες NAVTEX. Δεν πρόκειται, ωστόσο, για ταυτόσημες διαδικασίες: το EMC αφορά τηλεπικοινωνιακή οπτική ίνα, ενώ το GSI ηλεκτρική διασύνδεση και έχει διαφορετική αδειοδοτική και τεχνική προετοιμασία. Επίσης, η έκδοση τουρκικής NAVTEX για το EMC δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι η εταιρεία ή ο πλοιοκτήτης ζήτησε τουρκική άδεια. Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχουν αναφερθεί εντάσεις κατά την εξέλιξη των εργασιών.
Η βιομηχανική γραμμή δείχνει το 2028
Η επιχειρησιακή κινητοποίηση στη θάλασσα δεν σημαίνει ότι η Nexans προγραμματίζει άμεσα την επανέναρξη παραγωγής καλωδίου για το GSI. Ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Ζιλιέν Ιμπέρ, είπε στους αναλυτές κατά την παρουσίαση των αποτελεσμάτων εννεαμήνου ότι οι προβλέψεις της Nexans έως το 2028 δεν αλλάζουν είτε προχωρήσει είτε όχι το έργο. Μια εναλλακτική σύμβαση για καλώδια τεχνολογίας MI αναμένεται να καλύψει την παραγωγική μονάδα έως τα μέσα του 2028.
Αυτό δίνει στην εταιρεία χρόνο να προετοιμάσει άλλα έργα στη Μεσόγειο, αλλά και να ολοκληρώσει τα αναγκαία στάδια για το GSI, εφόσον υπάρξει επανεκκίνηση: έρευνες βυθού, προκαταρκτικό τεχνικό σχεδιασμό και χρηματοδότηση. Ο Ιμπέρ ανέφερε ότι οι έρευνες θα απαιτήσουν αρκετούς μήνες και απέφυγε να επιβεβαιώσει αναφορές για άμεση επανέναρξή τους ή για είσπραξη των 25 εκατ. ευρώ από την Κύπρο. Είπε ότι οι συζητήσεις παραμένουν σε πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο και ότι η Nexans θα τοποθετηθεί όταν κρίνει πως είναι η κατάλληλη στιγμή. Η εκτίμηση για το 2028 αφορά, επομένως, τον προγραμματισμό της παραγωγής και όχι βεβαιότητα ότι το έργο θα έχει έως τότε ξεπεράσει όλα τα εμπόδια.
Η κυπριακή κυβέρνηση έχει συνδέσει την έκδοση της NAVTEX με την έναρξη των διαδικασιών για την καταβολή της πρώτης δόσης, ύψους 25 εκατ. ευρώ, προς το έργο εντός του έτους. Παράλληλα, η συμφωνία για την είσοδο της γαλλικής Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου της εταιρείας GSI, με ποσοστό 66%, υπογράφηκε στις 5 Αυγούστου, ενώ ο ΑΔΜΗΕ παραμένει στρατηγικός μέτοχος. Το επόμενο κρίσιμο ορόσημο είναι το οικονομικό κλείσιμο, το οποίο επιδιώκεται έως το τέλος του 2026.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η Meridiam και ο ΑΔΜΗΕ συζητούν με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και την Εθνική Τράπεζα τους όρους πιθανών δανείων, τη συμμετοχή με ίδια κεφάλαια και την κατανομή των χρηματοδοτικών υποχρεώσεων. Το αίτημα του ΑΔΜΗΕ για χρηματοδότηση 1 δισ. ευρώ από την ΕΤΕπ είχε υποβληθεί πριν από τη συμφωνία με τη Meridiam. Η αξιολόγηση ή μια σχετική εισήγηση δεν ισοδυναμεί με τελική έγκριση δανείου, ενώ η τεχνική ωρίμανση και το κόστος θα εξαρτηθούν σε σημαντικό βαθμό και από τα ευρήματα των ερευνών. Η συμφωνία με τη Meridiam έχει υπογραφεί, αλλά δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί το οικονομικό κλείσιμο.
Η περιφερειακή ένταση παραμένει στο φόντο
Η κινητικότητα γύρω από το καλώδιο συμπίπτει με ευρύτερη αναζωπύρωση της συζήτησης για τις θαλάσσιες ζώνες. Στις 20 Οκτωβρίου, η Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης ενέκρινε το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019. Η Αθήνα απέρριψε την απόφαση, υποστηρίζοντας ότι το μνημόνιο παραβιάζει το διεθνές δίκαιο της θάλασσας και τα δικαιώματα τρίτων κρατών. Παράλληλα, Ελλάδα και Αίγυπτος συμφώνησαν να συνεχίσουν τις συνομιλίες για επέκταση της μεταξύ τους οριοθέτησης ΑΟΖ προς ανατολάς. Ο Τούρκος υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ επανήλθε με την πρόταση προς το Κάιρο, υποστηρίζοντας ότι μια συμφωνία Αιγύπτου – Τουρκίας θα έδινε στην Αίγυπτο περίπου 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα περισσότερης θαλάσσιας έκτασης σε σχέση με μια πιθανή συμφωνία με την Ελλάδα.
Από το Κάιρο, ο απερχόμενος γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες δήλωσε ότι οι παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου είναι απαράδεκτες και πως ό,τι δεν είναι συμβατό με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας «δεν πρέπει να γίνεται σεβαστό ή αποδεκτό». Δεν κατονόμασε το τουρκολιβυκό μνημόνιο ή συγκεκριμένες χώρες· η τοποθέτησή του ήταν γενική, αλλά έγινε σε μια συγκυρία κατά την οποία Αθήνα και Κάιρο αμφισβητούν την πρόσφατη επικύρωση του μνημονίου.
Η Ουάσιγκτον έχει δηλώσει ότι στηρίζει την ενεργειακή συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο, συμπεριλαμβανομένου του GSI. Για τη θαλάσσια διαφορά, αρχικά κάλεσε τις χώρες της περιοχής σε καλόπιστες διαπραγματεύσεις· μετά την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της ανατολικής Λιβύης, χαρακτήρισε την εξέλιξη «μη εποικοδομητική και προκλητική», επαναλαμβάνοντας παράλληλα την ανάγκη διαλόγου μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας.
Στο ίδιο περιβάλλον εντάσσεται και η καθυστέρηση του νομοσχεδίου για τη «Γαλάζια Πατρίδα», το οποίο, σύμφωνα με τις έως τώρα πληροφορίες, μετατίθεται προς τον Νοέμβριο, με στόχο να κατατεθεί πριν από το τέλος του έτους. Η αναβολή δεν σημαίνει εγκατάλειψη της τουρκικής πρωτοβουλίας, ενώ στην Αθήνα παρακολουθούν αν η Άγκυρα θα συνδέσει τον χρόνο κατάθεσής της με την εξέλιξη των ερευνών. Προς το παρόν, αυτή παραμένει εκτίμηση και όχι επιβεβαιωμένο κίνητρο της τουρκικής πλευράς.
