Στη μεσαία ταχύτητα των αγορών φυσικού αερίου της Ευρώπης (αλλά μπροστά από τις περισσότερες χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης) τοποθετούν την Ελλάδα οι συναλλασσόμενοι στις αγορές ενέργειας. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της Energy Traders Europe, του θεσμικού φορέα που εκπροσωπεί την «κοινότητα» των traders, η ελληνική αγορά αερίου συγκεντρώνει 13,5 βαθμούς (με άριστα το 20), στη βάση 17 κριτηρίων που αξιολογούν το ρυθμιστικό πλαίσιο, τη λειτουργία και τις επιδόσεις 28 αγορών της Ευρώπης, ισοβαθμώντας με την Ουγγαρία και ξεπερνώντας κατά πολύ τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Τουρκία, με την τελευταία να καταλαμβάνει μια από τις τελευταίες θέσεις της κατάταξης, μαζί με τη Μολδαβία και τη Σερβία. Η εικόνα αυτή αναδεικνύει τόσο τη σχετικά ισχυρή αφετηρία της Ελλάδας όσο και τις ανομοιογένειες στην ευρύτερη περιοχή, που δυσκολεύουν τη δημιουργία μιας πραγματικά ενιαίας αγοράς. Περαιτέρω, παραμένει η απόσταση από τους πλέον ώριμους ευρωπαϊκούς κόμβους της Δυτικής Ευρώπης (Μεγάλη Βρετανία, Ολλανδία Αυστρία), καθώς η ανάπτυξη των υποδομών χρειάζεται να συνοδευτεί από μεγαλύτερο βάθος συναλλαγών και ευκολότερη συμμετοχή στην αγορά.
Η βαθμολογία της Energy Traders Europe για 28 αγορές αερίου στην Ευρώπη
Η αλλαγή πλεύσης των Ευρωπαίων traders για τον Κάθετο Διάδρομο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον όσον αφορά στη στρατηγική της Ελλάδας να αναδειχθεί σε πύλη εισόδου αερίου για την ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων και της ΝΑ Ευρώπης παρουσιάζει η θετικότερη αποτίμηση του Κάθετου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου από την ένωση των traders που είχε επικρίνει τον αρχικό σχεδιασμό με τη διάθεση «ειδικών προϊόντων» για τη μεταφορά του αερίου από την Ελλάδα προς την Ουκρανία. Η Energy Traders Europe αναγνωρίζει ότι η αναθεωρημένη προσέγγιση όσον αφορά στο ρυθμιστικό πλαίσιο και τις χρεώσεις διαμετακόμισης αερίου κατά μήκος του Κάθετου Διαδρόμου (σε συνέχεια της συμφωνίας μεταξύ των Διαχειριστών και Ρυθμιστικών Αρχών των εμπλεκομένων χωρών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τον περασμένο Μάρτιο) είναι περισσότερο ευθυγραμμισμένη με τους κανόνες της ΕΕ και με τον στόχο της ενοποίησης των περιφερειακών αγορών αερίου. Την ίδια στιγμή, οι διαπραγματευτές στέλνουν σαφές μήνυμα προς όλους τους εμπλεκομένους στο project ότι οι υποδομές αποτελούν την αναγκαία βάση, αλλά η εμπορική αξιοποίησή τους εξαρτάται και από τους κανόνες, τις χρεώσεις και τη δυνατότητα των εταιρειών να προγραμματίζουν τις κινήσεις τους χωρίς απρόβλεπτα εμπόδια.
Η Ελλάδα έχει καλές βάσεις, αλλά χρειάζεται μεγαλύτερο βάθος συναλλαγών
Η αξιολόγηση καλύπτει 28 ευρωπαϊκές χώρες και εξετάζει πώς λειτουργούν οι αγορές στην πράξη: πόσο εύκολα μπορεί μια εταιρεία να δραστηριοποιηθεί, πόσο διαφανείς και προβλέψιμοι είναι οι κανόνες και κατά πόσο υπάρχουν οι προϋποθέσεις για ενεργές συναλλαγές.
Η Ελλάδα εντάσσεται στην ενδιάμεση κατηγορία των αγορών που βρίσκονται σε φάση ωρίμανσης. Δεν συγκαταλέγεται ακόμα στους καθιερωμένους ευρωπαϊκούς κόμβους, αλλά έχει προχωρήσει πέρα από το στάδιο της δημιουργίας των βασικών προϋποθέσεων λειτουργίας. Σύμφωνα με την Energy Traders Europe, η Ελλάδα παίρνει καλούς βαθμούς όσον αφορά στη διαφάνεια της αγοράς, στη χρήση τυποποιημένων συμβάσεων, στη μεταβίβαση της κυριότητας του αερίου και στον τρόπο καθορισμού των τιμών.
Ωστόσο, η απόσταση από τις ανεπτυγμένες αγορές παραμένει αισθητή και αποτυπώνει στις χαμηλότερες επιδόσεις στο κριτήριο των brokers, δηλαδή των μεσαζόντων που διευκολύνουν τις συναλλαγές και στον δείκτη που αποτυπώνει πόσες φορές αλλάζει χέρια το αέριο σε σχέση με τις ποσότητες που παραδίδονται φυσικά, ο οποίος αποτελεί ένδειξη του βάθους και της εμπορευσιμότητας μιας αγοράς. Η συνολική εικόνα παραπέμπει σε μια αγορά με λειτουργικές βάσεις, η οποία χρειάζεται περισσότερη εμπορική δραστηριότητα για να ενισχύσει τον περιφερειακό της ρόλο.
Οι αδύναμοι κρίκοι στις αγορές αερίου της Νοτιοανατολικής Ευρώπης
Ένα ενδιαφέρον στοιχείο της έκθεσης της Energy Traders Europe είναι οι σημαντικές αποκλίσεις στις βαθμολογίες των αγορών αερίου των χωρών κατά μήκος του Κάθετου Διαδρόμου. Μετά την Ελλάδα και τη Βουλγαρία (που συγκεντρώνει 12,5 βαθμούς) ακολουθούν η Ουκρανία με 10,5 βαθμούς, ενώ «κάτω από τη βάση» βαθμολογούνται η Ρουμανία (με 9) και η Μολδαβία (με 5).
Ιδιαίτερα αυστηρή είναι η αξιολόγηση για τη Ρουμανία. Παρότι αποτελεί τον μεγαλύτερο παραγωγό φυσικού αερίου στην ΕΕ και αναμένει τις πρώτες ποσότητες από το κοίτασμα Neptun Deep στη Μαύρη Θάλασσα το 2027, εντούτοις δεν έχει αξιοποιήσει αυτά τα πλεονεκτήματα για να δημιουργήσει έναν ισχυρό κόμβο συναλλαγών αερίου. Η υστέρηση αποδίδεται μεταξύ άλλων σε παρεμβάσεις στην αγορά καθώς και σε απαιτήσεις αδειοδότησης και υποχρεώσεις αναφοράς που αποθαρρύνουν ή εμποδίζουν την είσοδο συμμετεχόντων.
Για τη Μολδαβία η έκθεση αναγνωρίζει θετικές προοπτικές, αλλά εντοπίζει εμπόδια στη γραφειοκρατία και στις αναθεωρήσεις των χρεώσεων. Η Ουκρανία εξετάζεται υπό το πρίσμα των εξαιρετικών συνθηκών του πολέμου. Η ένωση των treaders επισημαίνει τη βούλησή της να αναπτύξει μια ενεργή αγορά αερίου αναγνωρίζοντας ότι περιορισμοί (όπως η απαγόρευση εξαγωγών) συνδέονται με τις τεράστιες προκλήσεις που αντιμετωπίζει. Αξίζει να σημειωθεί ότι στην ευρύτερη γειτονιά της Ελλάδας, η Τουρκία συγκεντρώνει 6,5 βαθμούς και η Σερβία μόλις 4, καθώς αμφότερες οι αγορές χαρακτηρίζονται από υψηλή συγκέντρωση και περιορισμένο άνοιγμα στον ανταγωνισμό.
Η βαθμολογία των αγορών αερίου της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης
Γιατί προηγούνται Βρετανία και Ολλανδία
Στην κορυφή της ευρωπαϊκής κατάταξης βρίσκονται η Βρετανία με 19,5 βαθμούς και η Ολλανδία με 18. Ακολουθούν η Αυστρία και το Βέλγιο με 17 βαθμούς, ενώ Γερμανία και Δανία συγκεντρώνουν 16,5. Το προβάδισμα των εν λόγω αγορών της Δυτικής Ευρώπης συναρτάται με σταθερούς κανόνες, ανεπτυγμένες πλατφόρμες συναλλαγών και τιμές που εμπιστεύονται οι συμμετέχοντες. Η έκθεση υπογραμμίζει ότι το μέγεθος μιας αγοράς και οι υποδομές έχουν σημασία, χωρίς να καθορίζουν από μόνα τους την επιτυχία της.
Το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης της Energy Traders Europe είναι ότι η ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου παραμένει κατακερματισμένη, κάτι που συνεπάγεται κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Οι διαπραγματευτές εντοπίζουν τα κυριότερα εμπόδια στους ασταθείς κανόνες, στη γραφειοκρατία, στις παρεμβάσεις που στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό και στην αβεβαιότητα για τις χρεώσεις μεταφοράς. Αντίθετα, οι επιτυχημένοι κόμβοι δείχνουν ότι η διαφάνεια, η ουσιαστική διαβούλευση και οι προβλέψιμοι όροι λειτουργίας μπορούν να προσελκύσουν συναλλαγές ανεξάρτητα από το μέγεθος μιας χώρας. Για την Ελλάδα και τον Κάθετο Διάδρομο, το ζητούμενο είναι επομένως να συνδυαστούν οι διαθέσιμες υποδομές με καλύτερη συνεργασία μεταξύ των αγορών, ώστε το αέριο να φτάνει ευκολότερα και ανταγωνιστικότερα εκεί όπου υπάρχει ζήτηση.
Διαβάστε ακόμα
