Καθώς ο χειμώνας πλησιάζει και τα πραγματικά κύματα ψύχους αρχίζουν να πλήττουν την ήπειρο, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα βαθύτατα κατακερματισμένο ενεργειακό τοπίο. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Gas Infrastructure Europe (GIE), τα επίπεδα αποθήκευσης φυσικού αερίου σε επίπεδο ΕΕ έχουν υποχωρήσει λίγο κάτω από το 73% (72,38%), από 74,5% την προηγούμενη εβδομάδα.
Ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σπεύδει να καθησυχάσει ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για τον χειμερινό εφοδιασμό με φυσικό αέριο, τα επιμέρους ποσοστά αποθήκευσης ανά χώρα καταδεικνύουν ένα τεράστιο χάσμα μεταξύ των κρατών μελών, το οποίο απειλεί να φέρει την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη στα όριά της.
Υπό την πίεση της γεωπολιτικής αστάθειας – κυρίως λόγω των κλυδωνισμών στην προσφορά που προκάλεσε ο συνεχιζόμενος πόλεμος στο Ιράν και η επακόλουθη απειλή διακοπής των ροών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) μέσω των κρίσιμων Στενών του Ορμούζ – η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχώρησε αναγκάστηκε να μειώσει τον υποχρεωτικό στόχο αποθήκευσης. Ο στόχος πλήρωσης, που αρχικά είχε οριστεί στο αυστηρό 90%, περιορίστηκε στο 80% για την περίοδο μεταξύ 1ης Οκτωβρίου και 1ης Δεκεμβρίου. Η στρατηγική πίσω από την απόφαση αυτή ήταν να αποτραπεί μια απεγνωσμένη, ανταγωνιστική κούρσα για αναπλήρωση αποθεμάτων, η οποία θα προκαλούσε εκρηκτικές αυξήσεις τιμών σε μια ήδη ευαίσθητη αγορά.
Ωστόσο, ακόμη και με τον πήχη χαμηλωμένο, η Ευρώπη έχει χωριστεί σε δύο διακριτά στρατόπεδα: στους ενεργειακά ασφαλείς πρωτοπόρους και στους επικίνδυνα καθυστερημένους βιομηχανικούς γίγαντες.
Οι νικητές και οι χαμένοι στον αγώνα της αποθήκευσης
Η ανάλυση της περιφερειακής προόδου αποκαλύπτει έναν έντονο γεωγραφικό διαχωρισμό. Η Δυτική και η Νότια Ευρώπη έχουν σε μεγάλο βαθμό ανταποκριθεί στην πρόκληση. Η Ισπανία και η Γαλλία πέρασαν με επιτυχία τη γραμμή του τερματισμού, εξασφαλίζοντας τα αποθέματά τους στο 80% και 81% αντίστοιχα. Πρωταθλήτρια είναι η Πολωνία με ποσοστά που πλησιάζουν το 98%, ακολουθεί η Πορτογαλία με σχεδόν 96% και η Σουηδία με 90%. Πολύ κοντά είναι και η Ιταλία, ενισχυμένη από τις επιθετικές στρατηγικές διαφοροποίησης που εφάρμοσε μετά την ενεργειακή κρίση του 2022.
Αντίθετα, στην βιομηχανική καρδιά της Βόρειας και Κεντρικής Ευρώπης τα ποσοστά υστερούν σημαντικά. Το Βέλγιο βρίσκεται σε επισφαλή θέση στο 66%, η Αυστρία στο 64%, ενώ η Ολλανδία —μια ιστορικά ενεργειακή δύναμη— ακολουθεί με 63%. Όμως η πιο κραυγαλέα περίπτωση, και το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρωπαϊκή Ένωση, εντοπίζεται στη Γερμανία.
Τα ποσοστά πληρότητας των αποθηκών φυσικού αερίου στην Ευρώπη © Gas Infrastructure Europe (GIE)
Η βιομηχανική δυσπραγία της Γερμανίας
Τα επίπεδα αποθήκευσης φυσικού αερίου της Γερμανίας βρίσκονται επί του παρόντος στο βαθύτατα ανησυχητικό 59%. Για μια οικονομία που βασίζεται στη βαριά μεταποίηση με υψηλή κατανάλωση φυσικού αερίου, η είσοδος στη χειμερινή περίοδο υψηλής ζήτησης με τις δεξαμενές ελάχιστα πάνω από το μισό γεμάτες αποτελεί μια κρίση σε αργή κίνηση.
Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η δύσκολη θέση στην οποία έχει περιέλθει είναι το άμεσο κατάλοιπο της ιστορικής της υπερεξάρτησης από το φθηνό ρωσικό αέριο αγωγών. Παρά τις πυρετώδεις προσπάθειες του Βερολίνου να αναπτύξει υποδομές εισαγωγής LNG, η απώλεια της σταθερής ροής βασικού εφοδιασμού, σε συνδυασμό με τα πρόσφατα γεωπολιτικά σοκ στη Μέση Ανατολή, άφησε τη χώρα εξαιρετικά εκτεθειμένη. Ο μειωμένος στόχος του 80% της ΕΕ σχεδιάστηκε πρακτικά για να δώσει στη Γερμανία περιθώριο αναπνοής ώστε να γεμίσει τα αποθέματά της χωρίς να εξαντλήσει τους πόρους της, εντούτοις η χώρα απέτυχε και πάλι να πιάσει το στόχο.
Περιορισμένα περιθώρια
Ένα επίπεδο αποθήκευσης στο 59% σημαίνει ότι η Γερμανία δεν έχει ουσιαστικά κανένα περιθώριο λάθους. Εάν οι θερμοκρασίες πέσουν σημαντικά κάτω από τους ιστορικούς μέσους όρους τους επόμενους τρεις μήνες, το Βερολίνο θα αναγκαστεί να ανταγωνιστεί επιθετικά στην άμεση αγορά (spot market) για πανάκριβο LNG. Αυτό όχι μόνο θα απομειώσει τα γερμανικά κεφάλαια, αλλά αναπόφευκτα θα πυροδοτήσει τις ίδιες ακριβώς αυξήσεις τιμών που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσπαθεί να αποφύγει, παρασύροντας μαζί του και τις υπόλοιπες οικονομίες της ηπείρου.
Οι κατηγορίες της Ρώμης και η γερμανική άμυνα
Αυτή η βαθιά ανισορροπία έχει μετατραπεί πλέον σε μια ανοιχτή και σφοδρή πολιτική αντιπαράθεση μεταξύ Ιταλίας και Γερμανίας. Η Ρώμη κατηγορεί ευθέως το Βερολίνο για ανεύθυνη στάση και σκόπιμη ολιγωρία. Ιταλός αξιωματούχος δήλωσε χαρακτηριστικά ότι η χώρα του δαπάνησε εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ για να γεμίσει έγκαιρα τις αποθήκες της ενόψει του χειμώνα, προστατεύοντας το κοινό ευρωπαϊκό οικοσύστημα.
Από την άλλη πλευρά, αναλυτές της ενέργειας επισημαίνουν ότι η Γερμανία καθυστέρησε εσκεμμένα τη δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων, εστιάζοντας στην ιδιωτικοποίηση των μεγάλων ενεργειακών της ομίλων, της Uniper και της SEFE, οι οποίοι αποτελούν τους παίκτες-κλειδιά στη διαδικασία πλήρωσης των αποθηκών. Σύμφωνα με αυτούς το Βερολίνο επέλεξε να κρατήσει χαμηλά το κόστος για τις εταιρείες εισαγωγής φυσικού αερίου, ώστε να τις προετοιμάσει καλύτερα για την ιδιωτικοποίηση, αφήνοντας τις αποθήκες της χώρας άδειες και εκθέτοντας ολόκληρη την ΕΕ σε κίνδυνο.
Η γερμανική κυβέρνηση πέρασε αμέσως στην αντεπίθεση, απορρίπτοντας κατηγορηματικά αυτούς τους ισχυρισμούς ως «ανυπόστατους». Εκπρόσωπος του γερμανικού Υπουργείου Οικονομίας και Ενέργειας δήλωσε: «Απορρίπτουμε σθεναρά την κατηγορία ότι η προμήθεια και η αποθήκευση φυσικού αερίου από την SEFE οδηγεί σε αύξηση των ευρωπαϊκών τιμών. Ο ισχυρισμός ότι η Γερμανία αμέλησε να γεμίσει τις εγκαταστάσεις αποθήκευσης κατά τη διάρκεια της ιδιωτικοποίησης των SEFE και Uniper στερείται βάσης».
Το Βερολίνο υποστηρίζει ότι η SEFE είχε λάβει ρητή οδηγία να προμηθεύεται όγκους αερίου εκτός ΕΕ όπου αυτό ήταν δυνατό, προκειμένου να ελαχιστοποιηθούν οι επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή αγορά και στις τιμές. Παράλληλα, η γερμανική πλευρά εμφανίζεται καθησυχαστική, τονίζοντας ότι τα ευρωπαϊκά επίπεδα αποθήκευσης είναι επαρκή, ακόμη και στην περίπτωση ενός εξαιρετικά κρύου χειμώνα. «Αν και οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης είναι ασφαλώς σημαντικές, η Γερμανία και η ΕΕ έχουν πρόσβαση σε εναλλακτικές λύσεις, όπως το LNG και οι εισαγωγές μέσω αγωγών, καθώς και σε ένα εξαιρετικά ολοκληρωμένο και καλά αναπτυγμένο δίκτυο φυσικού αερίου», σημείωσε ο εκπρόσωπος, επιχειρώντας να υποβαθμίσει την εξάρτηση της χώρας από τις γεμάτες δεξαμενές.
Ωστόσο, η ιταλική πλευρά βλέπει αυτή τη στάση ως μια προσπάθεια της Γερμανίας να μετακυλήσει το κόστος της δικής της βιομηχανικής διάσωσης στους εταίρους της. Εάν ο χειμώνας αποδειχθεί βαρύς, το Βερολίνο θα αναγκαστεί να απορροφήσει ποσότητες μέσω του ολοκληρωμένου ευρωπαϊκού δικτύου, ουσιαστικά στηριζόμενο στα πανάκριβα αποθέματα που πλήρωσε η Ρώμη, δοκιμάζοντας τα όρια της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης.
Πώς οι νέοι κανόνες της ΕΕ επέτρεψαν το χάσμα
Η ρίζα αυτής της περιφερειακής απόκλισης βρίσκεται στην εξέλιξη των ίδιων των κανόνων αποθήκευσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΕΕ εισήγαγε για πρώτη φορά υποχρεωτικούς στόχους το 2022, ως άμεση απάντηση στην ενεργειακή κρίση και τις δραματικές περικοπές στις προμήθειες ρωσικού φυσικού αερίου. Οι αρχικοί κανόνες ήταν άκαμπτοι και απαιτούσαν από τα κράτη μέλη να γεμίσουν τις υπόγειες εγκαταστάσεις αποθήκευσης τουλάχιστον στο 90% της χωρητικότητάς τους έως την 1η Νοεμβρίου.
Ωστόσο, τον Ιούλιο του 2025, το Συμβούλιο της ΕΕ ενέκρινε την παράταση αυτών των κανόνων έως το τέλος του 2027, εισάγοντας παράλληλα πολύ μεγαλύτερη ευελιξία. Πλέον, τα κράτη μέλη έχουν το δικαίωμα να πιάσουν τον στόχο του 90% σε οποιοδήποτε σημείο μεταξύ 1ης Οκτωβρίου και 1ης Δεκεμβρίου. Επιπλέον, υπό δυσμενείς συνθήκες της αγοράς, οι χώρες μπορούν να εφαρμόσουν ένα περιθώριο ανοχής έως και δέκα ποσοστιαίων μονάδων κάτω από τον στόχο (ρίχνοντας τον στο 80%), ενώ η Κομισιόν μπορεί να εγκρίνει περαιτέρω μείωση πέντε μονάδων (στο 75%) υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Στην πράξη, αυτή η ευελιξία έδωσε το νομικό παράθυρο σε χώρες να καθυστερήσουν τη συγκέντρωση αποθεμάτων για εγχώριους οικονομικούς λόγους, δημιουργώντας το σημερινό χάσμα.
Η προειδοποίηση για το 10%
Η Ομάδα Συντονισμού Φυσικού Αερίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής – η οποία συγκεντρώνει εκπροσώπους των κρατών μελών και φορείς της αγοράς – παρακολουθεί στενά το γεωπολιτικό τοπίο, ιδίως τον αντίκτυπο της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή στους παγκόσμιους ενεργειακούς διαδρόμους. Προς το παρόν, οι Βρυξέλλες τηρούν στάση αναμονής, δηλώνοντας ότι η τρέχουσα κατάσταση δεν απαιτεί ακόμη έκτακτες παρεμβάσεις.
Όμως το περιθώριο εφησυχασμού στενεύει γρήγορα. Μόλις την περασμένη εβδομάδα, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΔΟΕ/IEA) εξέδωσε μια ζοφερή πρόβλεψη που έριξε βαριά σκιά πάνω από την αισιοδοξία της Επιτροπής. Ο ΔΟΕ προειδοποίησε ότι εάν η Ευρώπη βιώσει θερμοκρασίες χαμηλότερες από τον μέσο όρο και εάν η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή συνεχίσει να πνίγει τη διέλευση LNG μέσω των Στενών του Ορμούζ, τα αποθέματα φυσικού αερίου της ΕΕ θα μπορούσαν να βυθιστούν κάτω από το 10% μέχρι το τέλος της χειμερινής περιόδου, στα τέλη Μαρτίου 2027.
Μια πτώση σε μονοψήφιο συνολικό επίπεδο αποθήκευσης σε ολόκληρη την ΕΕ θα ήταν καταστροφική. Όχι μόνο θα εκτόξευε τις τιμές της ενέργειας σε πρωτοφανή ύψη μέχρι την άνοιξη του 2027, αλλά θα άφηνε επίσης την Ευρώπη εντελώς απροστάτευτη ενόψει του επόμενου κύκλου αναπλήρωσης των αποθεμάτων.
Διαβάστε ακόμα
