Καθώς οι θερμοκρασίες πέφτουν στα Δυτικά Βαλκάνια, η ηλεκτρική ενέργεια μετατρέπεται για ακόμη μία φορά σε πεδίο έκφρασης άλυτων διπλωματικών διαφορών. Η ανακοίνωση του Κοσόβου ότι θα απαγορεύσει το εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας με σερβικές εταιρείες —σε συνδυασμό με έκτακτα μέτρα στις κρατικές του επιχειρήσεις ενέργειας— σηματοδοτεί μια απότομη κλιμάκωση σε μια μακροχρόνια διαμάχη για τα δίκτυα. Ενώ ο πρωθυπουργός Άλμπιν Κούρτι παρουσιάζει την κίνηση ως αναγκαία χειμερινή δικλείδα ασφαλείας, η αντιπαράθεση αποκαλύπτει μια βαθύτερη περιφερειακή αποτυχία: την επιλογή να υπονομεύεται η βασική λειτουργία της ενέργειας στον βωμό της πολιτικής μη αναγνώρισης.

Στον πυρήνα της κρίσης βρίσκονται δύο απευθείας γραμμές μεταφοράς 400 kV που συνδέουν τη Σερβία με το Κόσοβο. Αν και είναι κατασκευασμένες για να εξισορροπούν την προσφορά και τη ζήτηση διασυνοριακά, οι διασυνδέσεις αυτές παραμένουν εμπορικά παράλυτες, επειδή το Βελιγράδι αρνείται να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία του Κοσόβου ή τους ενεργειακούς του θεσμούς. Τον περασμένο Δεκέμβριο, η Ενεργειακή Κοινότητα έκρινε επίσημα ότι η Σερβία παραβιάζει τις νομικές της υποχρεώσεις, μπλοκάροντας τη συντονισμένη κατανομή διασυνοριακής δυναμικότητας. Το Βελιγράδι αγνόησε την προθεσμία συμμόρφωσης της 1ης Ιουλίου. Τώρα, η Πρίστινα απαντά με αντίποινα, αποκλείοντας εντελώς τους Σέρβους εμπόρους και προειδοποιώντας για περαιτέρω κλιμάκωση. Η διαμάχη έχει τις ρίζες της στην ανακήρυξη ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου από τη Σερβία το 2008, την οποία το Βελιγράδι δεν έχει αναγνωρίσει ποτέ, ούτε αναγνωρίζει τους ενεργειακούς θεσμούς του Κοσσυφοπεδίου.

Από καθαρά νομική άποψη, η αγανάκτηση του Κοσόβου είναι κατανοητή. Οι ενοποιημένες ευρωπαϊκές αγορές ενέργειας βασίζονται σε προβλέψιμους κανόνες και ανοιχτές διασυνδέσεις, όχι σε μονομερείς αποκλεισμούς. Ωστόσο, η απαγόρευση του εμπορίου με σερβικές εταιρείες δεν πρόκειται να παράγει ούτε ένα μεγαβάτ χειμερινής ηλεκτρικής ενέργειας για τα νοικοκυριά του Κοσόβου. Αντίθετα, κινδυνεύει να βαθύνει τον κατακερματισμό της αγοράς τη χειρότερη δυνατή στιγμή.

Η ενέργεια στο Κόσοβο

Το ενεργειακό σύστημα του Κοσόβου παραμένει επικίνδυνα εύθραυστο. Πάνω από το 90% της εγχώριας παραγωγής του εξακολουθεί να εξαρτάται από δύο πεπαλαιωμένους λιγνιτικούς σταθμούς συνολικής ισχύος περίπου 1,1 GW, αφήνοντας τη χώρα χρονίως εκτεθειμένη σε χειμερινές διακοπές ρεύματος. Παρά τις πρόσφατες προσθήκες, όπως το αιολικό πάρκο Zatriq ισχύος 73 MW —το οποίο αύξησε πρόσφατα την ισχύ των ΑΠΕ κατά 26% στα 356 MW— το Κόσοβο δεν μπορεί να καλύψει τις χειμερινές αιχμές ζήτησης χωρίς αξιόπιστες εισαγωγές. Επιβάλλοντας υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας στη δημόσια επιχείρηση ηλεκτρισμού KEK και στον υδροηλεκτρικό σταθμό Iber-Lepenc, η Πρίστινα ουσιαστικά προσπαθεί εσπευσμένα να εξασφαλίσει διασυνοριακή δυναμικότητα μέσω εναλλακτικών διαδρόμων.

Αυτές οι παρακάμψεις, όμως, έχουν υψηλό περιφερειακό κόστος. Επειδή οι απευθείας γραμμές Σερβίας-Κοσόβου δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν εμπορικά, οι έμποροι —συμπεριλαμβανομένης της σερβικής κρατικής επιχείρησης EPS— αναγκάζονται να διοχετεύουν ηλεκτρική ενέργεια μέσω του γειτονικού Μαυροβουνίου, της Αλβανίας και της Βόρειας Μακεδονίας.

“Η έλλειψη άμεσων εμπορικών ανταλλαγών έχει αναγκάσει τους εμπόρους να διοχετεύουν ηλεκτρική ενέργεια μέσω γειτονικών χωρών, με την Αλβανία, το Κοσσυφοπέδιο και το Μαυροβούνιο να αποτελούν έναν ευρέως χρησιμοποιούμενο διάδρομο διαμετακόμισης”, δήλωσε χαρακτηριστικά, ένας περιφερειακός έμπορος ηλεκτρικής ενέργειας στο Montel, προσθέτοντας ότι η  “κρατική εταιρεία κοινής ωφέλειας Eps της Σερβίας χρησιμοποιεί επίσης το Μαυροβούνιο ως εναλλακτική διαδρομή”.

Παρότι ο διαχειριστής μεταφοράς του Κοσόβου, KOSTT, αποδέσμευσε πρόσφατα 350 MW καθαρής δυναμικότητας με τους γείτονές του, η αναδρομολόγηση ενέργειας μέσω έμμεσων διαδρομών δημιουργεί τεχνητή συμφόρηση, αυξάνει το κόστος μεταφοράς και επιβαρύνει τα δίκτυα σε ολόκληρη τη βαλκανική χερσόνησο.

Διαβάστε ακόμη