Με την πρώτη εβδομάδα της Διάσκεψης του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή COP31 να έχει ολοκληρωθεί, το βασικό ζητούμενο που αναδείχθηκε είναι το κατά πόσον το παγκόσμιο κίνημα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής θα πρέπει να επαναπροσδιορίσει τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνεί το μήνυμά του. Καθώς οι κυβερνήσεις καλούνται να αντιμετωπίσουν αυξανόμενες εσωτερικές πιέσεις και γεωπολιτικές εντάσεις που αναδιαμορφώνουν τις διεθνείς προτεραιότητες, η παραδοσιακή προσέγγιση της περιβαλλοντικής ευθύνης φαίνεται να χάνει μέρος της πολιτικής της απήχησης. Στη θέση της διαμορφώνεται ένα νέο αφήγημα, το οποίο παρουσιάζει την κλιματική δράση όχι απλώς ως υποχρέωση προστασίας του πλανήτη, αλλά ως οικονομική και στρατηγική αναγκαιότητα.

Πρόκειται για μια σημαντική αλλαγή προσέγγισης για ένα κίνημα που επί χρόνια δυσκολεύεται να μετατρέψει την επιστημονική προειδοποίηση για την κλιματική κρίση σε ουσιαστική πολιτική και κοινωνική υποστήριξη. Το κατά πόσο, ωστόσο, αυτή η νέα επικοινωνιακή στρατηγική μπορεί να οδηγήσει σε πραγματική πρόοδο παραμένει ανοιχτό ερώτημα.

Μια νέα γλώσσα για την κλιματική δράση

Η αλλαγή της ρητορικής ήταν εμφανής καθ’ όλη τη διάρκεια των πρώτων ημερών της συνόδου, καθώς πολιτικοί ηγέτες και εκπρόσωποι διεθνών οργανισμών επιχείρησαν να συνδέσουν την ενεργειακή μετάβαση με ζητήματα που απασχολούν άμεσα τους πολίτες. Οι διαταραχές στον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό, εξαιτίας του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ανέδειξαν την ευαλωτότητα των χωρών που εξαρτώνται από εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οι αυξημένες τιμές των καυσίμων και οι πληθωριστικές πιέσεις ενίσχυσαν περαιτέρω το επιχείρημα ότι η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα συνεπάγεται σημαντικούς οικονομικούς και πολιτικούς κινδύνους.

Ενδεικτικής της νέας προσέγγισης ήταν και η τοποθέτηση του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, ο οποίος υπογράμμισε ότι τα τρία τέταρτα της ανθρωπότητας ζουν σε χώρες που εισάγουν ορυκτά καύσιμα και παραμένουν εκτεθειμένες σε διακυμάνσεις τιμών τις οποίες δεν μπορούν να ελέγξουν. Η λύση, σύμφωνα με τον ίδιο, βρίσκεται στην επιτάχυνση της μετάβασης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και όχι στη διαιώνιση της εξάρτησης από τις ολοένα πιο απρόβλεπτες διεθνείς αγορές καυσίμων.

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο εκτελεστικός γραμματέας της UNFCCC, Σάιμον Στιλ, υπογράμμισε τη σύνδεση μεταξύ της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, του πληθωρισμού και της οικονομικής επιβάρυνσης των νοικοκυριών, χαρακτηρίζοντας το πολιτικό κόστος της υφιστάμενης ενεργειακής πραγματικότητας ολοένα δυσκολότερο να αντιμετωπιστεί.

Η ενεργειακή ασφάλεια στο επίκεντρο

Κατά την πρώτη εβδομάδα της Συνόδου αναδείχθηκε επίσης η έννοια του εξηλεκτρισμού. Τουρκία και Αυστραλία, οι οποίες μοιράζονται την ηγεσία της φετινής διάσκεψης, επιδιώκουν να εξασφαλίσουν συμφωνία για την αύξηση του μεριδίου της ηλεκτρικής ενέργειας στην παγκόσμια τελική ενεργειακή κατανάλωση στο 35% έως το 2035, από λίγο πάνω από το ένα πέμπτο που αντιστοιχεί σήμερα, σε μια πρωτοβουλία που ονομάζουν «35 by 35».

Η πρωτοβουλία προσφέρει στους διαπραγματευτές έναν δυνητικά πιο αποδεκτό πολιτικά στόχο από μια ρητή δέσμευση για σταδιακή κατάργηση του άνθρακα, του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, ένα ζήτημα που εξακολουθεί να διχάζει τις χώρες.Οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν εκφράσει ισχυρή υποστήριξη στην πρόταση. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, παρουσίασε τον εξηλεκτρισμό ως βασικό πυλώνα της οικονομικής ανταγωνιστικότητας και της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης, επαναβεβαιώνοντας παράλληλα τις κλιματικές δεσμεύσεις της ΕΕ και αναδεικνύοντας τα οφέλη της καθαρής ενέργειας για τα νοικοκυριά και τη βιομηχανία.

Την πρωτοβουλία υποστήριξε και ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ, τονίζοντας ότι οι χώρες που εξαρτώνται από ενεργειακές προμήθειες τις οποίες δεν ελέγχουν είναι αναπόφευκτα εκτεθειμένες σε τιμές τις οποίες αδυνατούν να επηρεάσουν. Ωστόσο, η πρόταση περιλαμβάνει μια σημαντική ασάφεια. Δεν προβλέπει ρητά ότι η πρόσθετη ηλεκτρική ενέργεια θα πρέπει να προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο η ηλεκτροπαραγωγή από ορυκτά καύσιμα να συμβάλει στην επίτευξη του στόχου.

Οι παλιές διαφωνίες παραμένουν

Παρά την αυξανόμενη έμφαση στον οικονομικό ρεαλισμό, οι πρώτες ημέρες της διάσκεψης ανέδειξαν σημαντικές διαφωνίες μεταξύ των χωρών σχετικά με το μέλλον των ορυκτών καυσίμων. Η ασκούσα χρέη προέδρου της Βενεζουέλας, Ντέλσι Ροντρίγκες, υπερασπίστηκε το κυριαρχικό δικαίωμα της χώρας της να αναπτύσσει την πετρελαϊκή της βιομηχανία, παρουσιάζοντας την παραγωγή ορυκτών καυσίμων ως βασικό μοχλό εθνικής ανάπτυξης. Η θέση αυτή αντανακλά τις ανησυχίες των χωρών παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου, οι οποίες θεωρούν τα έσοδα από τις συγκεκριμένες βιομηχανίες θεμελιώδη για τις οικονομίες τους και αντιστέκονται στις διεθνείς πιέσεις για εγκατάλειψη των υφιστάμενων παραγωγικών μοντέλων. Στην αντίθετη πλευρά, τα ευάλωτα νησιωτικά κράτη ζητούν πολύ πιο φιλόδοξες δεσμεύσεις από τους μεγαλύτερους ρυπαντές.

Οι ηγέτες χωρών όπως οι Μπαχάμες, το Τουβαλού, οι Νήσοι του Σολομώντα και της Αγίας Λουκίας προειδοποίησαν ότι οι σταδιακές παρεμβάσεις και οι εθελοντικές υποσχέσεις δεν επαρκούν για χώρες που ήδη αντιμετωπίζουν την άνοδο της στάθμης της θάλασσας και ολοένα πιο καταστροφικά ακραία καιρικά φαινόμενα. Ο πρωθυπουργός της Αγίας Λουκίας, Φίλιπ Τζ. Πιερ, κάλεσε τις μεγάλες ρυπογόνες χώρες να εγκαταλείψουν τις συνήθεις διακηρύξεις και να προχωρήσουν στις μειώσεις εκπομπών που απαιτεί η κλιματική κρίση.

Οι εκκλήσεις τους αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα στη φετινή διάσκεψη, η οποία πραγματοποιείται εν μέσω αυξανόμενων επιστημονικών ενδείξεων ότι ο πλανήτης βρίσκεται σε τροχιά υπέρβασης του ορίου αύξησης της θερμοκρασίας κατά 1,5 βαθμό Κελσίου, το οποίο προβλέπει η Συμφωνία του Παρισιού.

Το άλυτο ζήτημα της κλιματικής χρηματοδότησης

Εάν τα ορυκτά καύσιμα αποτελούν την πιο εμφανή πολιτική διαχωριστική γραμμή, η κλιματική χρηματοδότηση εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα δυσκολότερα εμπόδια για την επίτευξη τελικής συμφωνίας. Οι αναπτυσσόμενες χώρες επαναλαμβάνουν το αίτημά τους προς τα πλούσια βιομηχανικά κράτη να αυξήσουν σημαντικά την οικονομική τους στήριξη, ώστε να μπορέσουν να μεταβούν σε καθαρότερες μορφές ενέργειας, να προσαρμοστούν στις ολοένα εντονότερες κλιματικές επιπτώσεις και να αντιμετωπίσουν τις απώλειες και τις ζημιές που προκαλούν τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Για πολλές αναπτυσσόμενες οικονομίες, η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς σημαντικές εξωτερικές επενδύσεις. Υποστηρίζουν ότι οι χώρες που έχουν συμβάλει περισσότερο ιστορικά στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου οφείλουν να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος του οικονομικού βάρους.

Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο, καθώς οι προηγούμενες διαπραγματεύσεις δεν έχουν καταφέρει να διαμορφώσουν επαρκώς φιλόδοξους και αξιόπιστους μηχανισμούς χρηματοδότησης. Η δυσκολία αποτυπώνεται και στον τεράστιο όγκο εργασίας που περιμένει τους διαπραγματευτές, οι οποίοι καλούνται να εξετάσουν περισσότερα από 100 τεχνικά και νομικά κείμενα, με κάθε επιμέρους διατύπωση να απαιτεί συναίνεση.

Η πρόκληση της δεύτερης εβδομάδας

Καθώς η διάσκεψη περνά στη δεύτερη εβδομάδα, η προσοχή μετατοπίζεται από τις πολιτικές ομιλίες στο δύσκολο έργο της διαπραγμάτευσης ενός τελικού συμφωνημένου κειμένου. Το έργο της Τουρκίας και της Αυστραλίας περιπλέκεται από τον ασυνήθιστο επιμερισμό των αρμοδιοτήτων, καθώς η πρώτη φιλοξενεί τη σύνοδο και η δεύτερη έχει αναλάβει την ηγεσία των επίσημων διαπραγματεύσεων. Ο υπουργός Κλιματικής Αλλαγής της Αυστραλίας και πρόεδρος των διαπραγματεύσεων της COP31, Κρις Μπόουεν, έχει αναγνωρίσει ότι ο ρόλος του είναι να οικοδομήσει συναίνεση γύρω από το ισχυρότερο δυνατό αποτέλεσμα, χωρίς να επιβάλει συγκεκριμένες απαιτήσεις σε χώρες με αντικρουόμενα συμφέροντα.

Η επίτευξη αυτής της συναίνεσης, ωστόσο, δεν θα είναι εύκολη. Η απουσία των Ηνωμένων Πολιτειών από τις επίσημες διαπραγματεύσεις για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά αποτελεί ακόμη μία σημαντική δυσκολία. Η αποχώρηση της Ουάσιγκτον από τη διεθνή συνεργασία για το κλίμα υπό τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ έχει αποδυναμώσει τη διπλωματική δυναμική γύρω από τη μείωση των παγκόσμιων εκπομπών.

Την ίδια στιγμή, η απουσία των ηγετών αρκετών άλλων μεγάλων οικονομιών, μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιαπωνία, η Ιταλία και ο Καναδάς, έχει προκαλέσει πρόσθετα ερωτήματα σχετικά με την πολιτική βαρύτητα που αποδίδεται στη φετινή σύνοδο.

Υπάρχουν, παράλληλα, ανησυχίες ότι η κλιματική ατζέντα ανταγωνίζεται ολοένα και περισσότερο τις άμεσες γεωπολιτικές και οικονομικές κρίσεις. Ο πρόεδρος της Βραζιλίας, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, προειδοποίησε χαρακτηριστικά ότι οι κυβερνήσεις έχουν αρχίσει να συζητούν συχνότερα για όπλα και δασμούς παρά για την επιβίωση των μελλοντικών γενεών.

Διαβάστε ακόμα