Η Νότια Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα νέο, πιο επικίνδυνο κεφάλαιο στη μάχη κατά των δασικών πυρκαγιών. Παρά το γεγονός ότι ο συνολικός αριθμός των πυρκαγιών εμφανίζεται μειωμένος σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες, οι συνθήκες που ευνοούν την εκδήλωση και την εξάπλωσή τους γίνονται ολοένα και πιο ακραίες, δημιουργώντας μεγαλύτερες απειλές για ανθρώπους, υποδομές και φυσικά οικοσυστήματα.

Την ίδια στιγμή που μεγάλες περιοχές της Ευρώπης δοκιμάζονται από καταστροφικές πυρκαγιές, με την Ισπανία και τη Γαλλία να έχουν βρεθεί στο επίκεντρο τις τελευταίες εβδομάδες, η Ελλάδα βιώνει για ακόμη ένα καλοκαίρι τις συνέπειες των ακραίων καιρικών συνθηκών, με τις πυροσβεστικές δυνάμεις να δίνουν καθημερινή μάχη απέναντι σε επικίνδυνα μέτωπα.

Νέα επιστημονική μελέτη κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, επισημαίνοντας ότι η «πυρογενής» μετεωρολογική κατάσταση —δηλαδή ο συνδυασμός υψηλών θερμοκρασιών, ξηρασίας και ισχυρών ανέμων— έχει ενταθεί σημαντικά σε χώρες της Μεσογείου, όπως η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ισπανία, η Γαλλία και η Πορτογαλία.

Περισσότερες ημέρες με επικίνδυνες συνθήκες

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports, ανέλυσε δεδομένα πυρκαγιών και κλιματικές παραμέτρους από το 1981 έως το 2025 στις πέντε χώρες της Νότιας Ευρώπης.

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι σε περιοχές της Γαλλίας και της Ισπανίας η ένταση των καιρικών συνθηκών που ευνοούν τις πυρκαγιές αυξήθηκε έως και 50% την περίοδο 2016-2025 σε σύγκριση με τα δεδομένα της περιόδου 1981-2010.

Παράλληλα, οι ημέρες με ιδιαίτερα αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιάς αυξήθηκαν σημαντικά. Από λιγότερες από 10 ημέρες ανά καλοκαίρι κατά την περίοδο 1981-2010, σε ορισμένες περιοχές έφτασαν περίπου τις 25 ημέρες την τελευταία δεκαετία.

Οι επιστήμονες συνδέουν την αύξηση αυτή με τις ευρύτερες αλλαγές στο κλιματικό σύστημα, όπως η άνοδος της θερμοκρασίας, η μεγαλύτερη διάρκεια ξηρών περιόδων και οι μεταβολές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία.

Η Ευρώπη, σύμφωνα με την υπηρεσία Copernicus για την κλιματική αλλαγή, αποτελεί την ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρο στον πλανήτη, με τις θερμοκρασίες να αυξάνονται περισσότερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο.

Λιγότερες πυρκαγιές, αλλά πιο καταστροφικές

Παρά την αυξανόμενη επικινδυνότητα των καιρικών συνθηκών, η ίδια μελέτη καταγράφει μια σημαντική εξέλιξη: ο αριθμός των πυρκαγιών την τελευταία δεκαετία ήταν περίπου 40% χαμηλότερος σε σχέση με την περίοδο 1981-2010 στις χώρες που εξετάστηκαν.

Οι ειδικοί αποδίδουν την εξέλιξη αυτή στη βελτίωση της πρόληψης, στην καλύτερη εκπαίδευση των πυροσβεστικών σωμάτων, στην ενίσχυση των συστημάτων παρακολούθησης αλλά και στην αυξημένη ενημέρωση των πολιτών.

Ωστόσο, η εικόνα αυτή δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος έχει μειωθεί. Αντίθετα, οι πυρκαγιές που εκδηλώνονται είναι συχνά μεγαλύτερης έντασης και δυσκολότερες στην αντιμετώπισή τους, καθώς η ξηρή βλάστηση και οι ακραίες θερμοκρασίες δημιουργούν συνθήκες ταχείας εξάπλωσης.

Στην Ελλάδα, όπου τα καλοκαίρια χαρακτηρίζονται πλέον από παρατεταμένους καύσωνες και περιόδους έντονης ανομβρίας, οι δασικές πυρκαγιές έχουν εξελιχθεί σε μία από τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές και κοινωνικές προκλήσεις. Οι μεγάλες καταστροφές των τελευταίων ετών έχουν αναδείξει την ανάγκη για μεγαλύτερη έμφαση στην πρόληψη και όχι μόνο στην καταστολή.

Η πρόληψη στο επίκεντρο της νέας στρατηγικής

Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι η αντιμετώπιση των πυρκαγιών δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην ενίσχυση των πυροσβεστικών δυνάμεων. Απαιτείται αλλαγή προσέγγισης, με έμφαση στη διαχείριση των δασών και των τοπίων.

Μία από τις πρακτικές που εξετάζονται διεθνώς είναι οι ελεγχόμενες καύσεις, δηλαδή η σκόπιμη καύση μικρών εκτάσεων υπό αυστηρά ελεγχόμενες συνθήκες, ώστε να απομακρύνεται η συσσωρευμένη καύσιμη ύλη και να μειώνεται η πιθανότητα μεγάλων πυρκαγιών.

Μελέτη του Πανεπιστημίου Stanford έδειξε ότι οι ελεγχόμενες καύσεις μπορούν να μειώσουν κατά μέσο όρο την ένταση των επόμενων πυρκαγιών, περιορίζοντας παράλληλα και την επιβάρυνση από τον καπνό.

Παράλληλα, περιβαλλοντικές οργανώσεις επισημαίνουν τη σημασία της βιώσιμης διαχείρισης γης, της προστασίας των υδάτινων οικοσυστημάτων και της αποκατάστασης περιοχών που έχουν πληγεί από πυρκαγιές.

Οι υγρότοποι, τα ποτάμια και οι περιοχές με αυξημένη υγρασία λειτουργούν ως φυσικά «αναχώματα» απέναντι στη φωτιά, καθώς συγκρατούν νερό και περιορίζουν την εξάπλωση των φλογών. Η υποβάθμισή τους, ωστόσο, μειώνει αυτή τη φυσική προστασία.

Η Μεσόγειος μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι όσο αυξάνονται οι θερμοκρασίες και παρατείνονται οι περίοδοι ξηρασίας, ο κίνδυνος μεγάλων πυρκαγιών θα παραμένει υψηλός.

Η πρόκληση για χώρες όπως η Ελλάδα είναι διπλή: αφενός η αποτελεσματική αντιμετώπιση των άμεσων απειλών κάθε καλοκαίρι και αφετέρου η μακροπρόθεσμη προσαρμογή σε ένα κλίμα που αλλάζει.

Το νέο δεδομένο δεν είναι απαραίτητα ότι η Ευρώπη θα έχει περισσότερες φωτιές, αλλά ότι οι φωτιές που εκδηλώνονται μπορούν να γίνουν πιο ακραίες, πιο γρήγορες και πιο δύσκολες να ελεγχθούν.

Διαβάστε ακόμη