Η παγκόσμια εγκατεστημένη ισχύς φωτοβολταϊκών ξεπέρασε το 2026 τα 3 τεραβάτ. Η εξέλιξη σηματοδοτεί μια νέα φάση της ενεργειακής μετάβασης: το ρεύμα γίνεται φθηνότερο και εξαπλώνεται ταχύτερα, όμως το επόμενο μεγάλο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσα πάνελ θα εγκατασταθούν, αλλά ποιοι θα έχουν πρόσβαση στη χρηματοδότηση, στα δίκτυα και στις μπαταρίες που απαιτούνται για να αξιοποιηθεί η ενέργειά τους.
Η ηλιακή ενέργεια αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες «επαναστάσεις» του 21ου αιώνα. Κι όμως, ένα από τα σημαντικότερα ορόσημά της πέρασε σχεδόν απαρατήρητο.
Μέσα στο 2026, ο κόσμος ξεπέρασε το όριο των 3 τεραβάτ (TW) εγκατεστημένης φωτοβολταϊκής ισχύος. Η ακριβής χρονική στιγμή εξαρτάται από τις εκτιμήσεις των αναλυτών, όμως η τάση είναι ξεκάθαρη: η ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας επιταχύνεται με ρυθμό που πριν από λίγα χρόνια θα φαινόταν απίστευτος.
Το 2012, όταν η παγκόσμια ηλιακή ισχύς ξεπέρασε για πρώτη φορά τα 100 γιγαβάτ, χρειάστηκαν περίπου δέκα χρόνια για να προστεθεί το πρώτο τεραβάτ. Για το δεύτερο τεραβάτ χρειάστηκαν λιγότερα από τρία χρόνια. Και το τρίτο ήρθε σε λιγότερο από δύο χρόνια. Με άλλα λόγια, κάθε νέο τεραβάτ χρειάζεται όλο και λιγότερο χρόνο για να εγκατασταθεί. Και αυτή είναι μόνο η αρχή.
Από τα 3 στα 9 τεραβάτ
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του BloombergNEF, η παγκόσμια εγκατεστημένη ισχύς ηλιακής ενέργειας μπορεί να ξεπεράσει τα 9 τεραβάτ έως το 2036.
Η εξέλιξη αυτή αντικατοπτρίζει τη δραματική πτώση του κόστους των φωτοβολταϊκών πάνελ και τη δυνατότητα εγκατάστασής τους σε ολοένα περισσότερες χώρες και σε διαφορετικές κλίμακες – από τεράστια φωτοβολταϊκά πάρκα μέχρι τις στέγες κατοικιών και μικρών επιχειρήσεων.
Η αλλαγή είναι πλέον ορατή στην καθημερινότητα. Όπως επισημαίνει η Lara Hayim, επικεφαλής έρευνας για την ηλιακή ενέργεια στο BloombergNEF, ένας ταξιδιώτης που διασχίζει με τρένο το Ηνωμένο Βασίλειο είναι πλέον πολύ πιθανό να βλέπει φωτοβολταϊκά πάνελ σε στέγες, χωράφια και εγκαταστάσεις. Η ηλιακή ενέργεια δεν είναι πλέον μια τεχνολογία του μέλλοντος. Έχει γίνει μέρος της ενεργειακής υποδομής του παρόντος.
Το πρώτο τεραβάτ ήταν υπόθεση των πλούσιων χωρών
Η ιστορία, ωστόσο, δεν είναι ίδια παντού.
Το πρώτο τεραβάτ φωτοβολταϊκής ισχύος εγκαταστάθηκε κυρίως σε πλούσιες οικονομίες, όπου κυβερνήσεις μπορούσαν να επιδοτήσουν γενναιόδωρα την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών και να δημιουργήσουν κίνητρα για επενδύσεις. Εκείνη την περίοδο, το κόστος της τεχνολογίας ήταν ακόμη αρκετά υψηλό ώστε να αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για πολλές αναπτυσσόμενες οικονομίες.
Στη συνέχεια, όμως, η εικόνα άλλαξε.
Η Κίνα ανέλαβε τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας και αποτέλεσε τον βασικό κινητήρα της παγκόσμιας επέκτασης. Παράλληλα, η πτώση του κόστους των πάνελ έκανε τα φωτοβολταϊκά πολύ πιο προσιτά σε χώρες που μέχρι πρότινος δεν μπορούσαν να επενδύσουν σε μεγάλη κλίμακα.
Το αποτέλεσμα είναι μια παράδοξη εξέλιξη: ο κόσμος εγκαθιστά ηλιακή ενέργεια ταχύτερα από ποτέ, αλλά το μερίδιο των φτωχότερων χωρών στην παγκόσμια ανάπτυξη είχε παραμείνει στάσιμο τα τελευταία χρόνια.
Η μεγάλη ανισότητα της ηλιακής επανάστασης
Μεταξύ 2020 και 2024, το μερίδιο των φτωχότερων χωρών στις νέες εγκαταστάσεις φωτοβολταϊκών ουσιαστικά παρέμεινε σε ένα επίπεδο. Αυτό σημαίνει ότι η μείωση του κόστους των φωτοβολταϊκών δεν μεταφράστηκε αυτόματα σε ισότιμη πρόσβαση. Η εικόνα, ωστόσο, αρχίζει να αλλάζει.
Χώρες όπως το Πακιστάν, η Νιγηρία και οι Φιλιππίνες έχουν καταγράψει εντυπωσιακή αύξηση των εγκαταστάσεων, ιδιαίτερα σε φωτοβολταϊκά συστήματα σε στέγες κατοικιών και επιχειρήσεων.
Σε μικρότερες αγορές, όπως η Κούβα και ο Λίβανος, η ηλιακή ενέργεια έχει επίσης αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία, σε ορισμένες περιπτώσεις επειδή οι παραδοσιακές ενεργειακές υποδομές αδυνατούν να εξασφαλίσουν αξιόπιστη ηλεκτροδότηση.
Η διεύρυνση αυτή αποτυπώνεται και σε έναν άλλο αριθμό: ο αριθμός των χωρών που διαθέτουν τουλάχιστον 1 γιγαβάτ εγκατεστημένης ηλιακής ισχύος αυξήθηκε σε περίπου 74 το 2025, από μόλις 42 το 2020.
Η ηλιακή ενέργεια, επομένως, δεν εξαπλώνεται μόνο σε μεγαλύτερο βάθος. Εξαπλώνεται και σε περισσότερες χώρες.
Η Κίνα αντιμετωπίζει πλέον το πρόβλημα της επιτυχίας της
Η κινεζική περίπτωση αποκαλύπτει ένα διαφορετικό πρόβλημα. Η ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας στην Κίνα ήταν τόσο γρήγορη ώστε η κατασκευή φωτοβολταϊκών ξεπέρασε σε ορισμένες περιπτώσεις την ανάπτυξη των απαραίτητων υποδομών μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και αποθήκευσης.
Το αποτέλεσμα είναι η περικοπή παραγωγής (curtailment): μέρος της ηλεκτρικής ενέργειας που θα μπορούσαν να παράγουν τα φωτοβολταϊκά δεν καταλήγει τελικά στο δίκτυο, επειδή δεν υπάρχει αρκετή ζήτηση ή διαθέσιμη υποδομή για να απορροφηθεί.
Έτσι, η Κίνα βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα πρόβλημα που πριν από λίγα χρόνια φαινόταν μακρινό: δεν αρκεί πλέον να εγκαθιστά περισσότερα πάνελ. Πρέπει να μπορεί να καταναλώνει την ενέργεια που παράγουν.
Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους το BloombergNEF αναμένει επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης στην Κίνα.
Η κατεύθυνση της κινεζικής πολιτικής μετατοπίζεται επίσης από την απλή αύξηση της παραγωγικής δυναμικότητας προς την κατανάλωση και αξιοποίηση της ανανεώσιμης ενέργειας. Στο τελευταίο πενταετές σχέδιό της, η χώρα ανακοίνωσε μέτρα με στόχο να αυξήσει την κατανάλωση ανανεώσιμης ενέργειας κατά περισσότερο από 50% έως το 2030.
Το επόμενο κύμα μπορεί να έρθει από τον αναπτυσσόμενο κόσμο
Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη αλλαγή της επόμενης δεκαετίας.
Οι αναπτυσσόμενες χώρες ξεκινούν από πολύ χαμηλότερα επίπεδα διείσδυσης της ηλιακής ενέργειας. Αυτό σημαίνει ότι, σε αντίθεση με την Κίνα, την Αυστραλία ή ορισμένες περιοχές των ΗΠΑ, δεν έχουν ακόμη φτάσει στα όρια που δημιουργεί η υπερβολική παραγωγή ηλιακού ρεύματος κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Το BloombergNEF εκτιμά ότι το μερίδιο των αναπτυσσόμενων χωρών στην παγκόσμια ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας θα αρχίσει να αυξάνεται από το 2026 και μετά.
Μέχρι το 2036, περισσότερο από το 25% της συνολικής εγκατεστημένης ηλιακής ισχύος αναμένεται να βρίσκεται σε αναπτυσσόμενες χώρες, ενώ το μερίδιο των πλούσιων χωρών θα υποχωρήσει περίπου στο 20%.
Η επόμενη φάση της ηλιακής επανάστασης, επομένως, μπορεί να είναι λιγότερο δυτικοκεντρική. Υπάρχει όμως ένα κρίσιμο πρόβλημα. Η φθηνή τεχνολογία δεν σημαίνει αυτομάτως και εύκολη πρόσβαση στην τεχνολογία. Για πολλές αναπτυσσόμενες οικονομίες, το σημαντικότερο εμπόδιο παραμένει η χρηματοδότηση.
Οι επενδύσεις σε φωτοβολταϊκά μπορεί να έχουν χαμηλό λειτουργικό κόστος και να προσφέρουν φθηνή ηλεκτρική ενέργεια σε βάθος χρόνου, όμως απαιτούν αρχικό κεφάλαιο. Σε χώρες με υψηλό κόστος δανεισμού, αδύναμες χρηματοπιστωτικές αγορές ή αυξημένο επενδυτικό ρίσκο, η πρόσβαση σε φθηνή χρηματοδότηση μπορεί να είναι δυσκολότερη από την ίδια την αγορά των πάνελ.
Έτσι, η επόμενη μεγάλη μάχη για την ηλιακή ενέργεια δεν θα αφορά μόνο την τεχνολογία. Θα αφορά το κεφάλαιο. Όταν υπάρχει υπερβολικά πολύ παραγωγή από τα φωτοβολταϊκά. Υπάρχει και ένα ακόμη όριο στην ανάπτυξη. Όσο αυξάνεται η ηλιακή παραγωγή, τόσο μεγαλύτερο γίνεται το πρόβλημα της χρονικής ασυμφωνίας ανάμεσα στην παραγωγή και τη ζήτηση.
Τα φωτοβολταϊκά παράγουν κυρίως κατά τη διάρκεια της ημέρας. Όταν η ηλιακή παραγωγή φτάσει να καλύπτει μεγάλο μέρος ή ακόμη και το σύνολο της ζήτησης εκείνες τις ώρες, η προσθήκη νέων φωτοβολταϊκών μπορεί να δημιουργήσει πλεόνασμα ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτό συμβαίνει ήδη σε αγορές με πολύ υψηλή διείσδυση ηλιακής ενέργειας.
Η Αυστραλία και η Καλιφόρνια καταγράφουν συχνά αρνητικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας κατά τις μεσημεριανές ώρες. Δεν πρόκειται απλώς για μια παράξενη συμπεριφορά της αγοράς. Είναι ένδειξη ότι υπάρχει περισσότερη διαθέσιμη ηλεκτρική ενέργεια από όση μπορεί να απορροφήσει το σύστημα εκείνη τη στιγμή.
Και εδώ εμφανίζεται ο κρίσιμος δεύτερος πυλώνας της επόμενης φάσης: η αποθήκευση ενέργειας.
Η εποχή των μπαταριών
Οι μπαταρίες μπορούν να απορροφούν το πλεονάζον ηλεκτρικό ρεύμα τις ώρες υψηλής ηλιακής παραγωγής και να το επιστρέφουν στο δίκτυο το απόγευμα και το βράδυ, όταν η ζήτηση παραμένει υψηλή αλλά ο ήλιος έχει δύσει.
Η Αυστραλία έχει ενθαρρύνει αυτή τη διαδικασία μέσω πολιτικών επιδοτήσεων για οικιακές μπαταρίες. Όμως η τάση δεν περιορίζεται στις πλούσιες οικονομίες. Σε χώρες όπως το Πακιστάν και οι Φιλιππίνες, όπου έχει προηγηθεί μια μεγάλη εξάπλωση των φωτοβολταϊκών στις στέγες, ακολουθεί πλέον και ένα κύμα εγκατάστασης μπαταριών. Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία. Τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις δεν ενδιαφέρονται μόνο για την παραγωγή φθηνής ηλεκτρικής ενέργειας. Θέλουν να μπορούν να τη χρησιμοποιούν όταν τη χρειάζονται.
Διαβάστε ακόμα
