Ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου αναδεικνύεται σε κεντρικό άξονα της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο και την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Σε αυτό το πλαίσιο, η Βόρεια Μακεδονία επιχειρεί να τοποθετηθεί ως ενεργός κρίκος ενός πιο ολοκληρωμένου περιφερειακού ενεργειακού συστήματος, αξιοποιώντας τις διασυνδέσεις με την Ελλάδα και τη Σερβία και την πρόσβαση σε νέες πηγές LNG. Αυτό σημειώνει μιλώντας στο energygame.gr με αφορμή τη συμμετοχή της στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, η Υπουργός Ενέργειας, Μεταλλείων και Ορυκτών Πόρων της χώρας, Σάνια Μποζίνοβσκα τονίζοντας πως «αυτά τα έργα μπορούν να συμβάλουν στο να τοποθετηθεί η χώρα μας ως ενεργό μέρος των περιφερειακών ενεργειακών ροών» προσθέτοντας πως έτσι «ενισχύεται στρατηγικά ο ρόλος μας ως αξιόπιστου εταίρου στην ευρωπαϊκή ατζέντα ενεργειακής διαφοροποίησης».
Όπως υπογραμμίζει η γεωγραφική θέση της Βόρειας Μακεδονίας μπορεί να μετατραπεί σε στρατηγικό πλεονέκτημα μόνο μέσω υποδομών και διασυνδέσεων. «Το καθήκον μας είναι να μετατρέψουμε αυτή τη θέση σε συγκεκριμένες διασυνδέσεις, ενοποίηση αγορών και αξιόπιστο εφοδιασμό», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Η κ. Μποζίνοβσκα αναφέρεται επίσης εκτενώς στη σημασία της επαναλειτουργίας του αγωγού πετρελαίου και πετρελαιοειδών Vardax, ο οποίος μετά από 13 χρόνια αδράνειας αποκαθιστά μια κρίσιμη υποδομή μεταφοράς πετρελαϊκών προϊόντων στην περιοχή, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας και μειώνοντας την εξάρτηση από τις οδικές μεταφορές. Όπως σημειώνει, «για τη χώρα μας, ο αγωγός ενισχύει την ασφάλεια εφοδιασμού σε πετρελαϊκά προϊόντα και υποστηρίζει πιο αποδοτικές διαδικασίες εισαγωγής. Για την Ελλάδα, ενδυναμώνει τον ρόλο της Θεσσαλονίκης και των ελληνικών υποδομών ως περιφερειακού ενεργειακού και εφοδιαστικού κόμβου. Για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη συνολικά, η στρατηγική σημασία είναι ευρύτερη: αναδεικνύει ότι οι υφιστάμενες υποδομές μπορούν να επανενεργοποιηθούν και να εκσυγχρονιστούν ώστε να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες ενεργειακής ασφάλειας».
Παράλληλα, υπογραμμίζει τις προοπτικές περαιτέρω εμβάθυνσης της συνεργασίας με ελληνικές ενεργειακές εταιρείες, ιδίως στους τομείς του LNG, των ηλεκτρικών διασυνδέσεων και των έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπου, όπως σημειώνει, υπάρχει σημαντικό περιθώριο για επενδύσεις, τεχνογνωσία και περιφερειακή ολοκλήρωση.
Αναφερόμενη ευρύτερα στον ενεργειακό σχεδιασμό, δίνει έμφαση στις επενδύσεις σε ΑΠΕ και στην ενίσχυση των ηλεκτρικών διασυνδέσεων ως βασικούς πυλώνες της στρατηγικής της χώρας για διαφοροποίηση και σταθερότητα του συστήματος. Σε αυτό το πλαίσιο, τονίζει ότι η ενεργειακή ασφάλεια και η πράσινη μετάβαση δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ανταγωνιστικοί στόχοι, αλλά ως αλληλένδετες προτεραιότητες που πρέπει να προχωρούν παράλληλα, με τρόπο που να διασφαλίζει τόσο την επάρκεια του εφοδιασμού όσο και τη βιωσιμότητα του ενεργειακού μείγματος.
Σημειώνεται ότι η κ. Μποζίνοβσκα αναμένεται στην Αθήνα την επόμενη εβδομάδα και αναμένεται να έχει επαφές με την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας με αντικείμενο- μεταξύ άλλων- την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου προς τα Δυτικά Βαλκάνια.
Αναλυτικά η συνέντευξη:
- Ποιες είναι οι κύριες ενεργειακές προτεραιότητες της Βόρειας Μακεδονίας στο τρέχον ευρωπαϊκό γεωπολιτικό και ενεργειακό περιβάλλον; Πώς οι πρόσφατες γεωπολιτικές εξελίξεις στην Ευρώπη έχουν αναδιαμορφώσει τη στρατηγική ενεργειακής ασφάλειας και τους στόχους διαφοροποίησης ροών της χώρας;
Η πρώτη προτεραιότητα είναι η ενεργειακή ασφάλεια μέσω της διαφοροποίησης. Για ένα μικρό ενεργειακό σύστημα που εξαρτάται από εισαγωγές, η διαφοροποίηση αποτελεί ζήτημα ανθεκτικότητας, ανταγωνιστικότητας και εθνικής ασφάλειας. Οι πρόσφατες γεωπολιτικές εξελίξεις στην Ευρώπη, ιδιαίτερα ο πόλεμος στην Ουκρανία, η μεταβλητότητα των αγορών φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και η ευρύτερη προσπάθεια μείωσης της εξάρτησης από έναν μόνο προμηθευτή και μία μόνο διαδρομή, έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τις υποδομές.
Για τη χώρα μας, αυτό μεταφράζεται σε τρεις πρακτικές προτεραιότητες. Πρώτον, πρέπει να διασφαλίσουμε πρόσβαση σε διαφορετικές πηγές και διαδρομές για το φυσικό αέριο και τα πετρελαϊκά προϊόντα. Δεύτερον, πρέπει να ενισχύσουμε τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας και τις διασυνοριακές συνεργασίες, καθώς καμία χώρα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη δεν μπορεί να οικοδομήσει ενεργειακή ασφάλεια μεμονωμένα. Τρίτον, πρέπει να επιταχύνουμε την εγχώρια παραγωγή από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και τον εκσυγχρονισμό των δικτύων, ώστε η πράσινη μετάβαση να αποτελέσει και πολιτική ασφάλειας.
Στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, το μήνυμά μου ήταν ότι η γεωγραφία γίνεται πλεονέκτημα μόνο όταν μεταφράζεται σε πολιτική και υποδομές. Η χώρα μας βρίσκεται ανάμεσα σε σημαντικούς περιφερειακούς ενεργειακούς διαδρόμους. Το καθήκον μας είναι να αξιοποιήσουμε αυτή τη θέση μετατρέποντάς τη σε συγκεκριμένες διασυνδέσεις, ενοποίηση αγορών και αξιόπιστο εφοδιασμό.
- Δεδομένης της στρατηγικής σημασίας του Κάθετου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου στις ευρωπαϊκές προσπάθειες απεξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο, ποιον ρόλο βλέπετε να διαδραματίζει η Βόρεια Μακεδονία σε αυτή την πρωτοβουλία και ποια οικονομικά και ενεργειακά οφέλη ασφάλειας μπορεί να αποφέρει στη χώρα;
Ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία, καθώς η Ευρώπη αναζητά διαφοροποιημένες διαδρομές εκτός ρωσικών προμηθειών και πηγές εφοδιασμού ιδιαίτερα μέσω LNG. Η Βόρεια Μακεδονία μπορεί να διαδραματίσει εποικοδομητικό ρόλο ενισχύοντας τις δικές της διασυνδέσεις και εντασσόμενη σε ένα πιο ολοκληρωμένο δίκτυο φυσικού αερίου στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Η άμεση συμβολή μας είναι η προώθηση έργων που μας συνδέουν καλύτερα με την Ελλάδα και τη Σερβία. Ο διασυνδετήριος αγωγός φυσικού αερίου με την Ελλάδα (σ.σ. που αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το 2027) ανοίγει πρόσβαση στις ελληνικές υποδομές και στις διαδρομές LNG, ενώ η διασύνδεση με τη Σερβία μπορεί να δημιουργήσει έναν νέο άξονα Βορρά–Νότου και να υποστηρίξει αμφίδρομες ροές φυσικού αερίου. Μαζί, αυτά τα έργα μπορούν να συμβάλουν στο να τοποθετηθεί η χώρα μας ως ενεργό μέρος των περιφερειακών ενεργειακών ροών.
Τα συγκεκριμένα οφέλη είναι σαφή: μεγαλύτερη ασφάλεια εφοδιασμού, περισσότερος ανταγωνισμός, καλύτερη πρόσβαση σε εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού, ισχυρότερες συνθήκες για τη βιομηχανία και πιο ελκυστικό επενδυτικό περιβάλλον. Στρατηγικά, ενισχύεται επίσης ο ρόλος μας ως αξιόπιστου εταίρου στην ευρωπαϊκή ατζέντα ενεργειακής διαφοροποίησης.
- Πώς αξιολογείτε τη συμβολή των ελληνικών εταιρειών σήμερα στον ενεργειακό τομέα της Βόρειας Μακεδονίας; Βλέπετε προοπτικές για βαθύτερη συνεργασία, ιδιαίτερα στις ΑΠΕ, τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις και την ανάπτυξη υποδομών;
Οι ελληνικές εταιρείες, καθώς και οι ενεργειακές υποδομές της Ελλάδας, διαδραματίζουν ήδη σημαντικό ρόλο στο ενεργειακό τοπίο της χώρας μας. Η Ελλάδα αποτελεί μία από τις βασικές ενεργειακές πύλες για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, ιδιαίτερα μέσω των υποδομών LNG, των ηλεκτρικών διασυνδέσεων, των διαδρομών τροφοδοσίας πετρελαϊκών προϊόντων και των δυνατοτήτων συνεργασίας στις ΑΠΕ.
Υπάρχει σημαντικό περιθώριο για περαιτέρω εμβάθυνση της συνεργασίας. Ο διασυνδετήριος αγωγός φυσικού αερίου με την Ελλάδα αποτελεί έργο προτεραιότητας, καθώς μπορεί να προσφέρει πρόσβαση σε εναλλακτικές πηγές φυσικού αερίου και σε υποδομές LNG, ενισχύοντας την ασφάλεια εφοδιασμού και τον ανταγωνισμό στην αγορά. Στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, η ενίσχυση των περιφερειακών διασυνδέσεων μπορεί να στηρίξει το διασυνοριακό εμπόριο, την καλύτερη εξισορρόπηση του συστήματος και τη μεγαλύτερη διείσδυση των ΑΠΕ. Στις ΑΠΕ, οι ελληνικές εταιρείες μπορούν να συμβάλουν με επενδύσεις, τεχνογνωσία και εμπειρία από τις περιφερειακές αγορές.
Συνεπώς, η συνεργασία μας θα πρέπει να υπερβεί τα επιμέρους έργα και να εξελιχθεί σε μια ευρύτερη στρατηγική σύμπραξη, που θα καλύπτει τη διαφοροποίηση των πηγών φυσικού αερίου, τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις, τις ΑΠΕ, την αποθήκευση, την ενεργειακή αποδοτικότητα και τις επενδύσεις σε υποδομές.
- Πώς επηρεάζει η επαναλειτουργία του αγωγού Vardax μετά από 13 χρόνια την ενεργειακή ασφάλεια και τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, και ποια είναι η στρατηγική της σημασία για την Ελλάδα και τη Βόρεια Μακεδονία;
Η επαναλειτουργία του αγωγού Vardax, ή αλλιώς του αγωγού Θεσσαλονίκης–Σκοπίων, είναι σημαντική διότι αποκαθιστά μια άμεση υποδομή μεταφοράς πετρελαϊκών προϊόντων μετά από μια μακρά περίοδο αδράνειας. Στο σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον, κάθε επιπλέον λειτουργική διαδρομή ενισχύει την ανθεκτικότητα. Μειώνει την εξάρτηση από τις οδικές μεταφορές, βελτιώνει την προβλεψιμότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας και συμβάλλει σε έναν πιο ασφαλή εφοδιασμό καυσίμων.
Για τη χώρα μας, ο αγωγός ενισχύει την ασφάλεια εφοδιασμού σε πετρελαϊκά προϊόντα και υποστηρίζει πιο αποδοτικές διαδικασίες εισαγωγής. Για την Ελλάδα, ενδυναμώνει τον ρόλο της Θεσσαλονίκης και των ελληνικών υποδομών ως περιφερειακού ενεργειακού και εφοδιαστικού κόμβου. Για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη συνολικά, η στρατηγική σημασία είναι ευρύτερη: αναδεικνύει ότι οι υφιστάμενες υποδομές μπορούν να επανενεργοποιηθούν και να εκσυγχρονιστούν ώστε να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες ενεργειακής ασφάλειας.
Δεν πρόκειται μόνο για ένα διμερές έργο. Εντάσσεται στη συνολικότερη λογική της περιφερειακής ανθεκτικότητας, όπου αγωγοί, λιμάνια, τερματικοί σταθμοί LNG, γραμμές ηλεκτρικής ενέργειας και διασυνδέσεις φυσικού αερίου συνθέτουν ένα πιο σταθερό και ευέλικτο ενεργειακό σύστημα.
- Ποια είναι τα βασικά εμπόδια για την επιτάχυνση των διασυνδέσεων ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου στα Δυτικά Βαλκάνια; Ποια έργα υποδομών θεωρείτε πιο κρίσιμα για τη βελτίωση της περιφερειακής συνδεσιμότητας και της ενεργειακής διαφοροποίησης στη Νοτιοανατολική Ευρώπη;
Τα βασικά εμπόδια δεν είναι μόνο τεχνικά. Είναι επίσης ρυθμιστικά, χρηματοδοτικά και θεσμικά. Τα έργα υποδομών στην περιοχή απαιτούν συχνά συντονισμό μεταξύ πολλών κυβερνήσεων, διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς, ρυθμιστικών αρχών, χρηματοδοτικών οργανισμών και ιδιωτών επενδυτών. Αυτό καθιστά την προετοιμασία πιο σύνθετη και την υλοποίηση πιο αργή από όσο απαιτούν οι ανάγκες της αγοράς.
Για εμάς, τα πιο κρίσιμα έργα περιλαμβάνουν τον διασυνδετήριο αγωγό φυσικού αερίου με την Ελλάδα, τον σχεδιαζόμενο αγωγό φυσικού αερίου με τη Σερβία και τη διασύνδεση ηλεκτρικής ενέργειας 400 kV με την Αλβανία. Τα έργα αυτά δεν αποτελούν μεμονωμένες εθνικές επενδύσεις. Πρόκειται για περιφερειακές υποδομές που μπορούν να ενισχύσουν την ασφάλεια εφοδιασμού, να διευκολύνουν το εμπόριο και να υποστηρίξουν την ενσωμάτωση στην ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά.
- Ποιον ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν οι περιφερειακές ενεργειακές αγορές στη σταθεροποίηση των τιμών και στη βελτίωση της ασφάλειας εφοδιασμού στα Βαλκάνια;
Οι περιφερειακές αγορές είναι καθοριστικής σημασίας. Οι μικρές εθνικές αγορές είναι πιο εκτεθειμένες σε μεταβλητότητα, περιορισμένη ρευστότητα και διαταραχές στον εφοδιασμό. Όταν οι αγορές είναι καλύτερα διασυνδεδεμένες, η ηλεκτρική ενέργεια και το φυσικό αέριο μπορούν να κατευθύνονται πιο αποδοτικά εκεί όπου υπάρχει ανάγκη, ο ανταγωνισμός ενισχύεται και οι τιμές διαμορφώνονται σε ένα πιο διαφανές και ρευστό περιβάλλον.
Ο στόχος δεν είναι η πλήρης εξάλειψη της μεταβλητότητας, καθώς καμία περιοχή δεν μπορεί να το επιτύχει αυτό από μόνη της. Ο στόχος είναι η μείωση της ευαλωτότητας. Μια διασυνδεδεμένη περιφερειακή αγορά προσφέρει σε καταναλωτές, επιχειρήσεις και κυβερνήσεις περισσότερες επιλογές – και οι επιλογές αποτελούν τη βάση της ενεργειακής ασφάλειας.
- Πώς εξισορροπεί η Βόρεια Μακεδονία την ενεργειακή ασφάλεια με την ατζέντα της πράσινης μετάβασης;
Δεν αντιμετωπίζουμε την ενεργειακή ασφάλεια και την πράσινη μετάβαση ως αντικρουόμενες προτεραιότητες. Αντιθέτως, μια επιτυχημένη μετάβαση πρέπει να είναι ασφαλής, οικονομικά προσιτή και κοινωνικά διαχειρίσιμη. Η ρεαλιστική προσέγγιση για τη χώρα μας είναι η περαιτέρω ανάπτυξη των ΑΠΕ και η μείωση της εξάρτησης από παρωχημένες και ανθρακικά εντατικές μορφές παραγωγής ενέργειας, χωρίς να δημιουργούνται κίνδυνοι για την επάρκεια εφοδιασμού.
Γι’ αυτόν τον λόγο, το νέο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Μας προσφέρει ένα δομημένο πλαίσιο για την αύξηση των επενδύσεων σε ηλιακή, αιολική και υδροηλεκτρική ενέργεια, τη βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας, την προετοιμασία για την τιμολόγηση του άνθρακα και τη σταδιακή απεξάρτηση από τον άνθρακα. Ωστόσο, η μετάβαση πρέπει να σχεδιαστεί προσεκτικά: χρειαζόμαστε νέα παραγωγική ισχύ πριν αποσυρθεί η παλαιά, ισχυρότερα δίκτυα μεταφοράς πριν συνδεθούν μεγάλες ποσότητες ΑΠΕ και μια δίκαιη μετάβαση για τους εργαζόμενους και τις τοπικές κοινωνίες.
Με απλά λόγια, η προσέγγισή μας είναι πραγματιστική: δεν υπάρχει πράσινη μετάβαση χωρίς ασφάλεια και δεν υπάρχει μακροπρόθεσμη ασφάλεια χωρίς διαφοροποίηση και απανθρακοποίηση.
- Πώς μπορούν τα χρηματοδοτικά εργαλεία της ΕΕ να υποστηρίξουν καλύτερα μεγάλης κλίμακας ενεργειακά έργα και έργα πράσινης μετάβασης στην περιοχή; Πού εντοπίζετε κενά στη χρηματοδότηση ή στην υλοποίηση;
Τα χρηματοδοτικά εργαλεία της ΕΕ είναι καθοριστικής σημασίας, ωστόσο η περιοχή χρειάζεται ταχύτερη, πιο προβλέψιμη και πιο ευέλικτη στήριξη για στρατηγικές ενεργειακές υποδομές. Τα μεγάλα ενεργειακά έργα έχουν μακρούς κύκλους προετοιμασίας, σύνθετες διαδικασίες αδειοδότησης και σημαντικές χρηματοδοτικές ανάγκες. Οι επιχορηγήσεις, τα δάνεια με ευνοϊκούς όρους και η τεχνική βοήθεια πρέπει να ευθυγραμμίζονται καλύτερα με τον πραγματικό χρονικό ορίζοντα ανάπτυξης των έργων.
Το Σχέδιο Ανάπτυξης της ΕΕ και ο Μηχανισμός Μεταρρυθμίσεων και Ανάπτυξης για τα Δυτικά Βαλκάνια είναι σημαντικά, καθώς συνδέουν τη χρηματοδότηση με μεταρρυθμίσεις και με την ενίσχυση της σύγκλισης με την ενιαία αγορά της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της ολοκλήρωσης των ενεργειακών αγορών και της απανθρακοποίησης. Ο Μηχανισμός διαθέτει συνολικό προϋπολογισμό 6 δισ. ευρώ για την περίοδο 2024–2027, εκ των οποίων 2 δισ. ευρώ είναι επιχορηγήσεις και 4 δισ. ευρώ δάνεια με ευνοϊκούς όρους. Παρ’ όλα αυτά, πολλά έργα χρειάζονται στήριξη πριν καταστούν πλήρως bankable. Αυτό περιλαμβάνει μελέτες σκοπιμότητας, περιβαλλοντική και κοινωνική τεκμηρίωση, μελέτες δικτύων, υποστήριξη αδειοδοτήσεων και προετοιμασία έργων σε πρώιμο στάδιο.
Ένα ακόμη κενό αφορά την ικανότητα υλοποίησης. Η χρηματοδότηση δεν πρέπει να καλύπτει μόνο την κατασκευή, αλλά και τους θεσμούς, τις ρυθμιστικές αρχές και τους διαχειριστές συστημάτων που πρέπει να προετοιμάσουν τις αγορές, να εφαρμόσουν τους κανόνες της ΕΕ και να διαχειριστούν σύνθετα διασυνοριακά έργα.
Για την περιοχή, η προτεραιότητα είναι σαφής: χρηματοδότηση υποδομών που συνδέουν τις αγορές, υποστηρίζουν την ενσωμάτωση των ΑΠΕ και ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια. Αυτό σημαίνει ηλεκτρικές διασυνδέσεις, διαδρομές διαφοροποίησης φυσικού αερίου, εκσυγχρονισμό δικτύων, αποθήκευση ενέργειας, ενεργειακή αποδοτικότητα και έργα δίκαιης μετάβασης. Τα Δυτικά Βαλκάνια πρέπει να αποτελέσουν μέρος της ενεργειακής λύσης της Ευρώπης.
Διαβάστε ακόμη
