Από την έναρξη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν διαθέσει κατά μέσο όρο το 0,2% του ΑΕΠ τους σε μέτρα αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης, σύμφωνα με το ΔΝΤ. Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία απέχουν πολύ από αυτόν τον μέσο όρο.

Για να ανταποκριθούν στο ενεργειακό σοκ που πυροδότησε ο πόλεμος, οι περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προχώρησαν σε μέτρα στήριξης, περισσότερο ή λιγότερο μαζικά: μείωση των ειδικών φόρων κατανάλωσης και άλλων φόρων στα καύσιμα, πλαφόν στις τιμές στην αντλία, μείωση του ΦΠΑ στο φυσικό αέριο και την ηλεκτρική ενέργεια, ενισχύσεις στις οδικές μεταφορές ή τη γεωργία. Σχεδόν όλες οι χώρες της Γηραιάς Ηπείρου έλαβαν μέτρα.

Κατά μέσο όρο, αυτά αντιπροσωπεύουν μέχρι σήμερα το 0,2% του ΑΕΠ της διευρυμένης Ευρώπης, υπολόγισε το ΔΝΤ σε έκθεση που δημοσιεύθηκε αυτή την εβδομάδα. Ή λίγο λιγότερο, 0,16%, αν ληφθεί υπόψη ο σταθμισμένος μέσος όρος βάσει του οικονομικού βάρους των κρατών-μελών. «Περίπου τα τρία τέταρτα των κρατών μείωσαν τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης στα καύσιμα», σημειώνει το ΔΝΤ.

Διαφορετικές οι προσεγγίσεις αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης στην Ευρώπη

Οι διαφορές από χώρα σε χώρα είναι τεράστιες. Η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ελλάδα ή η Σλοβενία πρόκειται να δαπανήσουν ποσά που αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 0,3% του ΑΕΠ τους. Ο Πέδρο Σάντσεθ, ο Ισπανός Πρωθυπουργός, έδρασε δυναμικά καταθέτοντας 5 δισεκατομμύρια ευρώ στο τραπέζι ήδη από τον Μάρτιο. Η Ελλάδα αποφάσισε επίσης να δαπανήσει γενναιόδωρα, σύμφωνα με τα ευρήματα του ΔΝΤ. Εκτός από τα μέτρα για τον περιορισμό των τιμών στην αντλία, η Αθήνα ανακοίνωσε αύξηση του κατώτατου μισθού. Λιγότερο «γενναιόδωρες», η Ιταλία και η Γερμανία προχώρησαν ωστόσο και αυτές σε σημαντικές δαπάνες.

Στο άλλο άκρο του φάσματος, ορισμένα κράτη έχουν κάνει ελάχιστα προς το παρόν. Στο τέλος της κατάταξης του ΔΝΤ βρίσκονται το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία, με 0,02% του ΑΕΠ να έχει δαπανηθεί μέχρι σήμερα. Εν αναμονή νέων ανακοινώσεων από τον Σεμπαστιέν Λεκορνύ, ο οποίος υποσχέθηκε «αλλαγή κλίμακας» τις επόμενες ημέρες στις τιμές των καυσίμων.

Όπως το Λονδίνο, το Παρίσι ανήκει στις πρωτεύουσες όπου τα περιθώρια ελιγμών στα δημόσια οικονομικά είναι τα πλέον περιορισμένα. Αυτό εξηγεί την επιφυλακτικότητα των δύο κυβερνήσεων. Το ΔΝΤ σημειώνει ότι τα γαλλικά νοικοκυριά υφίστανται λιγότερες οικονομικές επιπτώσεις από εκείνα πολλών άλλων ευρωπαϊκών χωρών, κυρίως επειδή η τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας, που προέρχεται σε μεγάλο βαθμό από πυρηνικές μονάδες, έχει αυξηθεί ελάχιστα.

«Εντός της ευρωζώνης, η Γαλλία ήταν η πιο διστακτική στη διανομή δημοσιονομικής στήριξης», σημειώνουν οι αναλυτές της Goldman Sachs σε σημείωμα που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη. Συνολικά, τα μέτρα που ελήφθησαν στην Ευρώπη απέναντι στο ενεργειακό σοκ είναι πολύ μικρότερα από εκείνα κατά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. «Είναι, προς το παρόν, προσωρινά, στοχευμένα και αντιπροσωπεύουν ποσά πολύ χαμηλότερα από το 2022», συνεχίζει η αμερικανική τράπεζα.

Οι συνέπειες στα δημόσια οικονομικά των χωρών της ευρωζώνης παραμένουν επομένως περιορισμένες. Εκτός από τη Γερμανία, «τα ελλείμματα αναμένεται να υποχωρήσουν φέτος, έστω και με πολύ βραδύτερο ρυθμό από ό,τι είχε προβλεφθεί πριν από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή», εκτιμά η Goldman Sachs. Το ενεργειακό σοκ του 2026 αναμένεται να είναι μικρότερης διάρκειας από εκείνο του πολέμου στην Ουκρανία, ο οποίος οδήγησε στην οριστική απώλεια των ρωσικών ενεργειακών πηγών. Και τα δημόσια οικονομικά των κρατών της ευρωζώνης είναι σε καλύτερη κατάσταση, με μέσο έλλειμμα 3,4% του ΑΕΠ το 2025, έναντι 5,8% το 2021, στον απόηχο της υγειονομικής κρίσης.

Το ΔΝΤ εκφράζει ωστόσο τη λύπη του για το γεγονός ότι ένα πολύ μεγάλο μέρος των μέτρων περιορίζει τις τιμές από τα τέλη Φεβρουαρίου: «ψευδείς τιμές» που καταστέλλουν το σήμα των τιμών της αγοράς ενέργειας. «Οι πολιτικές που καταστέλλουν το σήμα των τιμών είναι ιδιαίτερα προβληματικές, καθώς μειώνουν το κίνητρο για μείωση της κατανάλωσης ενέργειας, βελτίωση της αποδοτικότητας και επένδυση σε εναλλακτικές λύσεις», θεωρεί το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

Συνολικά, το κόστος των «ενεργειακών» μέτρων στήριξης ανά ευρωπαϊκή χώρα, ως ποσοστό του ΑΕΠ, (μέτρα που ανακοινώθηκαν από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν έως τις 28 Απριλίου) έχει ως εξής:

  • Κύπρος: 0,50%
  • Πορτογαλία: 0,34%
  • Σλοβενία: 0,33%
  • Ισπανία: 0,32%
  • Ελλάδα: 0,31%
  • Ουγγαρία: 0,30%
  • Γερμανία: 0,26%
  • Αυστρία: 0,24%
  • Κροατία: 0,21%
  • Ρουμανία: 0,14%
  • Βουλγαρία: 0,12%
  • Κάτω Χώρες: 0,11%
  • Εσθονία: 0,09%
  • Σουηδία: 0,07%
  • Πολωνία: 0,07%
  • Ιρλανδία: 0,06%
  • Ιταλία: 0,05%
  • Λιθουανία: 0,04%
  • Λετονία: 0,04%
  • Γαλλία: 0,02%
  • Ηνωμένο Βασίλειο: 0,01%.

Διαβάστε ακόμη