Η Αττική χρειάζεται ένα πολυεπίπεδο σύστημα υδροδότησης, με περισσότερες πηγές και στρατηγικές εφεδρείες που θα μπορούν να λειτουργούν συμπληρωματικά. «Όλη η υδροδότηση της Αθήνας εξαρτάται από ένα και μόνο κανάλι», ήταν το σχόλιο ανθρώπου της αγοράς που μίλησε στο energygame.gr, υπογραμμίζοντας την ανάγκη διαφοροποίησης των πηγών νερού και προώθησης κρίσιμων υποδομών. Άλλοι παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι η αφαλάτωση μπορεί να αποτελέσει εφεδρική λύση και για το λεκανοπέδιο, όχι μόνο για τα νησιά.
Η αναφορά στο «ένα κανάλι» αποτυπώνει την ανησυχία για την εξάρτηση από βασικές υποδομές μεταφοράς νερού, δεν σημαίνει ότι η Αττική υδροδοτείται από έναν μόνο ταμιευτήρα. Το σύστημα της ΕΥΔΑΠ περιλαμβάνει τέσσερις ταμιευτήρες και εκτεταμένο δίκτυο εξωτερικών υδραγωγείων. Το ζητούμενο, όπως το θέτουν πηγές της αγοράς, είναι να υπάρχουν εναλλακτικές διαδρομές και διαθέσιμες μονάδες που θα περιορίζουν την έκθεση σε βλάβες ή παρατεταμένη λειψυδρία.
Τι ζητά η αγορά
Ο Δρ. Αλέξανδρος Υφαντής, ιδρυτής, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του Ομίλου SYCHEM, στο Forum «Διαχείριση Υδάτων στην Ελλάδα», που διοργάνωσε το Ινστιτούτο Αειφόρου Διαχείρισης των Υδάτων και Δικαίου του Νερού του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Δημοσίου Δικαίου στην Πλάκα, αντιμετωπίζει την αφαλάτωση ως υποδομή ανθεκτικότητας και όχι ως λύση έκτακτης ανάγκης. Οι μονάδες, κατά την προσέγγισή του, δεν χρειάζεται να λειτουργούν κάθε χρόνο στη μέγιστη δυναμικότητα. Πρέπει, όμως, να συντηρούνται και να παραμένουν έτοιμες να αυξήσουν την παραγωγή τους όταν πιέζονται οι φυσικές πηγές ή διακόπτεται η λειτουργία κρίσιμης υποδομής. Ο αρθρωτός σχεδιασμός επιτρέπει την επέκτασή τους, ενώ σε σοβαρή κρίση μπορούν να προστεθούν κινητές μονάδες, εφόσον υπάρχουν οι βασικές υποδομές σύνδεσης.
Για να αξιοποιηθούν, όμως, οι μονάδες, πρέπει να οργανωθεί και ο τρόπος λειτουργίας τους. Η αγορά έχει ζητήσει ενιαίο πλαίσιο διαγωνισμών με σαφείς προδιαγραφές, έλεγχο ποιότητας και συγκεκριμένη τιμή ανά κυβικό μέτρο νερού. Η πρότασή του είναι η λειτουργία και συντήρηση των μονάδων να ανατίθενται με καθορισμένους όρους, ενώ οι τοπικές ΔΕΥΑ να διατηρούν τη διανομή και τη διαχείριση του νερού. Το πρόβλημα στην Ελλάδα δεν είναι τεχνολογικό, αλλά θεσμικό και λειτουργικό, καθώς αρκετές δημοτικές μονάδες υπολειτουργούν.
Η εικόνα της εγκατεστημένης δυναμικότητας παραμένει αποσπασματική, καθώς δεν υπάρχει συγκεντρωμένο εθνικό μητρώο. Ο Υφαντής εκτιμά ότι η συνολική δυναμικότητα αφαλάτωσης στην Ελλάδα ξεπερνά τα 200.000 κυβικά μέτρα ημερησίως, από τα οποία περίπου 90.000 αντιστοιχούν σε δημοτικές μονάδες. Πρόκειται για εκτιμήσεις και όχι για επίσημη απογραφή. Η απουσία ενιαίων στοιχείων δυσκολεύει τόσο την αξιολόγηση της απόδοσης των μονάδων όσο και τον σχεδιασμό νέων έργων.
Ο κ. Υφαντής εκτιμά ότι το κόστος παραγωγής νερού από αφαλάτωση κυμαίνεται ενδεικτικά από 0,6 έως 1,5 ευρώ ανά κυβικό μέτρο, ανάλογα με τη δυναμικότητα της μονάδας, την τιμή της ενέργειας και τα χαρακτηριστικά της εγκατάστασης. Για την παραγωγή ενός κυβικού μέτρου απαιτούνται περίπου τρεις κιλοβατώρες, ενώ το κόστος επένδυσης μπορεί να φτάσει τα 1.000 ευρώ για κάθε κυβικό μέτρο ημερήσιας δυναμικότητας. Οι δύο εκτιμήσεις αφορούν διαφορετικά μεγέθη το κόστος παραγωγής και την αρχική επένδυση και δεν ισοδυναμούν με την τελική χρέωση του καταναλωτή. Στο λειτουργικό κόστος συνυπολογίζονται, μεταξύ άλλων, η άντληση και η μεταφορά του νερού, η επεξεργασία του ώστε να αποκτήσει την απαιτούμενη ποιότητα και η επανασκλήρυνσή του. Καθοριστικό είναι και πόσο αξιοποιείται η μονάδα σε σχέση με τη δυναμικότητά της, καθώς η χαμηλή παραγωγή μπορεί να αυξήσει το κόστος ανά κυβικό μέτρο.
Ο Υφαντής έφερε την Κύπρο ως παράδειγμα χώρας όπου η αφαλάτωση έχει περάσει στον πυρήνα της υδροδότησης, καλύπτει πάνω από το 80% των αναγκών σε πόσιμο νερό, αφήνοντας μεγαλύτερο μέρος των αποθεμάτων των φραγμάτων διαθέσιμο για άρδευση. Για την Ισπανία αναφέρθηκε στη μονάδα της Τορεβιέχα και στη συμβολή της στην κάλυψη υδατικών αναγκών της γεωργίας, ενώ για το Ισραήλ στάθηκε στις μεγάλες μονάδες που τροφοδοτούν οργανωμένα το δίκτυο ύδρευσης. Τα παραδείγματα, όπως τα παρουσίασε, δείχνουν ότι η αφαλάτωση αποδίδει όταν εντάσσεται στον συνολικό σχεδιασμό: όταν είναι γνωστό ποια ανάγκη καλύπτει, πώς συνδέεται με το δίκτυο και με ποιους όρους θα λειτουργεί.
Η Γενική Γραμματεία Νησιωτικής Πολιτικής εξετάζει κοινούς κανόνες για την αξιολόγηση και την κοστολόγηση έργων ύδρευσης. Όπως φαίνεται έχει διαπιστώσει σημαντικές αποκλίσεις τόσο στα ποσά που ζητούν οι φορείς όσο και στους προϋπολογισμούς των έργων. Γι’ αυτό, όπως είπε, εξετάζεται η προτυποποίηση των διαγωνιστικών διαδικασιών, ώστε τα κόστη να μπορούν να συγκρίνονται σε κοινή βάση και οι διαθέσιμοι πόροι να κατανέμονται με μεγαλύτερη ισοτιμία ανάμεσα στα νησιά, τους δήμους και τις ΔΕΥΑ. Τα αιτήματα χρηματοδότησης, πρόσθεσε, θα πρέπει να τεκμηριώνονται με βάση τις πραγματικές ανάγκες ύδρευσης και τον προγραμματισμό των έργων.
Παράλληλα, έχουν ξεκινήσει οι πρώτες ενέργειες για την ψηφιοποίηση του Εθνικού Μητρώου Αφαλατώσεων. Στόχος είναι να καταγραφούν συγκεντρωμένα οι μονάδες, η θέση τους και τα βασικά λειτουργικά χαρακτηριστικά τους, ώστε ο σχεδιασμός να στηρίζεται σε πληρέστερα στοιχεία. Για την αξιολόγηση των αιτημάτων, η γενική γραμματεία σημείωσε ότι πρέπει να εξετάζονται μαζί το κόστος παραγωγής και η ποιότητα του νερού, ο βαθμός επανασκλήρυνσής του και η πραγματική παραγωγή σε σχέση με τη δυναμικότητα κάθε μονάδας.
Τέλος, έχει δοθεί δέσμευση να αρχίσουν συζητήσεις με τη ΔΕΗ για ειδικό τιμολόγιο προς δήμους και ΔΕΥΑ. Η αναφορά αφορά την έναρξη διαλόγου και όχι τιμολόγιο που έχει ήδη συμφωνηθεί ή εγκριθεί.
Στην τελευταία διαθέσιμη μέτρηση της ΕΥΔΑΠ, στις 6 Νοεμβρίου 2026, τα απολήψιμα αποθέματα στους ταμιευτήρες ανέρχονταν σε 575,2 εκατ. κυβικά μέτρα. Στις 8 Νοεμβρίου 2025 βρίσκονταν στα 369,6 εκατ. κυβικά μέτρα, επομένως η εικόνα έχει βελτιωθεί σημαντικά σε ετήσια βάση. Παραμένει, ωστόσο, χαμηλότερη από το 1,1 δισ. κυβικά μέτρα, επίπεδο στο οποίο, σύμφωνα με το υπουργείο Περιβάλλοντος, κινούνταν σταθερά τα αποθέματα έως το 2021.
Η ευρύτερη θεσμική πρόκληση στον κύκλο του νερού
Στο ίδιο Forum «Διαχείριση Υδάτων στην Ελλάδα», που διοργάνωσε στις 6 Νοεμβρίου 2026 το Ινστιτούτο Αειφόρου Διαχείρισης των Υδάτων και Δικαίου του Νερού του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Δημοσίου Δικαίου, ο Νικόλας Κανελλόπουλος μίλησε για τις νομοθετικές και θεσμικές προκλήσεις στη διακυβέρνηση των υδάτων. Ο ιδρυτής και διευθύνων εταίρος της NKLAW Firm και πρόεδρος του Ινστιτούτου για τη Δικαιοσύνη και την Ανάπτυξη του EPLO δεν αναφέρθηκε ειδικά στην αφαλάτωση· εστίασε στην αναθεωρημένη ευρωπαϊκή Οδηγία για την επεξεργασία αστικών λυμάτων.
Η προθεσμία ενσωμάτωσης της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/3019 στο εθνικό δίκαιο είναι η 31η Ιουλίου 2027, ενώ συγκεκριμένες υποχρεώσεις εφαρμόζονται σταδιακά και ορισμένα ορόσημα φτάνουν έως το 2045. Ο Κανελλόπουλος υπογράμμισε ότι η ενσωμάτωση δεν είναι απλώς νομοθετική προθεσμία: θα επηρεάσει τον στρατηγικό σχεδιασμό και τις επενδύσεις στον τομέα για τα επόμενα χρόνια. Επισήμανε τους στόχους της Οδηγίας για την ενέργεια, την ολοκληρωμένη διαχείριση και τη μείωση της ρύπανσης, ενώ ανέφερε ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει, μεταξύ άλλων, στον εντοπισμό διαρροών και στη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης των δικτύων. Κατά την άποψή του, το σχετικό πλαίσιο πρέπει να σχεδιαστεί έγκαιρα και με ενιαίο τρόπο, αντί να διαμορφώνεται αποσπασματικά από κάθε φορέα. Η παρέμβασή του αφορά τη διαχείριση αστικών λυμάτων και όχι τις μονάδες αφαλάτωσης, αλλά αναδεικνύει την ευρύτερη ανάγκη μακροχρόνιου σχεδιασμού σε όλο τον κύκλο του νερού.
Η αφαλάτωση, επομένως, δεν παρουσιάζεται ως μοναδική απάντηση στη λειψυδρία της Αττικής. Η αγορά τη βλέπει ως πρόσθετη εφεδρεία μέσα σε ένα σύστημα που θα συνδυάζει ταμιευτήρες, γεωτρήσεις, περιορισμό των απωλειών και νέες υποδομές μεταφοράς. Το ζητούμενο είναι οι μονάδες να σχεδιαστούν εγκαίρως, με σαφείς όρους λειτουργίας, αξιόπιστο υπολογισμό του κόστους και χωροθέτηση που να λαμβάνει υπόψη τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και τις τοπικές κοινωνίες.
Διαβάστε ακόμη
