Η Αίτνα βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος, με τις συνεχείς εκρήξεις στο ηφαίστειο να προκαλούν προβλήματα στις αερομεταφορές και να καλύπτουν τη γύρω περιοχή με τέφρα, αλλά και να υπενθυμίζουν τη διττή φύση των ηφαιστείων: η ίδια στάχτη που μπορεί να καθηλώσει αεροσκάφη και να δυσκολέψει την καθημερινότητα μπορεί, μακροπρόθεσμα, να εμπλουτίσει το έδαφος και να ενισχύσει τη γεωργία.

Το ηφαίστειο της Σικελίας, ένα από τα πιο ενεργά στον κόσμο, βρίσκεται για ακόμη μία φορά σε έντονη δραστηριότητα. Η έκρηξη έχει ήδη διαρκέσει επτά συνεχόμενες ημέρες, με πυκνούς μαύρους καπνούς και ροές λάβας να κατεβαίνουν στις πλαγιές του, σύμφωνα με όσα μεταδίδει το euronews. Η δραστηριότητα της Αίτνας έχει επηρεάσει και τις αερομεταφορές στην περιοχή. Η ηφαιστειακή τέφρα στην ατμόσφαιρα οδήγησε σε αναστολές αφίξεων στο αεροδρόμιο της Κατάνια και σε εκατοντάδες ακυρώσεις ή εκτροπές πτήσεων τις τελευταίες ημέρες.

Ένα από τα πιο ενεργά ηφαίστεια του κόσμου

Η Αίτνα εκρήγνυται αρκετές φορές τον χρόνο, ενώ σε ορισμένες περιόδους η δραστηριότητα μπορεί να καταγράφεται ακόμη και πολλές φορές μέσα στον ίδιο μήνα. Μόνο τα τελευταία έξι χρόνια έχουν σημειωθεί περισσότερες από 70 έντονες, παροξυσμικές εκρήξεις.

«Η δραστηριότητα του ηφαιστείου αυτή τη στιγμή είναι απολύτως φυσιολογική», εξηγεί ο Giorgio Costa, υποψήφιος διδάκτορας στο Τμήμα Βιολογικών, Γεωλογικών και Περιβαλλοντικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Κατάνια. Οι λεγόμενες παροξυσμικές εκρήξεις μπορούν να εκτοξεύσουν στήλες λάβας σε ύψος εκατοντάδων μέτρων και να δημιουργήσουν νέφη τέφρας που φτάνουν αρκετά χιλιόμετρα πάνω από το έδαφος. Συνήθως, τα πιο έντονα επεισόδια διαρκούν μερικές ώρες.

Πόσο επικίνδυνη είναι για το περιβάλλον;

Η εικόνα ενός ηφαιστείου που εκτοξεύει τέφρα, αέρια και λάβα εύκολα δημιουργεί την εντύπωση μιας μεγάλης περιβαλλοντικής καταστροφής. Η πραγματικότητα, όμως, είναι πιο σύνθετη.

Οι ηφαιστειακές εκρήξεις απελευθερώνουν στην ατμόσφαιρα, μεταξύ άλλων, διοξείδιο του άνθρακα και διοξείδιο του θείου, αλλά και μικρότερες ποσότητες άλλων αερίων. Το διοξείδιο του θείου μπορεί να συμβάλει σε προσωρινή ψύξη του κλίματος, ενώ το διοξείδιο του άνθρακα έχει αντίθετη επίδραση. Ωστόσο, η συμβολή των ηφαιστείων στις συνολικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα είναι πολύ μικρότερη σε σχέση με την ανθρώπινη δραστηριότητα. Σύμφωνα με τη NASA, οι ανθρώπινες δραστηριότητες παράγουν περίπου 100 φορές περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα από το σύνολο των ηφαιστείων του πλανήτη.

Παράλληλα, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η κλιματική αλλαγή προκαλεί ή επηρεάζει την ηφαιστειακή δραστηριότητα. «Δεν υπάρχει συσχέτιση μεταξύ των μετεωρολογικών φαινομένων, συμπεριλαμβανομένης της κλιματικής αλλαγής, και της ηφαιστειακής ή τεκτονικής δραστηριότητας της Γης», σημειώνει ο Costa.

Για την περιοχή γύρω από την Αίτνα, το πιο άμεσο ζήτημα είναι η ηφαιστειακή τέφρα και τα μικρά θραύσματα πετρώματος, γνωστά ως λαπίλλι. Όταν μεταφέρονται από τον άνεμο, τα υλικά αυτά μπορούν να καλύψουν μεγάλες εκτάσεις. Η εισπνοή μεγάλων ποσοτήτων λεπτών σωματιδίων δεν είναι ασφαλής για το αναπνευστικό σύστημα, γι’ αυτό και οι ειδικοί συνιστούν τη χρήση μάσκας σε περίπτωση έντονης παρουσίας τέφρας στην ατμόσφαιρα. Το μεγαλύτερο πρόβλημα, ωστόσο, μπορεί να δημιουργηθεί στους αιθέρες. Τα σωματίδια της ηφαιστειακής τέφρας μπορούν να εισέλθουν στους κινητήρες των αεροσκαφών, να λιώσουν λόγω των υψηλών θερμοκρασιών και να προκαλέσουν σοβαρές βλάβες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, μπορούν να οδηγήσουν σε απώλεια ισχύος των κινητήρων. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η παρουσία τέφρας στην ατμόσφαιρα γύρω από την Αίτνα μπορεί να οδηγήσει σε προσωρινό κλείσιμο του αεροδρομίου της Κατάνια, με πτήσεις να ακυρώνονται ή να εκτρέπονται.

Από την καταστροφή στη γονιμότητα

Υπάρχει, όμως, και μια διαφορετική πλευρά της ηφαιστειακής τέφρας. Παρότι μπορεί να προκαλεί προβλήματα όταν πέφτει πάνω σε κατοικημένες περιοχές ή αεροδρόμια, με την πάροδο του χρόνου μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμη για το έδαφος. Η τέφρα της Αίτνας είναι πλούσια σε μεταλλικά στοιχεία και λειτουργεί ως ένα φυσικό λίπασμα, ενώ, μπορεί να βελτιώσει την αποστράγγιση του εδάφους και την ικανότητά του να συγκρατεί νερό. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τη Σικελία, όπου τα ηφαιστειακά εδάφη συμβάλλουν στην παραγωγή προϊόντων όπως κρασί, φιστίκια και εσπεριδοειδή.

Έρευνα του Scripps Institution of Oceanography έδειξε, μάλιστα, ότι η ηφαιστειακή τέφρα μπορεί να προσφέρει ακόμη περισσότερα. Σε πειράματα, η προσθήκη τέφρας ενίσχυσε μικροβιακές κοινότητες σε υποβαθμισμένα εδάφη, αυξάνοντας τη δραστηριότητα οργανισμών που βοηθούν στη διάσπαση της οργανικής ύλης και στην απελευθέρωση θρεπτικών συστατικών για τα φυτά. Τα φυτά που αναπτύχθηκαν σε έδαφος πλούσιο σε τέφρα παρουσίασαν επίσης μεγαλύτερα ριζικά συστήματα και αυξημένη βιομάζα. Έτσι, η συχνή δραστηριότητα της Αίτνας δημιουργεί έναν διαρκή φυσικό κύκλο: η έκρηξη προκαλεί προσωρινή αναστάτωση, η τέφρα κατακάθεται και, με την πάροδο του χρόνου, ενσωματώνεται στο έδαφος, συμβάλλοντας στην ανανέωση και τον εμπλουτισμό του.

Παρά τους περιβαλλοντικούς κινδύνους, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι αυτή την περίοδο ο μεγαλύτερος άμεσος κίνδυνος μπορεί να μην προέρχεται από την ίδια την έκρηξη, αλλά από όσους επιχειρούν να την παρακολουθήσουν από πολύ κοντά. Η εντυπωσιακή εικόνα της λάβας έχει προσελκύσει μεγάλο αριθμό τουριστών, αρκετοί από τους οποίους επιχειρούν να κινηθούν σε δύσβατα μονοπάτια στις πλαγιές της Αίτνας χωρίς τον κατάλληλο εξοπλισμό.

Ο Mirko Messina, συνιδρυτής της Bùum, υπηρεσίας που οργανώνει εξορμήσεις σε ηφαίστεια της Ιταλίας, μεταξύ των οποίων και η Αίτνα, προειδοποιεί ότι η παρουσία μεγάλου αριθμού επισκεπτών αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο. Σύμφωνα με τον ίδιο, η υπηρεσία ορεινής διάσωσης έχει ήδη πραγματοποιήσει αρκετές επιχειρήσεις διάσωσης, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της νύχτας, όταν οι έλεγχοι των αρχών είναι περιορισμένοι. Παράλληλα, η βορειοανατολική πλευρά του ηφαιστείου αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα κυκλοφορίας. Ένας μικρός ανηφορικός δρόμος έχει κατακλυστεί από εκατοντάδες αυτοκίνητα, γεγονός που δυσκολεύει την ομαλή κυκλοφορία και μπορεί να εμποδίσει την πρόσβαση των σωστικών συνεργείων.

Διαβάστε ακόμη