Με εκατομμύρια φιλάθλους να παρακολουθούν τους αγώνες του Παγκοσμίου Κυπέλλου και το ποδόσφαιρο να μονοπωλεί το ενδιαφέρον σε κάθε γωνιά του πλανήτη, ένας διαφορετικός αγώνας εξελίσσεται μακριά από τον αγωνιστικό χώρο. Δεν αφορά τα γκολ, τα τρόπαια ή τις μεταγραφές, αλλά τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται και λειτουργούν τα στάδια της επόμενης γενιάς. Από τη Γερμανία και την Ισπανία μέχρι το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ελλάδα, τα σύγχρονα γήπεδα μετατρέπονται σταδιακά από ιδιαίτερα ενεργοβόρες εγκαταστάσεις σε πρότυπα βιώσιμης δόμησης, ενσωματώνοντας ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, συστήματα εξοικονόμησης νερού, έξυπνη διαχείριση κατανάλωσης και πρακτικές κυκλικής οικονομίας.

Η αλλαγή αυτή δεν αποτελεί επιλογή δημοσίων σχέσεων. Τα μεγάλα ποδοσφαιρικά στάδια συγκαταλέγονται στις πλέον σύνθετες κτιριακές υποδομές, καθώς παρουσιάζουν τεράστιες αιχμές κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας και νερού τις ημέρες των αγώνων. Για τον λόγο αυτό, η FIFA έχει θέσει ως στόχο τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 50% έως το 2030 και την επίτευξη καθαρών μηδενικών εκπομπών έως το 2040, ενώ πλέον ο σχεδιασμός νέων εγκαταστάσεων βασίζεται σε διεθνή πρότυπα όπως τα LEED και BREEAM, τα οποία αξιολογούν συνολικά την ενεργειακή απόδοση, τη διαχείριση των φυσικών πόρων και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα κάθε έργου.

Από τις εξέδρες στα φωτοβολταϊκά

Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα βρίσκεται στη Γερμανία. Το Europa-Park Stadion του Φράιμπουργκ σχεδιάστηκε εξαρχής με στόχο την κλιματική ουδετερότητα. Στην οροφή του έχουν εγκατασταθεί περισσότερα από 6.000 φωτοβολταϊκά πάνελ συνολικής ισχύος 2,4 MW, τα οποία παράγουν περίπου 2,3 εκατ. κιλοβατώρες ετησίως, καλύπτοντας το σύνολο των λειτουργικών αναγκών του σταδίου. Παράλληλα, η θέρμανση των εγκαταστάσεων και του χλοοτάπητα γίνεται μέσω τηλεθέρμανσης που αξιοποιεί απορριπτόμενη θερμότητα από γειτονική βιομηχανία, ενώ μπαταρίες αποθήκευσης αντικαθιστούν τις συμβατικές πετρελαιογεννήτριες σε περιπτώσεις διακοπής ηλεκτροδότησης. Το στάδιο διαθέτει επίσης έξυπνα συστήματα διαχείρισης φωτισμού και εξαερισμού, σχεδόν 4.000 θέσεις στάθμευσης ποδηλάτων και υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων.

Αντίστοιχη φιλοσοφία συναντά κανείς στο Gtech Community Stadium του Λονδίνου, αφού ήδη από τη φάση του σχεδιασμού επιλέχθηκαν λύσεις που μείωσαν κατά 50% τη χρήση οπλισμένου σκυροδέματος και κατά 30% τον δομικό χάλυβα. Η φωτοβολταϊκή εγκατάσταση παράγει περισσότερες από 70.000 κιλοβατώρες τον χρόνο, ενώ το στάδιο λειτουργεί χωρίς πλαστικά μιας χρήσης, με ανακυκλώσιμα δομικά υλικά και ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης αποβλήτων.

Η κυκλική οικονομία μπαίνει στο γήπεδο

Η πράσινη μετάβαση δεν αφορά μόνο τα νέα έργα αλλά και την ανακατασκευή ιστορικών γηπέδων. Το Spotify Camp Nou της Βαρκελώνης αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η ανακαίνιση, προϋπολογισμού περίπου ενός δισεκατομμυρίου ευρώ, στηρίζεται στην επαναχρησιμοποίηση των υφιστάμενων κατασκευών και στην ανακύκλωση του 90% των υλικών κατεδάφισης. Ήδη έχουν επαναχρησιμοποιηθεί περίπου 120.000 τόνοι σκυροδέματος, ενώ η νέα οροφή θα φιλοξενεί φωτοβολταϊκά πάνελ, συνοδευόμενα από συστήματα αποθήκευσης ενέργειας και συλλογής όμβριων υδάτων για την άρδευση του γηπέδου και των χώρων πρασίνου, μειώνοντας σημαντικά την κατανάλωση πόσιμου νερού.

Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και το νέο Benito Villamarín της Σεβίλλης, όπου η νέα βιοκλιματική οροφή θα συνδυάζει σκίαση, φωτοβολταϊκά που θα καλύπτουν περίπου το 40% των ενεργειακών αναγκών και σύστημα συλλογής βρόχινου νερού για την άρδευση του αγωνιστικού χώρου.

Εξίσου εντυπωσιακή είναι η περίπτωση της La Nueva Romareda στη Σαραγόσα, όπου το 97% των αποβλήτων κατεδάφισης επαναχρησιμοποιείται, αποτρέποντας τη μεταφορά περίπου 49.000 τόνων υλικών σε χώρους ταφής, ενώ ακόμη και 9.000 καθίσματα του παλιού σταδίου αποκτούν δεύτερη ζωή σε τοπικούς αθλητικούς συλλόγους.

Όχι μόνο ενέργεια, αλλά και νερό, υλικά και βιοποικιλότητα

Το νέο μοντέλο βιώσιμου σταδίου δεν περιορίζεται στην παραγωγή καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας. Η MEWA Arena στη Γερμανία χρησιμοποιεί ανάκτηση θερμότητας, φωτισμό LED, waterless ουρητήρια και έχει δημιουργήσει ακόμη και προστατευόμενο βιότοπο γύρω από το γήπεδο. Η Allianz Arena λειτουργεί με 100% πράσινη ενέργεια, έχει μειώσει κατά περίπου 60% την κατανάλωση ηλεκτρισμού μέσω πλήρους ψηφιοποίησης του φωτισμού και αναπτύσσει έναν από τους μεγαλύτερους σταθμούς φόρτισης ηλεκτρικών λεωφορείων και φορτηγών στην Ευρώπη.

Ανάλογες πρακτικές εφαρμόζονται πλέον και σε άλλα ευρωπαϊκά στάδια. Στο London Stadium σχεδιάζεται ηλιακή οροφή με παραγωγή 1,75 εκατ. kWh τον χρόνο, ικανή να καλύπτει περίπου το 15% των ενεργειακών αναγκών του. Στο Aviva Stadium του Δουβλίνου, η εξοικονόμηση νερού επιτυγχάνεται με 184 waterless ουρητήρια, σύστημα συλλογής βρόχινου νερού και ανακύκλωση που φτάνει το 75%. Στη Βιέννη, το Ernst Happel Stadium αποκτά φωτοβολταϊκή εγκατάσταση 9.000 πλαισίων, με ετήσια παραγωγή 3.880 MWh, ενώ στο Stade Vélodrome της Μασσαλίας η βιοκλιματική οροφή και η ανάκτηση υλικών μέσω της πλατφόρμας Cycle-Up εντάσσονται σε στρατηγική περιορισμού του αποτυπώματος ανά θεατή. Στο ιστορικό Renato Dall’Ara της Μπολόνια, τέλος, η νέα ημιδιαφανής οροφή θα επιτρέπει φυσικό φωτισμό και αερισμό, μειώνοντας την ανάγκη μηχανικού κλιματισμού.

Η ελληνική προσπάθεια

Η ίδια τάση αρχίζει να αποτυπώνεται και στην Ελλάδα. Το νέο Στάδιο του Ολυμπιακού «Γεώργιος Καραϊσκάκης», το οποίο σχεδιάζεται ως μία από τις μεγαλύτερες και πλέον σύγχρονες αθλητικές υποδομές της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Στον πυρήνα του σχεδιασμού βρίσκεται μια βιοκλιματική οροφή επιφάνειας 30.000 τετραγωνικών μέτρων, η οποία θα συμβάλλει στη φυσική σκίαση, στον έλεγχο της ηλιακής ακτινοβολίας και στη μείωση των ενεργειακών αναγκών για ψύξη και φωτισμό. Το νέο γήπεδο θα ενσωματώνει ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, προηγμένα συστήματα αυτοματισμού και κεντρικής διαχείρισης των ενεργειακών λειτουργιών, ενώ ο σχεδιασμός του περιλαμβάνει σύγχρονες ψηφιακές υποδομές, εκτεταμένες παρεμβάσεις στις μεταφορές και τη στάθμευση, καθώς και ένα ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης της κίνησης περισσότερων από 53.000 θεατών. Με προϋπολογισμό που υπερβαίνει τα 250 εκατ. ευρώ, το νέο «Καραϊσκάκης» φιλοδοξεί να αποτελέσει όχι μόνο το μεγαλύτερο ποδοσφαιρικό γήπεδο της Ελλάδας, αλλά και ένα ακόμη παράδειγμα της μετάβασης των αθλητικών εγκαταστάσεων προς πιο βιώσιμα, ενεργειακά αποδοτικά και «έξυπνα» πρότυπα λειτουργίας.

Αντίστοιχα, το νέο γήπεδο του Παναθηναϊκού στον Βοτανικό σχεδιάζεται ως μέρος της Διπλής Ανάπλασης, με στόχο την ενεργειακή αυτονομία, την εφαρμογή βιοκλιματικών αρχών και τη δημιουργία πάρκου πρασίνου 63.000 τετραγωνικών μέτρων, το οποίο φιλοδοξεί να βελτιώσει το μικροκλίμα μιας ιστορικά επιβαρυμένης περιοχής της Αθήνας.

Τέλος, Allwyn Arena της ΑΕΚ ενσωματώνει προηγμένα συστήματα διαχείρισης κτιρίου (BMS), ενώ ο σχεδιασμός του στεγάστρου με ειδικές μεμβράνες συμβάλλει στη μείωση των αναγκών ψύξης κατά τους θερινούς μήνες, αξιοποιώντας φυσικές βιοκλιματικές αρχές.

Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι η πράσινη μετάβαση των γηπέδων δεν σταματά στα φωτοβολταϊκά. Περνά πλέον στην αποθήκευση ενέργειας, στη μείωση του άνθρακα των υλικών, στην επαναχρησιμοποίηση πόρων, για να εξυπηρετούν τους φιλάλθλους αλλά και τις ίδιες τις πόλεις. Αυτός είναι ένας εξίσου σημαντικός αγώνας που δίνει σήμερα το ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο, πολύ πέρα από τα 90 λεπτά ενός τελικού.

Διαβάστε ακόμη