Την ίδια ώρα που επικρατεί επιχειρηματικός αναβρασμός γύρω από τη διαχείριση απορριμμάτων, με εξαγορές και διαπραγματεύσεις για είσοδο μεγάλων διεθνών ομίλων στην ελληνική αγορά, οι κρίσιμες επενδύσεις για να σταματήσει το περιβαλλοντικό έγκλημα με τη χωματερή της Φυλής παραμένουν, για ανεξήγητους λόγους, στον πάγο. Η αγορά κινείται σε καθεστώς αναμονής και αβεβαιότητας, ενόψει δύο κρίσιμων εκκρεμοτήτων: της επικαιροποίησης του Περιφερειακού Σχεδίου Διαχείρισης Αποβλήτων (ΠΕΣΔΑ) και των οριστικών κυβερνητικών αποφάσεων για την ενεργειακή αξιοποίηση απορριμμάτων. Πρόκειται για ένα διπλό «μέτωπο» που καθορίζει όχι μόνο τον σχεδιασμό των υποδομών, αλλά και τη δυνατότητα χρηματοδότησης των έργων τα επόμενα χρόνια.

Η Αττική συγκεντρώνει το μεγαλύτερο βάρος της πίεσης. Η παραγωγή αποβλήτων παραμένει υψηλή, οι υφιστάμενες υποδομές λειτουργούν στα όριά τους και η καθυστέρηση ωρίμανσης νέων έργων εντείνει την ανησυχία για την επάρκεια του συστήματος. Το επενδυτικό ενδιαφέρον παραμένει ισχυρό. Ωστόσο, η ελληνική αγορά διαχείρισης απορριμμάτων βρίσκεται σε φάση έντονου μετασχηματισμού, καθώς μεγάλες επιχειρηματικές κινήσεις, εξαγορές και αναδιατάξεις χαρτοφυλακίων επανακαθορίζουν τις ισορροπίες και αλλάζουν τον χάρτη της αγοράς.

Υπενθυμίζεται πως κατά τη διάρκεια της διοίκησης του Γιώργου Πατούλη, ο ΕΔΣΝΑ, ο διαδημοτικός σύνδεσμος της Αττικής προχώρησε στην προκήρυξη διαγωνισμών ΣΔΙΤ για τις βασικές μονάδες διαχείρισης απορριμμάτων, οι οποίοι ωστόσο παραμένουν «παγωμένοι». Μετά από μία χαμένη δεκαετία επί των διοικήσεων Ρ. Δούρου και Γ. Πατούλη φαίνεται πως δρομολογείται τώρα η επανεκκίνηση των διαγωνισμών για την κατασκευή μονάδας επεξεργασίας απορριμμάτων στον Σχιστό μέσω ΣΔΙΤ, καθώς και για τη μονάδα στη Φυλή. Ο διαγωνισμός για τον Σχιστό βρίσκεται σε πιο προχωρημένο στάδιο, καθώς έχει ήδη χωροθετηθεί η μονάδα. Τους δύο διαγωνισμούς ΣΔΙΤ για «Κεντρικό Τομέα» και «Πειραιά», εκτιμώμενου ύψους κοντά στα 761 εκατ. ευρώ, διεκδίκησαν τότε οι κοινοπραξίες ΕΛΛΑΚΤΩΡ – ΗΛΕΚΤΩΡ, ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή – ΤΙΤΑΝ, Μυτιληναίος – Μεσόγειος, Motor Oil – ΑΒΑΞ – Θαλής και Intrakat – Watt. Τα κοινοπρακτικά σχήματα θα διαφοροποιηθούν, αφού στα χρόνια που μεσολάβησαν έχουν υπάρξει ανατροπές στον κλάδο της διαχείρισης απορριμμάτων.

Συγκεκριμένα, έχει ήδη ολοκληρωθεί η εξαγορά των ΗΛΕΚΤΩΡ και Θαλής από τη Motor Oil, ενώ σύμφωνα με πληροφορίες του energygame.gr αναμένεται και η συγχώνευση των 2 θυγατρικών το επόμενο διάστημα. Αντίστοιχα, μετά την εξαγορά της ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή από τη Masdar, ο όμιλος ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ έχει αναλάβει τον βραχίονα διαχείρισης απορριμμάτων. Παράλληλα, ο Όμιλος Ηρακλής, μέλος της Holcim, ενίσχυσε τη θέση του μέσω της εξαγοράς της W.A.T.T. Recycling, ενώ η Intrakat έχει πλέον μετονομαστεί σε Όμιλο Aktor, αλλάζοντας «πρόσωπο» και δίνοντας ιδιαίτερο βάρος στο πεδίο της διαχείρισης αποβλήτων και υδάτων.

Την ίδια στιγμή, σε εξέλιξη βρίσκεται η συμφωνία για την απόκτηση πλειοψηφικού πακέτου της Μεσόγειος από τη Veolia, επιβεβαιώνοντας το σχετικό ρεπορτάζ του energygame.gr. Εφόσον δεν προκύψουν απρόβλεπτες εκκρεμότητες, η συναλλαγή αναμένεται να ολοκληρωθεί το αμέσως επόμενο διάστημα, ανοίγοντας τον δρόμο για τη δυναμική επανεμφάνιση της Veolia στον ελληνικό κλάδο διαχείρισης απορριμμάτων.

Απορρίμματα: «Ωρολογιακή βόμβα» η Αττική

Στη σκιά αυτών των αλλαγών βρίσκεται η Αττική, η οποία εξακολουθεί να κάθεται πάνω στην «ωρολογιακή βόμβα» της χωματερής στη Φυλή, που εδώ και χρόνια υποτίθεται ότι κλείνει, αλλά παραμένει ανοιχτή. Περισσότερο από το 80% των απορριμμάτων του Λεκανοπεδίου οδεύουν κάθε χρόνο προς τη Φυλή. Παράγοντες της αγοράς περιγράφουν μια οριακή κατάσταση, προειδοποιώντας ότι χωρίς άμεση επιτάχυνση των αποφάσεων και ξεκάθαρο θεσμικό πλαίσιο, ο κίνδυνος να μετατραπεί η διαχείριση απορριμμάτων σε κρίση πρώτης γραμμής είναι πλέον ορατός. «Αν δεν προχωρήσουν άμεσα αποφάσεις και έργα, θα πνιγούμε από τα σκουπίδια», σημειώνουν χαρακτηριστικά.

Στο πεδίο των ΠΕΣΔΑ, οι καθυστερήσεις στην αναθεώρησή τους λειτουργούν ήδη ως βασικός ανασταλτικός παράγοντας για την εξέλιξη κρίσιμων επενδύσεων. Η απουσία επικαιροποιημένου σχεδιασμού «παγώνει» τόσο την αναβάθμιση υφιστάμενων μονάδων επεξεργασίας όσο και την ανάπτυξη νέων εγκαταστάσεων, μεταθέτοντας διαρκώς τα χρονοδιαγράμματα υλοποίησης. Την ίδια στιγμή, το κενό αυτό αποκτά και σαφείς χρηματοδοτικές διαστάσεις: χωρίς εγκεκριμένα και σύγχρονα περιφερειακά σχέδια, η αποδέσμευση ευρωπαϊκών πόρων καθίσταται εξαιρετικά δυσχερής, στερώντας από την αγορά πολύτιμη ρευστότητα και από τα έργα την αναγκαία επενδυτική ώθηση.

Η επικαιροποίηση των ΠΕΣΔΑ είναι κρίσιμη, καθώς συνδέεται άμεσα με το κόστος χρηματοδότησης και τις απαιτήσεις ανακύκλωσης που τίθενται για τις νέες εγκαταστάσεις. Όταν ολοκληρωθούν τα περιφερειακά σχέδια, θα πρέπει το ΥΠΕΝ να έρθει «καθίσει στο τραπέζι» με τους αναδόχους των έργων ΣΔΙΤ και να αναθεωρήσουν τις συμβάσεις, ώστε να λύσει την εξίσωση για τη χρηματοδότηση των έργων αναβάθμισης.

Σήμερα στην Ελλάδα λειτουργούν με Σύμπραξη Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) μονάδες στην Περιφέρεια Πελοποννήσου (ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή) σε Ιωάννινα (ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή), Κοζάνη (Ηλέκτωρ), Σέρρες (Intrakat – Archirodon – Envitec) και Ηλεία (ΑΒΑΞ – Μεσόγειος) και με αυτούς θα έρθει σε συζητήσεις το ΥΠΕΝ, ώστε να προχωρήσει στην αναμόρφωση των συμβάσεων και να τηρηθούν οι προβλέψεις της Κομισιόν. Σημειώνεται πως με βάση τη συμφωνία του ομίλου ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ με τη Masdar, η δραστηριότητα της ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή στον τομέα διαχείρισης απορριμμάτων θα μεταβιβαστεί στη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ.

Πριν από λίγες εβδομάδες ανατέθηκαν σε κοινοπραξίες του ομίλου ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ δύο μεγάλα έργα της Θεσσαλονίκης, τα οποία δεν μπορούν να υπογραφούν αν δεν προχωρήσει η αναθεώρηση του περιφερειακού σχεδιασμού της Κεντρικής Μακεδονίας με βάση τις νέες απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Πρόκειται για τη μονάδα Μονάδα Επεξεργασίας Αποβλήτων (ΜΕΑ) Ανατολικού Τομέα της κοινοπραξίας Τέρνα – Ηλιοχώρα και της ΜΕΑ, Δυτικού Τομέα υπό την κοινοπραξία ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή – ΤΙΤΑΝ.

Τι γίνεται με την καύση απορριμμάτων

Παράλληλα, σε εκκρεμότητα βρίσκεται και η νέα εκδοχή της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για το εθνικό σχέδιο ενεργειακής αξιοποίησης απορριμμάτων, την οποία αναμένεται να καταθέσει το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Η διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης που προηγήθηκε ανέδειξε ισχυρές επιφυλάξεις, κυρίως από πλευράς τοπικής αυτοδιοίκησης, με σειρά αρνητικών γνωμοδοτήσεων να αναγκάζει το υπουργείο σε αναθεωρήσεις του αρχικού σχεδιασμού. Αν και το περιεχόμενο των αλλαγών δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί, πληροφορίες συγκλίνουν στο ότι η Αττική παραμένει στον πυρήνα του σχεδιασμού, με τουλάχιστον μία μονάδα ενεργειακής αξιοποίησης να προορίζεται για την περιφέρεια.

Υπενθυμίζεται ότι το αρχικό κυβερνητικό σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία έξι μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης απορριμμάτων, συνολικού εκτιμώμενου προϋπολογισμού άνω του 1 δισ. ευρώ, οι οποίες θα αξιοποιούν απορριμματογενείς ενεργειακές πρώτες ύλες που προκύπτουν από την επεξεργασία των αστικών στερεών αποβλήτων. Η ανάπτυξη των μονάδων αυτών αποτελεί, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, βασικό εργαλείο για τη δραστική μείωση της ταφής και την ευθυγράμμιση της χώρας με τους ευρωπαϊκούς στόχους για την κυκλική οικονομία.

Όπως επισημαίνει στέλεχος της αγοράς, παρά τα σημαντικά βήματα που έχουν καταγραφεί τα τελευταία πέντε έως έξι χρόνια στην ανάπτυξη υποδομών επεξεργασίας, η Ελλάδα εξακολουθεί να εμφανίζει έντονη υστέρηση στους βασικούς δείκτες διαχείρισης απορριμμάτων. Η υγειονομική ταφή παραμένει κοντά στο 80%, ενώ η ανακύκλωση «με το ζόρι προσεγγίζει το 20%», γεγονός που αποτυπώνει το βάθος του προβλήματος.

Το διακύβευμα, σύμφωνα με την ίδια πηγή, δεν είναι απλώς μια σταδιακή βελτίωση, αλλά η επίτευξη πραγματικών «αλμάτων», καθώς σε ασφυκτικά χρονικά περιθώρια η χώρα καλείται να μεταβεί από το 20% στο 65% στην ανακύκλωση και, ταυτόχρονα, να περιορίσει την ταφή από το 80% στο 10%. Στο πλαίσιο αυτό, η πρόοδος που έχει σημειωθεί στις μονάδες επεξεργασίας αξιολογείται ως μεν θετική, αλλά αποτελεί ουσιαστικά το «δεύτερο βήμα» της συνολικής αλυσίδας. Το κρίσιμο πρώτο βήμα παραμένει η ορθή συλλογή της πρώτης ύλης.

Διαβάστε ακόμη