Οι NAVTEX που εξέδωσαν Ελλάδα και Κύπρος στις 6 Νοεμβρίου ορίζουν το χρονικό πλαίσιο για την επανέναρξη των ερευνών βυθού στο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Great Sea Interconnector. Το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo βρίσκεται στο Ηράκλειο και αναμένεται να αποπλεύσει μέσα στα επόμενα 24ωρα, εφόσον το επιτρέψουν οι καιρικές συνθήκες. Η Τουρκία έχει ήδη απαντήσει με αντι-NAVTEX και ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών, ενώ το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η αντίδρασή της θα μείνει στο διπλωματικό πεδίο ή θα επηρεάσει τις εργασίες στη θάλασσα.

Οι αναγγελίες καλύπτουν την περίοδο από τις 6 Νοεμβρίου 2026 έως τις 6 Μαρτίου 2027. Οι έρευνες αφορούν το τμήμα της σχεδιαζόμενης όδευσης που εκτείνεται από τα διεθνή ύδατα νοτιοανατολικά της Καρπάθου έως την Κύπρο. Απομένει να χαρτογραφηθεί ο βυθός, ώστε να οριστικοποιηθεί η ακριβής χάραξη του καλωδίου.

Οι εργασίες και η τουρκική αντίδραση

Πριν κατευθυνθεί στις περιοχές των ερευνών, το Abeille Marengo αναμένεται να χρειαστεί μία έως δύο ημέρες για τον έλεγχο και τη βαθμονόμηση των ερευνητικών οργάνων του. Η είσοδός του στις θαλάσσιες ζώνες που η Άγκυρα περιλαμβάνει στις διεκδικήσεις της θα αποτελέσει το πρώτο κρίσιμο σημείο για την εξέλιξη της επιχείρησης.

Με την αντι-NAVTEX της, η Τουρκία υποστήριξε ότι τμήμα της περιοχής που καλύπτει η ελληνική αναγγελία εμπίπτει στην τουρκική υφαλοκρηπίδα. Επικαλέστηκε τη γνωστοποίηση των θέσεών της στον ΟΗΕ στις 18 Μαρτίου 2020 και υποστήριξε ότι δεν έχει χορηγήσει άδεια για τις έρευνες, οι οποίες, κατά την Άγκυρα, πρέπει να συντονιστούν με τις αρμόδιες τουρκικές αρχές. Σε ανακοίνωσή του, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε παράνομες τις NAVTEX και επανέλαβε ότι οι εργασίες δεν μπορούν να γίνουν χωρίς έγκριση της Τουρκίας.

Η Αθήνα απέρριψε αυτή τη θέση. Υποστήριξε ότι οι έρευνες θα διεξαχθούν βάσει του επιχειρησιακού προγραμματισμού της εταιρείας, σε ελληνικά και κυπριακά χωρικά ύδατα και σε περιοχές ελληνικής και κυπριακής υφαλοκρηπίδας. Ελληνικές διπλωματικές πηγές επικαλέστηκαν το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και απέρριψαν την προσπάθεια της Άγκυρας να εμφανιστεί ως αρμόδια για την αδειοδότηση ή τον συντονισμό των εργασιών.

«Οι εργασίες του γαλλικού ερευνητικού πλοίου VB Abeille Marengo, θα προχωρήσουν βάσει του επιχειρησιακού προγραμματισμού της εταιρείας, σε ελληνικά και κυπριακά χωρικά ύδατα και σε περιοχές ελληνικής και κυπριακής υφαλοκρηπίδας», τονίζουν ελληνικές διπλωματικές πηγές, απαντώντας στην ανακοίνωση του τουρικού ΥΠΕΞ για τις NAVTEX που εξέδωσαν Ελλάδα και Κύπρος. «Το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας είναι σαφές και δεν χωρεί διαφορετικών ερμηνειών» επισημαίνουν οι ίδιες πηγές, με αφορμή τις έρευνες που θα πραγματοποιήσει το Abeille Marengo για το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου».

Δύο εκτιμήσεις για τη συνέχεια

Αναλυτές που παρακολουθούν την υπόθεση επισημαίνουν ότι η έκδοση αντι-NAVTEX και οι δηλώσεις της τουρκικής πλευράς δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ότι θα υπάρξει παρεμπόδιση. Ένα ενδεχόμενο, κατά την εκτίμησή τους, είναι η αντιπαράθεση να παραμείνει σε διπλωματικό επίπεδο, όπως συμβαίνει με το υποθαλάσσιο καλωδιακό σύστημα μεταφοράς δεδομένων EMC (East to Med Corridor), όπου οι εργασίες συνεχίζονται παρά τις τουρκικές ενστάσεις.

Οι ίδιοι αναλυτές συγκρίνουν τη διατύπωση των τουρκικών αναγγελιών για τα δύο έργα. Στην περίπτωση του EMC, η Άγκυρα χαρακτηρίζει παράνομη την ελληνική αδειοδότηση. Για το GSI, εστιάζει στο ότι δεν ζητήθηκε άδεια από τις τουρκικές αρχές. Η διαφορά αυτή ερμηνεύεται από ορισμένους ως ηπιότερη διατύπωση, η οποία θα μπορούσε να αφήσει περιθώριο για διπλωματικό χειρισμό, χωρίς η Τουρκία να ανακαλέσει τις διεκδικήσεις της.

Κατά την ίδια ανάλυση, η νέα πολιτική συνθήκη στις ΗΠΑ μετά τις ενδιάμεσες εκλογές ενδέχεται να αποτελεί έναν ακόμη λόγο για την Άγκυρα να αποφύγει νέα ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι μια κρίση θα μπορούσε να επιβαρύνει τις σχέσεις της τόσο με την Ουάσιγκτον όσο και με ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Άλλοι ειδικοί, ωστόσο, δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο νέας εμπλοκής. Υπενθυμίζουν ότι και το καλοκαίρι του 2024, πριν από την κρίση στην Κάσο, είχαν προηγηθεί ελληνικές NAVTEX και δύο τουρκικές αναγγελίες. Στη συνέχεια, η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων οδήγησε στη διακοπή των ερευνών του ιταλικού Ievoli Relume, το οποίο κατευθύνθηκε στη Ρόδο. Οι εργασίες στην περιοχή παρέμειναν έκτοτε σε εκκρεμότητα.

Η γαλλική παρουσία και το σενάριο του hailing

Πηγές που γνωρίζουν τις εξελίξεις θεωρούν ότι η σημερινή συγκυρία διαφέρει από εκείνη του 2024 λόγω της γαλλικής συμμετοχής. Το ερευνητικό πλοίο είναι γαλλικό, η Nexans συμμετέχει στην κατασκευή του καλωδίου, ενώ τον Αύγουστο συμφωνήθηκε η είσοδος της Meridiam με ποσοστό 66% στην εταιρεία ειδικού σκοπού του έργου. Κατά τις ίδιες πηγές, η συμμετοχή του γαλλικού fund έχει ενισχύσει το πολιτικό και επενδυτικό αποτύπωμα της διασύνδεσης.

Οι πηγές αυτές εκτιμούν ότι πιθανή εμφάνιση τουρκικού πολεμικού κοντά στο Abeille Marengo και απόπειρα επικοινωνίας μέσω ασυρμάτου το λεγόμενο «hailing» δεν θα συνεπαγόταν αναγκαστικά διακοπή των ερευνών. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, αναμένεται και ελληνική στρατιωτική παρουσία για την παρακολούθηση της κατάστασης. Το κρίσιμο θα είναι αν η τουρκική παρουσία περιοριστεί σε παρακολούθηση και ασύρματες επικοινωνίες ή αν συνοδευτεί από κινήσεις που θα εμποδίσουν τις εργασίες.

Οι ίδιες πηγές εκτιμούν ότι το Abeille Marengo ενδέχεται να μην ακολουθήσει την τακτική του Ievoli Relume, το οποίο το 2024 σταμάτησε τις έρευνες και περίμενε να υπάρξει συνεννόηση μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας. Κατά την εκτίμησή τους, μια προσπάθεια της Τουρκίας να ανακόψει τις εργασίες θα απαιτούσε πιο άμεση παρέμβαση, με μεγαλύτερο πολιτικό και διπλωματικό κόστος. Συνδέουν αυτό το κόστος με την ευρωπαϊκή διάσταση του έργου και τη σημασία που αποδίδουν στη διασύνδεση και οι ΗΠΑ.

Οι ίδιες πηγές περιγράφουν ως επιδίωξη της ελληνικής πλευράς την τήρηση του επιχειρησιακού προγραμματισμού σε χαμηλούς τόνους, χωρίς η εξέλιξη να παρουσιαστεί ως επίδειξη ισχύος ή ως επικράτηση της μίας πλευράς.

Οι επαφές Παρισιού – Άγκυρας και η γραπτή ενημέρωση

Στο διπλωματικό παρασκήνιο, οι επαφές μεταξύ Παρισιού και Άγκυρας θεωρούνται σημαντικές για τη διαχείριση της υπόθεσης. Πηγές που παρακολουθούν το θέμα εκτιμούν ότι έχουν προηγηθεί σχετικές συνεννοήσεις, ώστε να εξεταστεί αν οι έρευνες μπορούν να γίνουν χωρίς να επαναληφθεί η κρίση του 2024.

Δεν έχει επιβεβαιωθεί, πάντως, αν η γαλλική πλευρά έχει αποστείλει επίσημη γραπτή ενημέρωση προς την Τουρκία —ή προς άλλες χώρες της περιοχής— με τις λεπτομέρειες και τις συντεταγμένες των εργασιών. Η ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο είτε να μην έχει προηγηθεί τέτοια ενημέρωση είτε η Άγκυρα να θεωρεί ανεπαρκή τη διατύπωσή της.

Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν είχε δηλώσει ότι η Τουρκία δεν αντιτίθεται στην ηλεκτρική διασύνδεση, αλλά ζητεί προηγούμενη γραπτή ενημέρωση για τις εργασίες και τις συντεταγμένες τους. Σε τουρκικά μέσα ενημέρωσης μεταφέρθηκε, επίσης, η άποψη ότι μια τέτοια ενημέρωση θα μπορούσε να εκληφθεί από την Άγκυρα ως αίτημα άδειας, δίνοντάς της τη δυνατότητα να περιορίσει την αντίδρασή της σε ανακοινώσεις και αντι-NAVTEX.

Η ελληνική πλευρά επιμένει ότι οποιοδήποτε σχετικό έγγραφο πρέπει να καθιστά σαφές πως πρόκειται για ενημέρωση και όχι για αίτημα έγκρισης, ώστε να μην προκύψει προηγούμενο που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από την Τουρκία για να στηρίξει τις διεκδικήσεις της.

Η πρώτη δόση της Κύπρου και η Meridiam

Οι έρευνες συνδέονται και με τα επόμενα οικονομικά και εταιρικά βήματα του GSI. Η έκδοση των NAVTEX ανοίγει τον δρόμο για την καταβολή της πρώτης δόσης των 25 εκατ. ευρώ από την Κυπριακή Δημοκρατία, στο πλαίσιο συμφωνίας για την ανάκτηση δαπανών του έργου. Η συμφωνία προβλέπει συνολικές καταβολές 125 εκατ. ευρώ σε πέντε χρόνια, με ετήσιες δόσεις 25 εκατ. ευρώ.

Παραμένει, παράλληλα, προς διευθέτηση η αναγνώριση των δαπανών που έχει πραγματοποιήσει ο ΑΔΜΗΕ. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με τη μεταφορά του έργου στην εταιρεία ειδικού σκοπού Great Sea Interconnector, η οποία αναμένεται να αναλάβει πλήρως τον ρόλο του φορέα υλοποίησης. Μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία, ο ΑΔΜΗΕ εξακολουθεί να είναι ο project promoter.

Με βάση τη συμφωνία για την απόκτηση ποσοστού 66% στην εταιρεία GSI, η Meridiam προβλέπεται να καταβάλει, μετά τη μεταφορά του έργου στην εταιρεία ειδικού σκοπού, το 66% των 251,4 εκατ. ευρώ που έχει επενδύσει μέχρι σήμερα ο ΑΔΜΗΕ. Από το ποσό θα συμψηφιστούν οι δαπάνες που θα πραγματοποιήσει το γαλλικό fund για το υπόλοιπο 40% των ερευνών βυθού. Έτσι, η ολοκλήρωση των ερευνών αφορά τόσο την οριστικοποίηση της χάραξης του καλωδίου όσο και τη μετάβαση στο νέο εταιρικό και χρηματοδοτικό σχήμα.

Διαβάστε ακόμη